Το πρότυπο του ξανθού μωρού με τα γαλάζια μάτια, το ποιοτικό υλικό, οι αυστηροί έλεγχοι και οι προκλήσεις της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Ξανθά μωρά με ροδαλά μάγουλα και καταγάλανα μάτια. Αυτή η εικόνα, μέχρι πρόσφατα, κυριαρχούσε στις διαφημίσεις, σχεδόν ως το «ιδανικό» πρότυπο βρεφικής ομορφιάς. Η συνεχής προβολή αυτών των χαρακτηριστικών συνέβαλε στη διαμόρφωση ενός συγκεκριμένου και, ενδεχομένως, στερεοτυπικού τρόπου αντίληψης του τι θεωρείται όμορφο. Το ενδιαφέρον είναι ότι η εικόνα αυτή επηρέασε ακόμη και κοινωνίες όπου τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά δεν είναι τα πιο συνηθισμένα, όπως μεσογειακές χώρες σαν την Ελλάδα.
Ήταν αυτός ένας από τους παράγοντες που πολλές γυναίκες απευθύνθηκαν σε τράπεζες σπέρματος στη Δανία; Θα ήταν απλούστευση να αποδοθεί μόνο εκεί η επιτυχία τέτοιων κέντρων. Στην πραγματικότητα, οι γυναίκες έχουν πολύ πιο σύνθετους και ουσιαστικούς λόγους για την απόκτηση παιδιού. Για πολλές, και ιδίως όσες επιλέγουν να ζήσουν τη μητρότητα χωρίς να έχουν στο πλευρό τους έναν σύντροφο -ή όσες αντιμετωπίζουν προβλήματα γονιμότητας- η δωρεά σπέρματος αποτελεί μια συνειδητή και συχνά αναγκαία επιλογή. Η αξιοπιστία κι η ασφαλής λύση παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες για τις γυναίκες που θέλουν να γίνουν μητέρες κι η δωρεά σπέρματος από τράπεζες στη Δανία μοιάζει να είναι καλή επιλογή.
Η δωρεά σπέρματος αποτελεί βασικό εργαλείο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, επιτρέποντας τη δημιουργία οικογένειας, με την πρακτική να ακολουθείται από ανθρώπους που αναζητούν τέτοιες υπηρεσίες εκτός της χώρας τους, είτε λόγω νομικών περιορισμών είτε επειδή αναζητούν ανώτερα ποιοτικά υλικό. Σε αυτό το πλαίσιο, η Δανία έχει αναδειχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους διεθνείς παρόχους σπέρματος. Υπάρχει μεγάλη ζήτηση για ψηλούς, υγιείς και συχνά ξανθούς και γαλανομάτηδες δότες, οι οποίοι θα μπορούσαν να συμβάλλουν στη γέννηση των λεγόμενων «μωρών Βίκινγκ».
Τράπεζες σπέρματος, όπως η Cryos International και η European Sperm Bank, εξάγουν γενετικό υλικό σε περισσότερες από 70 χώρες, καθιστώντας τη Δανία κομβικό σημείο στο παγκόσμιο δίκτυο αναπαραγωγικής ιατρικής. Το νομικό πλαίσιο που επιτρέπει τόσο την ανώνυμη δωρεά όσο την αποκάλυψη της ταυτότητας του δότη, τα αυστηρά πρωτόκολλα ελέγχου, η διαφάνεια της διαδικασίας και η ευρεία διαθεσιμότητας δοτών, την τοποθετούν στην πρώτη θέση των επιλογών. Η δημοτικότητά τους μπορεί να αποδοθεί και στο γεγονός ότι πλέον διαθέτουν υποκαταστήματα σε άλλα σημεία της Ευρώπης, όπως η Κύπρος, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία και η Ολλανδία.
Μωρό με τον «Σερ Τζέιμι Λάνιστερ»
Η δυνατότητα πρόσβασης σε λεπτομερείς πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά των δοτών αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα. Έτσι, με μια απλή περιήγηση στην επίσημη ιστοσελίδα της Cryos International μια γυναίκα μπορεί να διαβάσει τα αναλυτικά προφίλ των δοτών, όπως φαινότυπος, εθνικότητα, ύψος, βάρος, χρώμα ματιών και μαλλιών, ομάδα αίματος, αν έχει ξαναχρησιμοποιηθεί υλικό του, καθώς και λεπτομέρειες για το χαρακτήρα και τα ενδιαφέροντά του. Αν μια γυναίκα επιθυμεί, μπορεί να λάβει ακόμα και φωτογραφία του δότη όταν ήταν παιδί, δείγμα γραφικού χαρακτήρα και ηχογραφημένη τη φωνή του.
