Η AI πραγματικότητα προσγειώθηκε στην καθημερινότητά μας, συνδεδεμένη με την ιδέα ότι είναι οικολογική από τη «φύση» της.
Το καθησυχαστικό αφήγημα που ένωσε συνειδήσεις ήταν μια πλάνη. Τα data που καταναλώνουμε -το αόρατο cloud- δεν είναι στον ουρανό. Είναι στο έδαφος. Επτά μέρες την εβδομάδα, όλο τον χρόνο, τα Data Centers λειτουργούν ως κόμβοι επικοινωνίας του κόσμου μας. Είναι φιλικά στον πλανήτη; Καθόλου.
Η Παγκόσμια Πρωτεύουσα των Data Centers
Το Ashburn είναι μια περιφερειακή πόλη πενήντα χιλιόμετρα έξω από την Washington D.C. Ήδη από τη δεκαετία του 1990 εκεί φιλοξενούνται οι μεγαλύτεροι κόμβοι επικοινωνίας στον πλανήτη. Αν την ονομάζαμε «πρωτεύουσα του ίντερνετ» δεν θα ήταν υπερβολή. Τα data centers που λειτουργούν στο Ashburn διαχειρίζονται τεράστιο όγκο της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης. Πλέον, η περιοχή καταναλώνει ενέργεια σε κλίμακα που ακουμπά τις ανάγκες μιας μικρής χώρας, όπως η Κύπρος. Ναι, αυτή η τοποθεσία ενσαρκώνει το πιο χειροπιαστό παράδειγμα του πώς χτίζεται η ψηφιακή οικονομία. Σε μας φτάνει ως πληροφορία σε οθόνη.
Ας δούμε, όμως, τη μεγάλη εικόνα. Οι ενωμένες πληροφορίες που γεννιούνται και ανταλλάσσονται στο Ashburn, κάνοντας ένα μεγάλο κομμάτι του κόσμου μας λειτουργικό, καταρρίπτουν το ρομαντικό παραμύθι πως το άυλο είναι αυτόματα βιώσιμο. Η ίδια λογική επαναλαμβάνεται και στην Ευρώπη -απλώς όχι σε μία πόλη, αλλά σε ένα δίκτυο συγκεκριμένων περιοχών. Από το Slough έξω από το Λονδίνο μέχρι το Grange Castle Business Park στο Δουβλίνο και από το Schiphol-Rijk δίπλα στο αεροδρόμιο του Άμστερνταμ μέχρι τη βιομηχανική ζώνη της Φρανκφούρτης, το cloud δεν είναι διάχυτο. Είναι συγκεντρωμένο.
Κάθε μία από αυτές τις τοποθεσίες δεν επιλέχθηκε για την ομορφιά της, αλλά για κάτι πολύ πιο πεζό: πρόσβαση σε δίκτυα, φθηνή ή σταθερή ενέργεια, γεωγραφική θέση. Η Φρανκφούρτη αποτελεί σημείο διασύνδεσης της ευρωπαϊκής κίνησης δεδομένων. Το Δουβλίνο έχει φορολογικό καθεστώς που ευνοεί την παρουσία των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών. Το Άμστερνταμ έχει παράδοση στα logistics και στις υποδομές. Το Λονδίνο ήταν πάντα ένας εμπορικός κόμβος. Το αποτέλεσμα; Η Ευρώπη δεν έχει ένα Ashburn. Έχει πολλά, μικρότερα -και όλα λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. Όσο περισσότερα δεδομένα περνούν από ένα σημείο, τόσο περισσότερη υπολογιστική ισχύς απαιτείται. Και όσο περισσότερη ισχύς απαιτείται, τόσο αυξάνεται η κατανάλωση ενέργειας.
