Ο ιδανικός αριθμός, η ύφεση της φιλίας κι η δραματική αύξηση όσων αναφέρουν ότι δεν έχουν κανένα στενό φίλο.
«Θέλεις να γίνουμε φίλοι;». Με αυτή την απλή ερώτηση στην ηλικία των πέντε, έξι ετών αρχίσαμε να χτίζουμε σχέσεις που, σε αρκετές περιπτώσεις, αποδείχθηκαν διαχρονικές. Οι άνθρωποι δημιουργούν φιλίες από τα παιδικά χρόνια, το σχολείο, το πανεπιστήμιο και σε κάποιες περιπτώσεις από τον ίδιο χώρο εργασίας. Η διατήρησή τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, με τη φυσική ή ψυχική απόσταση να διαδραματίζει το σημαντικότερο ρόλο απομάκρυνσης.
Πόσους από αυτούς θεωρούμε στενούς φίλους; Ο αριθμός των ανθρώπων με τους οποίους μοιραζόμαστε από τα καθημερινά συμβάντα, μέχρι τα πιο βαθιά μυστικά μας, αλλάζει με την πάροδο του χρόνου. Το αποκορύφωμά του είναι στην εφηβεία και στις αρχές της δεκαετίας των 20 ετών. Σταδιακά παρατηρείται μείωση του, καθώς οι επαγγελματικές και οικογενειακές υποχρεώσεις περιορίζουν το χρόνο που δαπανούμε μαζί τους, στοιχείο που συνήθως αποδυναμώνει τις σχέσεις. Με λιγότερο ελεύθερο χρόνο, τείνουμε να γινόμαστε πιο επιλεκτικοί σχετικά με ποιον θα συναντήσουμε και εστιάζουμε στις πιο ουσιαστικές επαφές. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει «μαγικός» αριθμός, αφού για τον καθένα είναι μοναδικός.
Η κρίση στις φιλίες
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια σημαντική μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι δημιουργούν και διατηρούν φιλίες σε ένα φαινόμενο που αναφέρεται ως «ύφεση της φιλίας». Σύμφωνα με έρευνες, το ποσοστό των ανθρώπων που δηλώνουν ότι δεν έχουν κανέναν στενό φίλο έχει αυξηθεί δραματικά, ενώ παράλληλα έχει μειωθεί αισθητά ο αριθμός όσων διαθέτουν ευρύ κοινωνικό κύκλο. Αναλυτικότερα, όπως αναφέρει το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, το ποσοστό των ενηλίκων στις ΗΠΑ που δηλώνουν ότι δεν έχουν στενούς φίλους έχει τετραπλασιαστεί από το 1990. Επιπλέον, σχεδόν οι μισοί άνθρωποι δηλώνουν ότι έχουν τρεις ή λιγότερους στενούς φίλους, γεγονός που δείχνει μια σαφή συρρίκνωση των κοινωνικών δικτύων.
Παράλληλα, ο χρόνος που αφιερώνεται στις φιλίες έχει μειωθεί σημαντικά: από περίπου 6,5 ώρες την εβδομάδα σε περίπου 4 ώρες μέσα σε λίγα χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι οι κοινωνικές σχέσεις δεν αποτελούν πλέον κεντρικό στοιχείο της καθημερινότητας, αλλά κάτι που «χωρά» μόνο όταν περισσεύει χρόνος.