Για παράδειγμα, ο Μάτι είναι από τη Δανία, έχει ύψος 1,90, γαλαζοπράσινα μάτια, καστανόξανθα μαλλιά, με ομάδα αίματος ΑΒ+, είναι κοινωνικός, αθλητικός, με αυτοπεποίθηση, φιλόδοξος και αποφασιστικός. Αγαπά τα ταξίδια, είναι ανεξάρτητος, χάρη σε δωρεά του έχει καταγραφεί παλαιότερη εγκυμοσύνη και σύμφωνα με το προσωπικό που τον αξιολόγησε, μοιάζει με τον γοητευτικό Δανό ηθοποιό Νικολάι Κόστερ-Βαλντάου που υποδύθηκε τον Σερ Τζέιμι Λάνιστερ στην επιτυχημένη τηλεοπτική σειρά Game of Thrones.
Όταν οι άλλοι πάνε στην παμπ, οι Δανοί πάνε στην τράπεζα σπέρματος
Ο Όλε Σου, ιδρυτής της Cryos, σε παλαιότερες δηλώσεις του στους Times, είχε αποδώσει την επιτυχία της Δανίας στη δωρεά σπέρματος κυρίως σε κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, η χώρα αποτελεί ιδανικό περιβάλλον για τη λειτουργία τραπεζών σπέρματος, καθώς «είναι μια μικρή χώρα όπου η έννοια του γείτονα εξακολουθεί να έχει σημασία». Επιπλέον, επισήμανε ότι περίπου το 8% των Δανών είναι αιμοδότες, γεγονός που αντανακλά μια ευρύτερη κουλτούρα εθελοντισμού και προσφοράς, ως αποτέλεσμα πολλοί από τους αιμοδότες είναι και δότες σπέρματος. Είχε τονίσει ότι τα θετικά αποτελέσματα των τραπεζών, συνδέονται με το σπέρμα υψηλής ποιότητας, καθώς μόνο λίγοι αιτούντες γίνονται δεκτοί. Ο Σου τότε είχε αναφέρει ότι ο γιατρός που λαμβάνει το ιατρικό ιστορικό του υποψηφίου, ακολουθεί άτυπα και ένα άλλο τεστ, αυτό της «κόρης». Αν ο γιατρός που διεξάγει τη συνέντευξη δε θα χρησιμοποιούσε το σπέρμα του υποψηφίου στην κόρη του, τότε η αίτηση απορρίπτεται.
Πράγματι, οι περισσότερες τράπεζες σπέρματος δέχονται μόνο ένα μικρό ποσοστό των υποψηφίων. Στην Cryos International, το ποσοστό ανέρχεται στο 3,79% με την απόρριψη να σχετίζεται με το οικογενειακό ιατρικό ιστορικό, τη μη τήρηση κριτηρίων όπως η ηλικία ή ο τρόπος ζωής, καθώς και γενετικά προβλήματα ή χαμηλή ποιότητα σπέρματος. Όπως αναφέρει το κέντρο, οι δότες δεν πληρώνονται, αλλά αποζημιώνονται οικονομικά «για το χρόνο και την προσπάθειά τους», λαμβάνοντας περίπου 67 ευρώ ανά δωρεά και με τη δυνατότητα επανάληψης της διαδικασίας έως και τρεις φορές την εβδομάδα.
Επιπλέον, προβλέπεται μπόνους 27 ευρώ για σταθερούς δότες που αθλούνται τακτικά. Σύμφωνα, πάντως, με τον ιδρυτή της εταιρίας, η ατμόσφαιρα στην τράπεζά του είναι αυτή που κερδίζει τους υποψηφίους. Σε πολλές περιπτώσεις είναι φοιτητές, μακριά από την οικογένειά τους, και η Cryos International είναι ένα σημείο εκτός πανεπιστημίου, όπου μπορούν να κοινωνικοποιηθούν: «Στη Βρετανία πας σε μια παμπ. Στη Δανία, πας στην τράπεζα σπέρματος».
