Startups φτιάχνουν υπηρεσίες κοινωνικής συνοχής και συντροφικότητας για τις μεγαλύτερες ηλικίες.
Μπορεί μια κοινωνική ομάδα να είναι μαζί και σιωπηλή και θορυβώδης; Οι ηλικιωμένοι συνήθως δεν φωνάζουν, αλλά ο ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός τους προκαλεί από μόνος του σημαντικό θόρυβο. Οι παραδοσιακοί θεσμοί, από τις τυπικές υπηρεσίες υγείας ως τις τοπικές κοινότητες, δυσκολεύονται να γεφυρώσουν το κενό που δημιουργεί η μοναξιά. Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας αναγνωρίζει τη μοναξιά και την κοινωνική απομόνωση ως θέματα δημόσιας υγείας που απαιτούν άμεση δράση για να καταπολεμηθούν. Όλα αυτά, στο πλαίσιο της Δεκαετίας για την Υγιή Γήρανση 2021–2030, την οποία διανύουμε.
Αυτό το κενό έγινε πρόσφορο έδαφος για επιχειρηματικές ιδέες που στηρίζονται κυρίως στην τεχνολογία. Οι ιδέες αυτές, αν και διαφορετικές στο τελικό «προϊόν», μοιράζονται έναν κοινό σκοπό: να επανασυνδέσουν ανθρώπους που κινδυνεύουν να μείνουν μόνιμα απομονωμένοι. Οι εταιρείες αυτές δεν πουλάνε απλώς gadget ή συνδρομές. Προσφέρουν χρόνο, ανθρώπινη παρουσία ή (σε περιπτώσεις που πράγματι η ανθρώπινη επαφή είναι δυσεύρετη) αξιόπιστους ψηφιακούς συμμάχους που μειώνουν την αίσθηση του κενού. Δεν πρόκειται για μια αστήρικτη θεωρία ή για κάτι άυλο: Πολλές έρευνες δείχνουν ότι η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση συνδέονται με αυξημένη θνησιμότητα και χειρότερη υγεία σε ηλικιωμένους. Κάτι που έχει κινητοποιήσει τόσο ερευνητές, όσο και επενδυτές.
Τα επιχειρηματικά μοντέλα ανθίζουν
Υπάρχουν πλατφόρμες που ταιριάζουν ηλικιωμένους με φοιτητές για συντροφιά και βοήθεια στις καθημερινές δουλειές, υπηρεσίες που οργανώνουν κοινές δραστηριότητες, λύσεις οικιακής συμβίωσης που μειώνουν το κόστος και την απομόνωση, καθώς και τεχνολογίες, από VR (εικονική πραγματικότητα) μέχρι ρομπότ-σύντροφους(!), που προσφέρουν επαφή με ανάμνηση ή επικοινωνία σε πραγματικό χρόνο.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Papa, μια υπηρεσία που συνδέει ηλικιωμένους με «Papa Pals». Πρόκειται, δηλαδή, για νεότερους συνοδούς που κάνουν παρέα, βοηθούν με μικροδουλειές και διευκολύνουν ιατρικά ραντεβού ή ψηφιακές επαφές. Δωρεάν, εννοείται. Η εταιρεία ξεκίνησε ως απάντηση στην ανάγκη για «on-demand» ανθρώπινη παρουσία και έχει επεκτείνει το μοντέλο της προς υπηρεσίες υγείας και τηλεϊατρικής. Η ιδέα είναι απλή και ανθρώπινη: δεν αντικαθιστά τον οικογενειακό δεσμό, αλλά τον συμπληρώνει όταν η οικογένεια δεν είναι διαθέσιμη.
Σε άλλο μοτίβο, η τεχνολογία προσαρμόζεται στην εμπειρία. Η Rendever χρησιμοποιεί εικονική πραγματικότητα για να αναδημιουργήσει κοινές εμπειρίες: Ένα ταξίδι σε αγαπημένο μέρος, μια επίσκεψη στην παλιά γειτονιά, επεξεργασία βίντεο γάμων, βαπτίσεων ή άλλων εκδηλώσεων. Ο σκοπός είναι φανερός: Να αναζωπυρώσει συζητήσεις και μνήμες μέσα σε κλειστές κοινότητες ηλικιωμένων. Η ιδέα, προφανώς, δεν είναι «τεχνολογία για την τεχνολογία», ούτε απλώς να θυμίσει το παρελθόν, αλλά να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο επαφής και μνήμης. Έρευνα από το MIT (Massachusetts Institute of Technology) ανέδειξε περιπτώσεις, όπου τέτοιες εμπειρίες μείωσαν την αισθητή μοναξιά και βελτίωσαν την ψυχική διάθεση όσων συμμετείχαν.
