Τετρακόσια εκατομμύρια δολάρια εισπράξεις για το «Μανταλόριαν» στις αίθουσες -τώρα διαθέσιμο για streaming- είναι απλώς «συμπαθητικό» νούμερο για ένα franchise που απέδειξε ότι ο ουρανός ήταν πολύ χαμηλό όριο.
Περισσότερο από μισό αιώνα πριν, το 1975, ο νεαρός και ανερχόμενος σκηνοθέτης Τζορτζ Λούκας προτείνει στο στούντιο της Fox ένα πρότζεκτ που δουλεύει εδώ και χρόνια στο μυαλό του. Δεν τους ενθουσιάζει ιδιαίτερα. Είναι μια ταινία επιστημονικής φαντασίας βασισμένη σε διάφορες επικές αφηγήσεις, βιβλία και ταινίες γουέστερν, αρκετές επιρροές από φιλμ του γιαπωνέζου σκηνοθέτη Ακίρα Κουροσάβα και ακόμη περισσότερες από τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών. Κεντρικός ήρωας ένας νεαρός που ονομάζεται Λουκ Σταρκίλερ(!) που τον συμβουλεύει ένας ηλικιωμένος στρατηγός, ο …Μέισι Γουίντ.
Ο Λούκας μπορεί να μην είχε ακόμη αποφασίσει για πολλά πράγματα ήταν όμως σίγουρος για το εξής: αυτή η ταινία που θα γυρίσει -αν τα καταφέρει- θα είναι μόνο ένα επεισόδιο και ούτε καν το πρώτο αλλά το τέταρτο σε μια σειρά από αφηγήσεις που θα (ήθελε να) γίνουν ταινίες. Περιέργως είχε δίκιο. Συνέχισε να γράφει και να ξαναγράφει το σενάριο και πενήντα παρά ένα χρόνια πριν, το Μάιο του 1977, η ταινία του έκανε πρεμιέρα σε 32 μόλις αίθουσες στις ΗΠΑ.
Δεν είχε αφήσει τίποτα στην τύχη. Για να δημιουργήσει ειδικά εφέ που δεν είχαν υπάρξει ξανά στην ιστορία του σινεμά, δημιούργησε την εταιρεία Industrial Light & Magic (ILM). Η ILM ανέπτυξε νέα συστήματα κάμερας με έλεγχο κίνησης (motion-control), τα οποία επέτρεψαν τη λήψη περίπλοκων πλάνων με μικρογραφίες διαστημοπλοίων. Ο σχεδιασμός του ήχου ήταν επίσης πρωτοποριακός. Ο Μπεν Μπερτ δημιούργησε εμβληματικά ηχητικά εφέ, όπως το χαρακτηριστικό βουητό του φωτόσπαθου, τον βρυχηθμό του Τσουμπάκα και την ανάσα του Νταρθ Βέιντερ.
Διαστημικά κέρδη
Ανάμεσα στα μεγάλα ονόματα που δέχτηκαν να συμμετάσχουν στην ταινία ήταν ο Σερ Άλεκ Γκίνες. Δεν πήρε αμοιβή. Προτίμησε αντίθετα να ζητήσει ένα ταπεινό 2% από τις εισπράξεις τις ταινίας. Υπολογίζεται ότι από αυτή την επιλογή κέρδισε περίπου 70 εκατομμύρια δολάρια. Πόσο είναι το συνολικό κέρδος, ως τώρα για το franchise του Star Wars; Πλησιάζει τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια σε παγκόσμιο επίπεδο, καθιστώντας το έτσι αν όχι την σημαντικότερη, τουλάχιστον, μία από τις πιο κερδοφόρες σειρές ψυχαγωγίας στην ιστορία.
Τα έσοδα αυτά αναλύονται στις εξής κατηγορίες:
-Πωλήσεις Προϊόντων (Merchandise): Πρόκειται για τη μεγαλύτερη πηγή εσόδων του franchise, έχοντας αποφέρει ένα ποσό ανάμεσα σε 30 με 40 δισεκατομμύρια δολάρια από παιχνίδια, ρούχα και άλλα συλλεκτικά αντικείμενα από το 1977 μέχρι σήμερα.
