Oι κολοσσοί της κρουαζιέρας δεν αρκούνται πλέον στο να μεταφέρουν τους πελάτες τους από προορισμό σε προορισμό. Αγοράζουν ή μισθώνουν την αποκλειστική χρήση ολόκληρων νησιών και παραθαλάσσιων εκτάσεων. All-inclusive σε θάλασσα και στεριά.
Ένα νησί στο πουθενά. Παραλίες με λευκή άμμο. Όσοι και αν τις περπάτησαν χτες, το επόμενο πρωί φαντάζουν απάτητες. Οι φοίνικες που προβάλλουν στο φόντο είναι στοιχισμένοι με μαθηματική ακρίβεια. Ακριβώς πίσω τους υπάρχουν μπαρ. Οι bartenders έχουν ενιαίους δείκτες διάθεσης, είναι σταθερά χαρούμενοι και πάντοτε εξυπηρετικοί, ό,τι και αν συμβεί. Σαν άλλα jukebox, λένε ατάκες που ενθουσιάζουν τους τουρίστες, την ώρα που ετοιμάζουν δροσερά κοκτέιλς. Τα κρουαζιερόπλοια που δένουν στο μαγικής ομορφιάς νησί είναι κάτι σαν τα πλοία της γραμμής. Και εκείνα και εκείνο ανήκουν στην ίδια εταιρεία.
Στις Μπαχάμες βρίσκεται το Perfect Day at CocoCay της Royal Caribbean. Εκεί βρίσκονται επίσης το Castaway Cay και το Lookout Cay της Disney Cruise Line, το Great Stirrup Cay της Norwegian Cruise Line και το Ocean Cay της MSC Cruises. Τα παραπάνω σημεία δεν είναι απλώς εξωτικές στάσεις μιας κρουαζιέρας. Είναι το τελευταίο στάδιο μιας εντυπωσιακής επιχειρηματικής ολοκλήρωσης. Η εκάστοτε εταιρεία διαθέτει το πλοίο, πουλά το εισιτήριο και ελέγχει την καμπίνα, την εστίαση, την ψυχαγωγία. Όταν ο επιβάτης κατεβαίνει στη στεριά, τον υποδέχεται σε έναν προορισμό τον οποίο ελέγχει ξανά η ίδια. Οι κρουαζιέρες δεν ιδιωτικοποίησαν μόνο το ταξίδι. Ιδιωτικοποίησαν την άφιξη, την παραμονή και τη διασκέδαση. All-inclusive σε XXXL διαστάσεις. Ακόμα και το αλάτι ή τα παγάκια στην επόμενη μαργαρίτα που θα φτάσει στα χείλη του πελάτη τους δικά τους είναι.
Η διόγκωση του φαινομένου άρχισε το 1977, όταν η Norwegian Cruise Line απέκτησε το Great Stirrup Cay στις Μπαχάμες. Ήταν η πρώτη εταιρεία κρουαζιέρας που εξασφάλισε δικό της ιδιωτικό νησιωτικό προορισμό. Τότε η ιδέα έμοιαζε περισσότερο με πολυτελή τουριστική εξτραβαγκάντζα: μια ήσυχη παραλία, μακριά από τα πλήθη των λιμανιών, αποκλειστικά για τους πελάτες της. Σήμερα, το Great Stirrup Cay καλύπτει περίπου 1.093 στρέμματα. Εκεί κατασκευάζονται νέες προβλήτες, πισίνες, υδάτινο πάρκο και ζώνες αποκλειστικής πρόσβασης για τους επιβάτες της Norwegian Cruise Line.
Η μεγάλη μεταμόρφωση ήρθε με τη Royal Caribbean
Το 2019 ένας μεγάλος παίκτης της κρουαζιέρας, η Royal Caribbean, επένδυσε περίπου 220 εκατομμύρια ευρώ στο CocoCay, το ιδιωτικό νησί της στις Μπαχάμες, στο σύμπλεγμα των Berry Islands. Και επειδή στο κοινό της κρουαζιέρας αρέσουν τα ονόματα που αφήνουν υποσχέσεις, άλλαξε το όνομα του ιδιωτικού της τουριστικού πάρκου. Το βάφτισε Perfect Day at CocoCay. Στο νησί δημιουργήθηκαν υδάτινο πάρκο, τεράστια πισίνα, ιδιωτικές καμπάνες πάνω από τη θάλασσα, εστιατόρια. Η φύση δεν εξαφανίστηκε. Οργανώθηκε, κατηγοριοποιήθηκε και τιμολογήθηκε.
