Στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Κίνα η εύθραυστη ισορροπία μεταξύ ιδιωτικότητας και ασφάλειας έχει ξεκάθαρο νικητή.
Οι μηχανισμοί παρακολούθησης ΑΙ υπάρχουν παντού και είναι σχεδόν αόρατοι. Αν δεν έχεις ειδική γνώση, δεν ξέρεις πού να κοιτάξεις για να τους ανακαλύψεις. Στην Ελλάδα η ψηφιακή τροχαία αστυνόμευση έχει βεβαιώσει τους πρώτους επτά μήνες του 2026 περισσότερες από 4.000 παραβάσεις, έχοντας καταγράψει πάνω από 60.000 πιθανές. Το 41% αφορούσε την παραβίαση ερυθρού σηματοδότη. Κατά τα άλλα είμαστε σε αχαρτογράφητα νερά.
Η επιστημονική φαντασία γίνεται πραγματικότητα
Την ίδια ώρα στις ΗΠΑ και στην Κίνα τα συστήματα παρακολούθησης με τεχνητή νοημοσύνη φέρνουν στο μυαλό παλαιότερες και πρόσφατες ταινίες επιστημονικής φαντασίας, οι οποίες όμως συνθέτουν τη σημερινή πραγματικότητα. Η αστυνομία της Νέας Υόρκης, για παράδειγμα, με το Domain Awareness System έχει απεριόριστες δυνατότητες. Κάθε αστυνομικός στην πόλη έχει πρόσβαση από το κινητό του και μπορεί να αναζητήσει ανά πάσα στιγμή το προφίλ οποιουδήποτε κυκλοφορεί στους δρόμους. Η συγκεκριμένη πλατφόρμα διασυνδέει περισσότερες από 80.000 κάμερες με drones και συστήματα που καταγράφουν την κίνηση των αυτοκινήτων, ακόμη και όταν κάποιος βρεθεί σε διαφορετική πολιτεία. Μπορεί να ανακαλύψει με ποιον συναντήθηκες αλλά και κάθε σημείο που βρέθηκες την τελευταία εβδομάδα. Εν ολίγοις, ολόκληρη η ζωή σου είναι καταγεγραμμένη.
Η Flock Safety που αποτελεί έναν από τους πολλούς παίκτες μιας τεράστιας βιομηχανίας, είναι μια αμερικανική εταιρία τεχνολογίας δημόσιας ασφάλειας που κατασκευάζει και διαχειρίζεται έξυπνα συστήματα επιτήρησης. Ασχολείται κυρίως με παραβάσεις και αναγνώριση πινακίδων κυκλοφορίας, ωστόσο υποστηρίζει σθεναρά το τελευταίο διάστημα ότι χρειάζεται να βρεθεί μια ισορροπία ανάμεσα στην ιδιωτικότητα και την ασφάλεια.
Ως επιχείρημα οι εγκληματικές πράξεις
H Flock Safety διαθέτει ένα δίκτυο τεράστιας εμβέλειας, χωρίς μάλιστα να εδρεύει στις ΗΠΑ, με περισσότερες από 100.000 κάμερες. Σαρώνει αυτοκίνητα 20 δισεκατομμύρια φορές τον μήνα, όμως ταυτόχρονα διαθέτει τεχνολογίες αναγνώρισης προσώπου. Το ισχυρό της επιχείρημα είναι ότι τα εργαλεία της συμβάλλουν στην ασφάλεια των πολιτών και ότι καθημερινά βοηθούν τις αρχές να εξιχνιάζουν εγκλήματα που θα έμεναν στο σκοτάδι. Από την άλλη διαπιστώθηκαν τουλάχιστον 46 περιπτώσεις όπου αστυνομικοί φέρεται να χρησιμοποίησαν τα συστήματα της εταιρείας για μη εξουσιοδοτημένους σκοπούς, προκειμένου να παρακολουθούν συντρόφους αλλά ακόμη και αγνώστους.