Ηθικά ζητήματα
Η Δανία διαθέτει μεγάλο αριθμό δοτών, με πολλούς από αυτούς, συχνά φοιτητές, να το θεωρούν ως ένα κοινωνικό καθήκον τους παρόμοιο με την αιμοδοσία. Εξάλλου, η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση ξεκινά από το δημοτικό σχολείο, ενώ με την ενηλικίωσή τους και πριν υπηρετήσουν στο στρατό οι Δανοί υποβάλλονται σε εξετάσεις, ανάμεσα στις οποίες και η -μη υποχρεωτική- εξέταση σπέρματος. Παρά τα πλεονεκτήματα, η δωρεά σπέρματος εγείρει σημαντικά ηθικά ζητήματα, όπως ο αριθμός των παιδιών που μπορεί να προκύψουν από έναν δότη, ιδιαίτερα σε ένα διεθνές πλαίσιο όπου ο έλεγχος είναι πιο δύσκολος. Ενώ ο κλάδος βρίσκεται σε άνθηση, η υψηλή ζήτηση έχει προκαλέσει συμφόρηση, αναγκάζοντας μερικές φορές τους ίδιους δότες να χρησιμοποιούνται επανειλημμένα.
Ο δότης αριθμός 7069
Ποια τα όρια των γενετικών ελέγχων; Πρέπει να υπάρχουν αυστηρότεροι περιορισμοί και απαιτείται ενισχυμένη συνεργασία και ιχνηλασιμότητα στη χρήση γενετικού υλικού; Η περίπτωση με τον Δανό δότη αριθμό 7069 είναι ένα τρανταχτό παράδειγμα που επιβεβαιώνει την ανάγκη αναδιαμόρφωσης των πλαισίων στην πρακτική δωρεά σπέρματος. Διαπιστώθηκε ότι ο δότης ήταν φορέας σπάνιας γενετικής μετάλλαξης στο γονίδιο TP53 που συνδέεται με το σύνδρομο Li-Fraumeni και αυξάνει έως και 90% τον κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου στα παιδιά. Το σπέρμα του χρησιμοποιήθηκε σε πολλές χώρες πριν εντοπιστεί η μετάλλαξη, οδηγώντας στη γέννηση περίπου 200 παιδιών στην Ευρώπη, εκ των οποίων τουλάχιστον 18 στην Ελλάδα. Η μετάλλαξη δεν ανιχνεύθηκε στους αρχικούς ελέγχους, ως αποτέλεσμα αυτή τη στιγμή 11 οικογένειες στην Ελλάδα να αγωνιούν. Προς το παρόν, έχουν επιβεβαιωθεί 4 περιπτώσεις παιδιών με τη μετάλλαξη, ενώ ένα παιδί ηλικίας 5-10 ετών κατέληξε.
Η περίπτωση του Πάβελ Ντούροφ
Ο δισεκατομμυριούχος ιδρυτής του Telegram, Πάβελ Ντούροφ, πριν περίπου δύο χρόνια συνελήφθη από τις γαλλικές αρχές αντιμετωπίζοντας κατηγορίες σχετικά με τη λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας του που συνδέεται με παράνομες δραστηριότητες. Ο λεγόμενος «Ρώσος Μαρκ Ζάκερμπεργκ» δεν έχει απασχολήσει την κοινή γνώμη μόνο για τις περιπέτειές του με το νόμο, αλλά και για το γεγονός ότι έχει αποκτήσει 100 παιδιά σε 12 χώρες μέσω δωρεάς σπέρματος.
Πατέρας ήδη έξι παιδιών από τρεις διαφορετικούς συντρόφους, ο Ντούροφ εξήγησε ότι ξεκίνησε τη δωρεά σπέρματος πριν 15 χρόνια για να βοηθήσει έναν φίλο και συνέχισε εξαιτίας της έλλειψης υψηλής ποιότητας υλικού από άλλους δότες. Στόχος, σύμφωνα με τον ίδιο, ήταν η συμβολή στην καταπολέμηση της παγκόσμιας υπογονιμότητας και της φθίνουσας ποιότητας του σπέρματος, παρουσιάζοντας την όλη ενέργεια ως «κοινωνικό καθήκον».
Αναφέρει ότι σκοπεύει να διαθέσει τις πληροφορίες σχετικά με το DNA του για να διευκολύνει τα βιολογικά του παιδιά να βρουν το ένα το άλλο και υποστηρίζει ότι θα τους μοιράσει την περιουσία του ύψους σχεδόν 14 δισ. δολαρίων. Παρότι ο ίδιος παρουσιάζει το εγχείρημα ως φιλανθρωπική πρωτοβουλία, έχει δεχθεί κριτική ως προς την ηθική του διάσταση. Συγκεκριμένα, η πρακτική αυτή ερμηνεύεται από ορισμένους ως έκφραση ματαιοδοξίας, καθώς συνδέεται με την επιθυμία προσώπων της διεθνούς ελίτ -όπως ο Ίλον Μασκ- να «μεταδώσουν» τα δικά τους, δήθεν «ανώτερα», γενετικά χαρακτηριστικά στον πληθυσμό.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image