–Εισπράξεις από τους κινηματογράφους: Οι ταινίες της σειράς έχουν αποφέρει περίπου 10,5 δισεκατομμύρια δολάρια εισπράξεις στις αίθουσες σε όλο τον κόσμο.
–Βιντεοπαιχνίδια: Τα παιχνίδια που βασίζονται στο σύμπαν του Star Wars έχουν ξεπεράσει τα 4 δισεκατομμύρια δολάρια σε έσοδα.
-Home Video & Βιβλία: Οι πωλήσεις DVD, Blu-ray, ψηφιακών αντιτύπων και βιβλίων έχουν αποφέρει συνολικά πάνω από 3 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η Walt Disney Company που εξαγόρασε τη Lucasfilm (η οποία δημιούργησε επίσης τη σειρά ταινιών του Ιντιάνα Τζόουνς) το 2012 έναντι 4,05 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ανακοίνωσε ότι θα έχει έσοδα περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια από το franchise μόνο κατά τη διάρκεια των πρώτων 12 ετών από την απόκτησή του.
Είναι η πιο κερδοφόρα σειρά ταινιών που έχει υπάρξει ποτέ;
Το Star Wars βρίσκεται στη δεύτερη θέση αλλά μόνο επειδή την κορυφή κατέχει η αυτοκρατορία της Marvel Cinematic που με μια συντηρητική αποτίμηση φτάνει τα 32 δισεκατομμύρια δολάρια (έσοδα από εισπράξεις όλων των ταινιών των ηρώων της ως τώρα). Την πεντάδα συμπληρώνουν κατά σειρά οι ταινίες με τον Χάρι Πότερ, με τον Σπάιντερμαν και τα 25 φιλμ του Τζέιμς Μποντ.
Επενδύοντας στα Άστρα
Μαζί με την πρώτη ταινία του 1977 γεννήθηκαν ως τώρα δώδεκα ταινίες που χωρίζονται σε τρεις τριλογίες (sequel, prequel και ανεξάρτητα spin-offs) αλλά υπήρχαν παράλληλα και οι σειρές, τα βιβλία, τα κόμικς, τα βιντεοπαιγνίδια, οι ευχετήριες κάρτες και τα επιτραπέζια παιγνίδια για να αναφέρουμε τα βασικά. Αν ο Σερ Άλεκ Γκίνες αποδείχτηκε πολύ προνοητικός, ο Τζορτζ Λούκας ήταν ακόμη περισσότερο, όταν έθεσε ως όρο στο συμβόλαιό του με τη Fox να έχει το 40% στα κέρδη από την εμπορική εκμετάλλευση του brand name των Star Wars. Σήμερα είναι πάμπλουτος και ταυτόχρονα από τους ανθρώπους με τη μεγαλύτερη επιρροή στο Χόλιγουντ.
Με τα έσοδα που αποκόμισε από την εμπορική εκμετάλλευση των προϊόντων, ο Λούκας μπόρεσε επίσης να αξιοποιήσει τον δεύτερο όρο του συμβολαίου του: τα δικαιώματα για τη δημιουργία των συνεχειών. Αντί να παραχωρήσει τον δημιουργικό έλεγχο στην Fox για τη συνέχεια, αποφάσισε να χρηματοδοτήσει ο ίδιος την ταινία «Η Αυτοκρατορία Αντεπιτίθεται». Εξασφάλισε τραπεζικό δάνειο 33 εκατομμυρίων δολαρίων, χρησιμοποιώντας ως εγγύηση την περιουσία που είχε αποκτήσει από τα προϊόντα του «Star Wars» καθώς και τα περιουσιακά στοιχεία της Lucasfilm. Με αυτόν τον τρόπο, «Η Αυτοκρατορία Αντεπιτίθεται» -που κυκλοφόρησε το 1980- έγινε η ακριβότερη ανεξάρτητη παραγωγή που είχε γυριστεί μέχρι τότε. Αν η ταινία αποτύγχανε, θα είχε μείνει στην ιστορία ως ο σκηνοθέτης που κάποτε είχε γνωρίσει την επιτυχία με τον «Πόλεμο των Άστρων» και στη συνέχεια αυτοκαταστράφηκε. Αλλά τα κατάφερε.