Γιατί έχουμε όλο και λιγότερους φίλους
Το φαινόμενο αποδίδεται από ειδικούς σε ένα σύνολο παραγόντων, κοινωνικών, οικονομικών και πολιτισμικών. Όπως αναφέρει το αμερικανικό πανεπιστήμιο, οι Αμερικανοί πλέον εστιάζουν στην εργασία, αφήνοντας λίγο χρόνο για αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους. Ταυτόχρονα, η έμφαση στην οικογένεια περιορίζει ακόμη περισσότερο το διαθέσιμο χρόνο για φίλους, με τους Αμερικανούς να δίνουν προτεραιότητα στα παιδιά τους. Παλαιότερη μελέτη του Pew Research έδειξε ότι το 49% των γονέων περνούν περισσότερο χρόνο με τα παιδιά τους από ό,τι οι δικοί τους γονείς. Ταυτόχρονα, η παραμονή στο σπίτι έχει αυξηθεί σε σύγκριση με το παρελθόν, ενώ συρρικνώνονται οι δραστηριότητες και η συμμετοχή σε ομάδες και κοινότητες όπου θα μπορούσαν να αναπτυχθούν νέες φιλίες.
Η τεχνολογία, επίσης, έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο επικοινωνίας. Παρότι διευκολύνει την επαφή, δημιουργεί συχνά επιφανειακές ή αποκλειστικά διαδικτυακές σχέσεις, που δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την πρόσωπο με πρόσωπο αλληλεπίδραση. Σχεδόν το 40% των Αμερικανών έχει πλέον φιλίες μόνο μέσω διαδικτύου, με την τάση στους εφήβους να εντείνεται σημαντικά. Παρότι πριν περίπου 20 χρόνια οι έφηβοι περνούσαν τουλάχιστον 140 λεπτά την ημέρα με τους φίλους τους εκτός σχολείου, τώρα ο χρόνος έχει μειωθεί σε μόλις 40 λεπτά. Αντιθέτως, περνούν περισσότερο χρόνο μπροστά σε οθόνες, αγγίζοντας κατά μέσο όρο τις εννέα ώρες καθημερινά!
Κοινές εμπειρίες και δυσκολίες
Το ζήτημα δεν αποτελεί αποκλειστικά ατομικό πρόβλημα, αλλά έχει και κοινωνικές διαστάσεις. Οι άνθρωποι με περισσότερους φίλους συμμετέχουν πιο ενεργά στην κοινωνική και πολιτική ζωή, γεγονός που δείχνει ότι η φιλία συνδέεται άμεσα με τις κοινότητες, τη δημιουργία, τη συνοχή και τη διατήρησή τους. Σε ατομικό επίπεδο, η έλλειψη στενών σχέσεων συνδέεται με αυξημένα επίπεδα μοναξιάς, άγχους και μειωμένης ευημερίας. Αντίθετα, οι ισχυροί συναισθηματικοί δεσμοί λειτουργούν προστατευτικά για την ψυχική υγεία.
Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, η δημιουργία φιλικών σχέσεων απαιτεί την ανάληψη ρίσκου και η δυσφορία είναι ένα φυσικό μέρος της διαδικασίας αυτής. Παρ΄όλα αυτά, αυτό δεν λειτουργεί αποτρεπτικά. Αντιθέτως, οι κοινές εμπειρίες αλλά και οι προκλήσεις μπορεί να αποδειχθούν βοηθητικές στο χτίσιμο μιας πιο στενής σχέσης. Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που περνούν μαζί κάτι δύσκολο τείνουν να βλέπουν ο ένας τον άλλον πιο θετικά στη συνέχεια.
Την ίδια στιγμή, αποδεικνύεται ότι οι φιλίες έχουν μεγαλύτερη διάρκεια όταν γίνεται συνειδητή προσπάθεια για να διατηρηθούν. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να γίνονται πολύ συγκεκριμένες επιλογές για να δημιουργείται χώρος για τους φίλους. Η ενίσχυση των κοινωνικών δεσμών, όμως, πέρα από ατομική απαιτεί και συλλογική προσπάθεια με τη δημιουργία περισσότερων δημόσιων -ασφαλών- χώρων για συναντήσεις, ανάδειξη της σημασίας της κοινότητας, και δέσμευση για επένδυση στις σχέσεις που αποτελούν πυλώνα της ευτυχίας και της ψυχικής ισορροπίας.
Εισαγωγική φωτογραφία: Unsplash