Ντύθηκαν Darth Vader
Οι αντιδράσεις εναντίον της Flock ήταν έντονες τους τελευταίους μήνες, γεγονός που εκφράστηκε ανοιχτά από Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικανούς. Παρά τις δικλείδες ασφαλείας που εφάρμοσε η ίδια, ζητώντας από τις αρχές να λογοδοτούν όσοι αστυνομικοί κάνουν κατάχρηση του συστήματος, περισσότερες από 50 πόλεις διέκοψαν τη συνεργασία μαζί της. Υπήρξαν και πολλές καταστροφές καμερών από πολίτες, οι οποίες όμως δεν εμπόδισαν τις νέες συνεργασίες που είναι ήδη δεκαπλάσιες από εκείνες που διακόπηκαν.
Ένας από τους λόγους για τους οποίους ορισμένες κοινότητες ακύρωσαν τα συμβόλαιά τους ήταν η πίεση που άσκησαν οι πολίτες στους τοπικούς αξιωματούχους σε συνεδριάσεις και δημοτικά συμβούλια. Κάποιοι μάλιστα έφτασαν στο σημείο να εμφανιστούν ντυμένοι ως Darth Vader, προκειμένου να διαμαρτυρηθούν. Ο αγαπημένος κακός που επινόησε ο Τζορτζ Λούκας πριν από 50 χρόνια στο «Star Wars» έφτασε να έχει ενεργό πολιτικό ρόλο στη σημερινή πραγματικότητα.
Τα «Κοφτερά Μάτια» της Κίνας
Αν στη Νέα Υόρκη μοιάζουν ασύλληπτα όσα συμβαίνουν, στην Κίνα η κατάσταση έχει ξεφύγει ακόμη περισσότερο. Το εθνικό δίκτυο παρακολούθησης είναι 30 χρόνια μπροστά από την υπόλοιπη ανθρωπότητα. Με προγράμματα όπως το «Xueliang Project», που σημαίνει «Κοφτερά Μάτια», οι Κινέζοι εξάγουν τεχνογνωσία σε ολόκληρο τον πλανήτη. Στο Πεκίνο οι αστυνομικοί φορούν γυαλιά ΑΙ και με ένα βλέμμα προς το αυτοκίνητο που πλησιάζει, η πινακίδα σκανάρεται και μέσα σε δευτερόλεπτα εμφανίζεται η πληροφορία αν είναι κλεμμένο ή αν δεν έχει περάσει τον απαιτούμενο τεχνικό έλεγχο. Στα διόδια δεν υπάρχει λόγος για στάση. Οι κάμερες σκανάρουν την πινακίδα και ο λογαριασμός του ιδιοκτήτη του οχήματος χρεώνεται αυτόματα. Το Πεκίνο έχει προωθήσει την τεχνολογία των λεγόμενων «Safe Cities» σε δεκάδες χώρες, εξάγοντας συστήματα που συνδυάζουν κάμερες, τεχνητή νοημοσύνη και τεράστιους όγκους ανάλυσης δεδομένων.
Το 2021 υπήρχαν 560 εκατομμύρια ενεργές κάμερες σε ολόκληρη τη χώρα. Σήμερα εικάζεται ότι το όριο των 600 εκατομμυρίων έχει ξεπεραστεί. Το κινεζικό σύστημα παρακολούθησης αποτελεί ένα τεχνολογικό επίτευγμα που προκαλεί ταυτόχρονα θαυμασμό και ανησυχία. Δεν βασίζεται αποκλειστικά στις κάμερες που βρίσκονται στους δρόμους. Μπορεί να καταγράψει, με ακρίβεια, σε ποιο βαγόνι και σε ποια θέση ενός τρένου βρίσκεται ένας άνθρωπος, όταν φτάνει από το Πεκίνο ή τη Σαγκάη. Γνωρίζει τις καθημερινές του συνήθειες, από την κατανάλωση καυσίμων μέχρι τα καταστήματα στα οποία ψωνίζει συστηματικά. Το αποτέλεσμα είναι η προσπάθεια δημιουργίας ενός όσο το δυνατόν πληρέστερου ψηφιακού πορτρέτου.