Οι Τζενταϊστές της διπλανής πόρτας
Ο Πόλεμος των Άστρων έγινε μια τεράστια επιχείρηση δεν παύει όμως να αποτελεί και πολιτιστικό φαινόμενο. Η σειρά δάνεισε το όνομά της σε ένα αμυντικό πρόγραμμα που εξήγγειλε το 1983 ο Ρόναλντ Ρίγκαν σχετικό με τη χρήση επίγειων και διαστημικών πυραυλικών συστημάτων για την αποτροπή πυρηνικής επίθεσης κατά των ΗΠΑ. Χωρίς να έχει προχωρήσει αρκετά, δεν έχει εγκαταλειφθεί μέχρι σήμερα. Το στοιχείο πάντως που δείχνει την ευρύτερη επίδραση του «Star Wars» στην παγκόσμια κουλτούρα είναι άλλο. Στην απογραφή πληθυσμού του 2001 στη Μεγάλη Βρετανία, 390.127 άτομα (περίπου το 0,7% του πληθυσμού) δήλωσαν Τζενταϊστές, φέρνοντας τον Τζενταϊσμό στην τέταρτη θέση των θρησκειών στο Ηνωμένο Βασίλειο ενώ στην αντίστοιχη απογραφή της Νέας Ζηλανδίας, ο Τζενταϊσμός εμφανίσθηκε ως η δεύτερη δημοφιλέστερη θρησκεία στη χώρα πίσω από τον χριστιανισμό με 53.000 πιστούς.
Με την οπτική γωνία από το εσωτερικό της κινηματογραφικής βιομηχανίας το «Star Wars» είναι η σημαντικότερη ταινία στην ιστορία της. Δεν είναι απλώς ένα πολιτισμικό φαινόμενο που απέφερε τεράστια κέρδη. Η ταινία έφερε επανάσταση στην τέχνη του σινεμά και τα ειδικά εφέ των ταινιών αλλά κυρίως στην επιχειρηματική πλευρά της κινηματογραφικής παραγωγής. Πριν από το «Star Wars», τα σίκουελ θεωρούνταν φθηνές προσπάθειες για εύκολο κέρδος, ενώ η εμπορική εκμετάλλευση των ταινιών μέσω προϊόντων (merchandising) ήταν απλώς μια πιθανότητα. Ο Λούκας άλλαξε τα δεδομένα, συνδέοντας την αφηγηματική ιστορία με ένα ευρύ οικοσύστημα προϊόντων, που περιλάμβανε φιγούρες δράσης, βιβλία, κόμικς, παιχνίδια και παράγωγα έργα (spin-offs).
Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργήθηκε ένα αυτοσυντηρούμενο μοντέλο franchise, όπου η ταινία αποτελούσε μόνο ένα μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου εμπορικού σύμπαντος. Το Χόλιγουντ υιοθέτησε γρήγορα αυτή τη στρατηγική, οδηγώντας στην ανάδειξη γνωστών franchises, όπως οι σειρές «Μπάτμαν», ο Χάρι Πότερ και το Κινηματογραφικό Σύμπαν της Marvel (Marvel Cinematic Universe). Πότε θα τελειώσει ο Πόλεμος των Άστρων; Ο Λούκας έχει δηλώσει εδώ και πολλά χρόνια: «Αυτές οι ιστορίες δεν τελειώνουν ποτέ. Απλώς κάποια στιγμή τις εγκαταλείπεις». Προφανώς αυτή η στιγμή είναι πολύ μακριά ακόμη. Ο θησαυρός των Άστρων μοιάζει αστείρευτος.
Eισαγωγική φωτογραφία: AFPForum