Κάθε data center και μια ενεργειακή μηχανή
Ένα μεγάλο campus μπορεί να καταναλώνει 100, 200 ή και 300 megawatts. Με όρους καθημερινότητας, αυτό μεταφράζεται σε κατανάλωση αντίστοιχη με δεκάδες χιλιάδες σπίτια. Και αυτή η ενέργεια δεν πηγαίνει μόνο στους servers. Ένα σημαντικό μέρος της δαπανάται για να αντιμετωπιστεί το ίδιο το πρόβλημα που δημιουργεί η λειτουργία τους: η θερμότητα. Η ψύξη είναι ο αθέατος «πρωταγωνιστής» της ψηφιακής οικονομίας. Χωρίς αυτήν, το internet όπως το γνωρίζουμε απλώς δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Με αυτήν, όμως, δημιουργείται ένα δεύτερο, εξίσου σημαντικό αποτύπωμα: η κατανάλωση νερού. Σε πολλές περιπτώσεις, τα data centers χρησιμοποιούν εκατομμύρια λίτρα νερού ημερησίως για να διατηρούν τις θερμοκρασίες σε ασφαλή επίπεδα. Σε περιοχές με ήδη επιβαρυμένους υδάτινους πόρους, αυτό μετατρέπεται σε κρίσιμο ζήτημα. Η λειτουργία τους είναι συνδεδεμένη με την ξηρασία. Και εκείνη, τελικά, αφορά τη βιωσιμότητα των κοινωνιών που προϋπήρχαν της τεχνολογικής επέλασης.
Ο χρήστης βιώνει το cloud ως κάτι ακαριαίο, απλό και χωρίς κόστος, τουλάχιστον όπως το αντιλαμβάνεται. Ανεβάζει φωτογραφίες, κάνει streaming σε 4K, αποθηκεύει αρχεία χωρίς να σβήνει ποτέ τίποτα. Δεν βλέπει servers, δεν ακούει γεννήτριες, δεν αισθάνεται θερμότητα. Βλέπει μόνο μια οθόνη. Όμως, πίσω από κάθε αυτή την ευκολία, υπάρχει μια αλυσίδα υποδομών που λειτουργεί αδιάκοπα. Μια ώρα streaming δεν είναι απλώς δεδομένα που «ρέουν». Είναι ενέργεια που καταναλώνεται σε data centers, σε δίκτυα μεταφοράς, σε συστήματα ψύξης. Ένα backup στο cloud δεν είναι απλώς ασφάλεια. Είναι αποθήκευση σε φυσικούς δίσκους, σε πραγματικούς χώρους, που πρέπει να τροφοδοτούνται και να ψύχονται συνεχώς.
Η αορατότητα αυτής της διαδικασίας είναι που την καθιστά τόσο εύκολα αποδεκτή. Την ίδια στιγμή, η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης επιταχύνει την πίεση. Τα μεγάλα μοντέλα απαιτούν τεράστια υπολογιστική ισχύ. Κάθε ερώτημα, κάθε εικόνα που δημιουργείται, κάθε αυτοματοποιημένη απόφαση, μεταφράζεται σε επιπλέον φορτίο για τα data centers. Οι εταιρείες απαντούν με επενδύσεις: ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, πιο αποδοτικά chips, καινοτόμες τεχνικές ψύξης. Αλλά η βασική δυναμική δεν αλλάζει. Η ζήτηση αυξάνεται ταχύτερα από την αποδοτικότητα. Και έτσι, το cloud γίνεται όλο και πιο… επίγειο.
Ίσως, τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να μειώσουμε τη χρήση της τεχνολογίας, αλλά να κατανοήσουμε το πραγματικό της αποτύπωμα. Να συνδέσουμε την ψηφιακή εμπειρία με τη φυσική υποδομή που τη στηρίζει. Γιατί το internet δεν είναι κάτι που απλώς «υπάρχει». Βρίσκεται κάπου. Καταναλώνει κάτι. Και επηρεάζει κάτι. Και όσο αυτή η πραγματικότητα παραμένει αόρατη, τόσο θα συνεχίζουμε να πιστεύουμε ότι το cloud είναι μια ιδέα, ενώ στην πραγματικότητα είναι μια βαριά συννεφιά που καταναλώνει φυσικούς πόρους με απίστευτο ρυθμό βουλιμίας.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image