Ειδικός νευροχειρουργός υποστηρίζει ότι με «προπόνηση», ο άνθρωπος μπορεί να ξεπεράσει προβλήματα και να οδηγηθεί στο αποτέλεσμα που πραγματικά επιθυμεί.
Οι δυσκολίες αποθαρρύνουν συχνά τον άνθρωπο. Τον εμποδίζουν να δει καθαρά το πρόβλημα και να το αντιμετωπίσει. Εγκλωβίζεται μέσα στο χάος και τον πανικό, η σκέψη του θολώνει και παγώνει από το φόβο. Το μόνο που μοιάζει να έχει νόημα είναι να εγκαταλείψει την προσπάθεια. Και αυτό το μοτίβο επαναλαμβάνεται.
Το μυαλό εκπαιδεύεται
Ο Αμερικανός νευροχειρουργός W. Lee Warren υποστηρίζει ότι ο εγκέφαλος μπορεί να εκπαιδευθεί ώστε να πάψει ο άνθρωπος να τα παρατά. Με ποιο τρόπο; Με συστηματική άσκηση και επανάληψη. Στο best seller βιβλίο του, The Life-Changing Art of Self-Brain Surgery, εξηγεί ότι είναι εφικτό να πραγματοποιηθούν δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο ώστε να είναι πιο υγιής και λιγότερο επιρρεπής στην κατάθλιψη και το άγχος. Όπως εξηγεί ο ειδικός, το μυαλό δεν είναι ένα στατικό όργανο, αλλά δυναμικό και μεταβάλλεται σύμφωνα με όσα σκεφτόμαστε και παρατηρούμε. Αυτή η ικανότητα συνοψίζεται σε έναν όρο: νευροπλαστικότητα. Χάρη σε αυτή και έπειτα από σκέψεις και συμπεριφορές που επαναλαμβάνονται, ενισχύονται συγκεκριμένα νευρωνικά κυκλώματα. Σταδιακά, και όσο εκπαιδεύεται ο εγκέφαλος, οι συμπεριφορές αυτές αυτοματοποιούνται.
Με λίγα λόγια, αν επιλέξουμε να παραμείνουμε ήρεμοι αντί να παραδοθούμε στο φόβο, αντιμετωπίζοντας την πραγματικότητα αντί να τα παρατήσουμε, εξασκούμε τον εγκέφαλο. Όσο αυτό το μοτίβο επαναλαμβάνεται, τόσο περισσότερο το μυαλό μαθαίνει να ακολουθεί αυτή τη διαδρομή. Ο Warren ονομάζει τη διαδικασία αυτή «self-brain surgery», σαν κάποιος να κάνει επέμβαση εγκεφάλου στον ίδιο του τον εαυτό. Βέβαια, η πραγματικότητα απέχει κατά πολύ από νυστέρια και παγωμένες αίθουσες χειρουργείου. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι παίρνουμε στα χέρια μας τον έλεγχο της σκέψης μας και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τις καταστάσεις. Βέβαια, δεν πρόκειται για μαγεία, ούτε αρκεί μια φαντασίωση για να εκπληρωθεί η επιθυμία μας. Η νευροπλαστικότητα δε σημαίνει ότι η σκέψη από μόνη της εγγυάται αποτέλεσμα. Αυτό που σημαίνει είναι ότι η πρόθεση, η εξάσκηση και η επανάληψη μπορούν να συμβάλουν στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο ανταποκρίνεται στα ερεθίσματα ο εγκέφαλος.
Βάλε το σωστό λιθαράκι
Σε πρόσφατη ανάρτησή του στο TikTok, ο ειδικός αναφέρει ότι κάθε φορά που εξασκούμε τη σκέψη μας, που επιλέγουμε την ηρεμία αντί τον πανικό και την αλήθεια αντί το ψέμα, κάθε φορά που προσπαθούμε αντί να τα παρατάμε, ενισχύουμε αυτή τη νευρωνική διαδρομή που συνδέεται με την επιτυχία. Αυτό που κατορθώνουμε είναι να επαναλάβουμε μια θετική συμπεριφορά σε ένα σύστημα που είναι μαθηματικά σχεδιασμένο να ανταμείβει την επανάληψη. Όπως λέει, η πρώτη εντολή στη χειρουργική του εγκεφάλου είναι ότι πρέπει να αρνείσαι να συμμετάσχεις στην ίδια σου την καταστροφή. Όταν τα παρατάμε μπορεί να νιώθουμε ανακουφισμένοι, αλλά στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για ανακούφιση. Πρόκειται απλώς για ένα λιθαράκι που θα χτίσει ένα μέλλον, το οποίο δε θέλουμε. Κάθε φορά, όμως, που δεν τα παρατάμε, το σωστό λιθαράκι χτίζει ένα μέλλον που θέλουμε. Και στο τέλος όλα μαζί, οδηγούν στη νίκη.