Υπάρχουν και πιο «ανθρώπινες» μηχανές: το ElliQ, ένα επιτραπέζιο ρομπότ-σύντροφος, σχεδιάστηκε να συνομιλεί, να προτείνει δραστηριότητες, να θυμίζει φάρμακα και να ενθαρρύνει μικρές καθημερινές ρουτίνες που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής. Πρόσφατες ενημερώσεις του προϊόντος το παρομοιάζουν ακόμα περισσότερο με ένα βοηθητικό εργαλείο για φροντιστές, δίνοντας τη δυνατότητα παρακολούθησης ευεξίας και ειδοποιήσεων όταν αλλάζει η συμπεριφορά του χρήστη.
Η «οικονομία της μοναξιάς»
Η συζήτηση, βέβαια, γύρω από τέτοια προϊόντα δεν είναι μόνο τεχνική αλλά ηθική. Πόσο «αντικαθιστούν» οι μηχανές την ανθρώπινη επαφή και πού πρέπει να τραβηχτεί η γραμμή; Η ανθρώπινη παρουσία είναι φυσικά η πιο ενδεδειγμένη, όμως υπάρχουν και περιπτώσεις σχεδόν πλήρους απομόνωσης, όπως π.χ. σε δυσπρόσιτες περιοχές με ελάχιστο πληθυσμό, οπότε ακόμα κι αυτή η βοήθεια είναι πολύτιμη.
Τα κοινωνικά δίκτυα δεν θα μπορούσαν να λείψουν: Το Stitch απευθύνεται σε κοινότητες για άτομα άνω των 50, οργανώνοντας εκδηλώσεις, ομάδες ενδιαφέροντος και ταξίδια και απαντά στην ανάγκη για πραγματική, μη εικονική συναναστροφή. Άλλα μοντέλα, όπως οι πλατφόρμες οικιακής συμβίωσης (home-sharing), στοχεύουν στην οικονομική ανακούφιση και την ανθρώπινη παρουσία με πρακτικό τρόπο: να βρει κανείς σύντροφο σπιτιού που μειώνει τα έξοδα και τη μοναξιά. Το μόνο που αλλάζει είναι η ηλικία: Αντί για πλατφόρμα γνωριμιών και ραντεβού ή ανεύρεσης συγκάτοικου για φοιτητικό σπίτι, η πλατφόρμα «συνδέει» ηλικιωμένους.
Αυτή η «οικονομία της μοναξιάς» δεν είναι μονοσήμαντη, αλλά αποτελεί ένα ολόκληρο οικοσύστημα. Το οποίο αποτελείται από μη κερδοσκοπικές πρωτοβουλίες, δημόσιες πολιτικές, ιατρικές υπηρεσίες και συνεργαζόμενες startups, που όλοι μαζί δουλεύουν για να δημιουργήσουν ένα πλέγμα υποστήριξης. Οι επενδυτές βλέπουν διπλό όφελος: κοινωνικό αντίκτυπο και βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα, ειδικά όταν οι υπηρεσίες αυτές ενσωματώνονται στο σύστημα υγείας ή σε προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας. Η λύση, βέβαια, δεν είναι μόνο τεχνολογία ή αγορά. Η πρόκληση είναι πολιτιστική: να αναγνωριστεί η αξία της καθημερινής επαφής, να σχεδιαστούν πόλεις και γειτονιές που δεν «απορρίπτουν» τους ηλικιωμένους και να στηριχτούν δομές που μετατρέπουν τη μοναξιά από ατομικό πρόβλημα σε συλλογική ευθύνη. Σ’ αυτό το πλαίσιο οι startups μπορούν να ανοίξουν δρόμους, να προσφέρουν ιδέες και να δημιουργήσουν πόρους.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images / Ideal Image