Από την παθητική παρακολούθηση στην ενεργή επιτήρηση
Τα συστήματα αναγνώρισης προσώπου στην Κίνα μπορούν να εντοπίσουν ένα άτομο μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ακόμη και ανάμεσα σε χιλιάδες ανθρώπους. Σε δοκιμή που πραγματοποίησαν δημοσιογράφοι του BBC στο Πεκίνο, ένα καταζητούμενο άτομο εντοπίστηκε σε μια πόλη επτά εκατομμυρίων κατοίκων μόλις επτά λεπτά αφότου η φωτογραφία του εισήχθη στο σύστημα. Εταιρίες όπως οι Hikvision, Dahua και SenseTime συγκαταλέγονται μεταξύ των σημαντικότερων παγκοσμίως στον τομέα της ασφαλείας. Τα προϊόντα τους είναι τόσο εξελιγμένα, ώστε μπορούν να αναγνωρίζουν ανθρώπους όχι μόνο από το πρόσωπό τους, αλλά και από τον τρόπο που περπατούν, τη σωματοδομή τους ή ακόμη και τον τρόπο που κρατούν το κινητό τους τηλέφωνο.
Η νόμιμη διαπόμπευση
Σε πολλές κινεζικές πόλεις τα συστήματα εντοπίζουν αυτόματα τους πεζούς που περνούν με κόκκινο σηματοδότη. Στη συνέχεια, τα πρόσωπά τους εμφανίζονται σε μεγάλες οθόνες κοντά στις διαβάσεις, συχνά μαζί με το όνομά τους και μέρος του αριθμού της ταυτότητάς τους. Πρόκειται για μια μορφή δημόσιας διαπόμπευσης, η οποία έχει στόχο να λειτουργήσει αποτρεπτικά. Οι κάμερες αναγνώρισης προσώπου έχουν πλέον γίνει μέρος της καθημερινότητας. Χρησιμοποιούνται κατά την είσοδο σε συγκροτήματα κατοικιών, στο check-in σε αεροδρόμια και σιδηροδρομικούς σταθμούς, ακόμη και για πληρωμές σε καταστήματα και εστιατόρια. Σε κάποια KFC χρησιμοποιείται το «Smile to Pay», μέσω του οποίου οι πελάτες μπορούν να πληρώσουν απλώς χαμογελώντας σε μια κάμερα. Το σύστημα αναγνωρίζει το πρόσωπό τους και χρεώνει άμεσα τον λογαριασμό τους.
Το μέλλον υπό διαρκή επιτήρηση
Το τελευταίο διάστημα οι κινεζικές αρχές συνεχίζουν να επεκτείνουν και να αναβαθμίζουν το σύστημα παρακολούθησης. Τα μοντέλα αλγόριθμων που ασχολούνται με την πρόγνωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς είναι το επόμενο βήμα. Σε πρώτη φάση επιχειρούν να προβλέψουν πιθανά εγκλήματα ή κοινωνικές αναταραχές πριν εκδηλωθούν. Είναι το λεγόμενο «pre-crime» που δοκιμάζεται προσπαθώντας να εντοπίσει «μη φυσιολογικές συμπεριφορές». Η δημιουργία ενός ολοκληρωμένου ψηφιακού προφίλ για κάθε πολίτη είναι ο βασικός στόχος. Το κινεζικό μοντέλο επιτήρησης προσφέρει μια συναρπαστική αλλά ταυτόχρονα ανησυχητική εικόνα, όπου η τεχνολογία ξεπερνά τους παραδοσιακούς περιορισμούς της ανθρώπινης εποπτείας. Αν και προσφέρει αναμφισβήτητα οφέλη σε επίπεδο ασφάλειας, δημιουργεί θεμελιώδη ερωτήματα για τα όρια της ιδιωτικότητας και της κρατικής εξουσίας.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image