Το άγχος μαθαίνεται
Όταν κάποιος έχει συνηθίσει να φοβάται, να περιμένει το χειρότερο ή να ανακυκλώνει τις ίδιες αρνητικές σκέψεις, ο εγκέφαλος μπορεί να ενισχύει αυτές τις συνδέσεις και να ενεργοποιεί αυτόματα αυτό το μοτίβο. Όμως, σύμφωνα με τον Warren, τα μαθημένα μοτίβα μπορούν να αλλάξουν όχι μόνο με τη δύναμη της θέλησης, αλλά με συστηματική εξάσκηση. Γι’ αυτό η παραίτηση μπορεί να μοιάζει με ανακούφιση, αλλά δεν είναι απαραίτητα η λύση. Κάθε φορά που εγκαταλείπεις μια προσπάθεια, ενισχύεις μια συμπεριφορά. Κάθε φορά όμως που επιστρέφεις, ξαναπροσπαθείς και επιλέγεις μια διαφορετική αντίδραση, εξασκείς μια άλλη.
Όπως εξηγεί στο Psychology Today, σχεδόν το 20% των Αμερικανών ενηλίκων έχουν διαγνωστεί με ψυχική ασθένεια και σχεδόν το ένα τρίτο των ενηλίκων στις ΗΠΑ αντιμετωπίζει κάποιο είδος αγχώδους διαταραχής. «Οι άνθρωποι βλέπουν το άγχος ως κάτι που τους συμβαίνει, αντί για κάτι που έχει μάθει να κάνει ο εγκέφαλός τους», προσθέτει και τονίζει ότι το άγχος προσεγγίζεται με λάθος τρόπο. Επισημαίνει πως πολλοί άνθρωποι δεν πιστεύουν ότι μπορούν να αλλάξουν γιατί έχουν την πεποίθηση ότι είναι φτιαγμένοι έτσι. Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει σύμφωνα με τον ίδιο. Οι αγχώδεις σκέψεις γίνονται αυτόματα, αν επιλαμβάνονται. Μόλις, όμως, αντιληφθούμε ότι έχουμε έλεγχο σε αυτές, συνειδητοποιούμε ότι ο εγκέφαλος απλώς περίμενε καλύτερες εντολές.
Από την προσωπική τραγωδία στην ευγνωμοσύνη
Δεν σημαίνει ότι θα κερδίσουμε κάθε μάχη. Σημαίνει κάτι πιο ουσιαστικό: μπορούμε να επηρεάσουμε τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας μαθαίνει να αντιμετωπίζει αυτό που μας συμβαίνει. Ο Warren συνδέει αυτή την ιδέα και με την ελπίδα. Η ελπίδα, όπως την περιγράφει, δεν είναι απλώς αισιοδοξία. Είναι η αίσθηση ότι υπάρχουν ακόμη δυνατότητες και ότι έχουμε κάποιον ρόλο να παίξουμε. Έτσι, μαθαίνουμε να επιμένουμε και να συνεχίζουμε ακόμα και όταν οι καταστάσεις μας δυσκολεύουν. Ο ίδιος συνδέει την αλλαγή αυτή με την πίστη, ιδίως μετά την τραυματική του εμπειρία ως γιατρός σε νοσοκομείο στο Ιράκ, όπου πραγματοποίησε τουλάχιστον 200 επεμβάσεις εγκεφάλου και είδε την απόγνωση ζωγραφισμένη στο πρόσωπο των τραυματιών.
Αργότερα, μια οικογενειακή τραγωδία τον έπληξε. Έχασε το γιο του και αυτό τον οδήγησε σε μια μακρά διαδρομή για να προσπαθήσει να κατανοήσει πώς ο ίδιος κι η σύζυγός του μπορούσαν να απαλύνουν τον πόνο τους. Αναφέρει ότι άρχισε να μετατοπίζει την προσοχή του από τη θλίψη και την απώλεια στην ευγνωμοσύνη και ότι συνέδεσε αυτή την πρακτική με τη χριστιανική του πίστη. Για τον γιατρό, η πίστη και η νευροπιστήμη συναντώνται σε ένα σημείο: ο άνθρωπος δεν είναι «καταδικασμένος» να μείνει για πάντα ίδιος. Αντιθέτως, έχει την ικανότητα να αλλάζει. Μπορεί, συνεχίζει ο Warren, να μην είμαστε σε θέση να ελέγξουμε όσα μας συμβαίνουν, αλλά μπορούμε να μάθουμε να επηρεάζουμε τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας αντιδρά, προσαρμόζεται και τελικά αναδιαμορφώνεται.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image