Η Royal Caribbean απέδειξε ότι ένα ιδιωτικό νησί δεν είναι απλώς αξιοθέατο. Είναι μηχανή εσόδων. Σε ένα συνηθισμένο λιμάνι, ο επιβάτης μπορεί να κατέβει, να περπατήσει στην πόλη, να φάει σε ένα τοπικό εστιατόριο, να πάρει ταξί ή να αγοράσει αναμνηστικά από ανεξάρτητους εμπόρους. Ένα μέρος των χρημάτων του διαχέεται στην τοπική οικονομία. Στον ιδιωτικό προορισμό, αυτή η οικονομική διαρροή είναι είδος προς εξαφάνιση. Η ξαπλώστρα, το κοκτέιλ, η εκδρομή, το θαλάσσιο σπορ, το υδάτινο πάρκο και η καμπάνα αγοράζονται από την ίδια εταιρεία που πούλησε την καμπίνα στο κρουαζιερόπλοιο. Παράλληλα, η εταιρεία της κρουαζιέρας μειώνει κόστη που συνδέονται με τις επισκέψεις σε ξένα λιμάνια και διατηρεί μεγαλύτερο μέρος της συνολικής δαπάνης του επιβάτη μέσα στο δικό της οικοσύστημα. Η κρουαζιέρα γίνεται ένας κλειστός οικονομικός κύκλος. Το πλοίο είναι το ξενοδοχείο. Το νησί κάτι σαν να λέμε η αυλή του.
Η αισθητική Disney
Το Castaway Cay, έκτασης περίπου 4.047 στρεμμάτων, λειτουργεί από το 1998 ως αποκλειστικός προορισμός της Disney Cruise Line. Η εταιρεία δεν το απέκτησε σαν ένα συνηθισμένο οικόπεδο. Εξασφάλισε μακροχρόνιο έλεγχο μέσω μίσθωσης από τις Μπαχάμες. Εκεί, ακόμη και η ερημιά έχει υποστεί τη γνωστή επεξεργασία της Disney: οικογενειακές παραλίες, περιοχή μόνο για ενηλίκους, οργανωμένες δραστηριότητες. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει μια προσεκτικά κατασκευασμένη θεματική εμπειρία γύρω από ιστορίες ναυαγών και εξερευνητών.
Το 2024 η ίδια εταιρεία διεύρυνε τη θεματική προσφορά της γύρω από την κρουαζιέρα. Άνοιξε και το Lookout Cay στο Lighthouse Point, στο νότιο άκρο της Eleuthera, ενός από τα νησιά των Μπαχαμών. Η εταιρεία παρουσιάζει τον τόπο ως συνάντηση της «μαγείας της Disney» με τον πολιτισμό του νησιωτικού συμπλέγματος. Η τοπική μουσική, η αρχιτεκτονική και η παράδοση εντάσσονται στο προϊόν, επιμελημένες ώστε να φαίνονται αυθεντικές αλλά και απολύτως συμβατές με την εμπειρία της εταιρείας.
Ακόμη πιο παράδοξη είναι η περίπτωση της Ocean Cay, ενός ιδιωτικού νησιού στις Μπαχάμες. Πριν γίνει προορισμός της MSC Cruises, του βραχίονα κρουαζιέρας του ομίλου Mediterranean Shipping Company, η περιοχή χρησιμοποιούνταν για βιομηχανική εξόρυξη άμμου. Η MSC την αναμόρφωσε σε θαλάσσιο καταφύγιο με περισσότερα από τρία χιλιόμετρα παραλιών και προστατευόμενη θαλάσσια ζώνη περίπου 168 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Εδώ η εταιρεία δεν πουλά μόνο πολυτέλεια. Πουλά και την αποκατάσταση μιας φύσης την οποία το ίδιο το τουριστικό προϊόν παρουσιάζει ως παρθένα. Ποιος είπε ότι η περιβαλλοντική συνειδητότητα δεν μπορεί να μεταμφιεστεί σε μαζικό τουριστικό αγαθό;
Η βιομηχανία έχει κάθε λόγο να συνεχίσει
Το 2025 ταξίδεψαν με κρουαζιερόπλοια περίπου 37,2 εκατομμύρια άνθρωποι, από 34,6 εκατομμύρια το 2024. Την προηγούμενη χρονιά, το 43% των επιβατών κατευθύνθηκε προς την Καραϊβική, τις Μπαχάμες και τις Βερμούδες. Πρόκειται για μια τεράστια ροή κινούμενης κατανάλωσης, η οποία ακολουθεί προκαθορισμένα δρομολόγια και συγκεκριμένες ώρες, με την πιστωτική κάρτα συνδεδεμένη με τον λογαριασμό της καμπίνας. Τα ιδιωτικά νησιά προσφέρουν στις εταιρείες κάτι πολυτιμότερο από μια όμορφη παραλία: προβλεψιμότητα. Δεν υπάρχουν ανταγωνιστές ξεναγοί, απεργίες στα λιμάνια ή υπηρεσίες αβέβαιης ποιότητας. Η εμπειρία σχεδιάζεται από την αρχή, ώστε το πλοίο να αδειάζει γρήγορα, οι επιβάτες να κατευθύνονται εκεί όπου πρέπει και να επιστρέφουν εγκαίρως στις καμπίνες τους.
Ο χρόνος της παραμονής μετατρέπεται σε χορογραφία κατανάλωσης. Και όσο περισσότερο το δρομολόγιο γεμίζει με εταιρικά ελεγχόμενους προορισμούς, τόσο λιγότερη επαφή έχει ο επιβάτης με την πραγματική οικονομία και την κοινωνία της χώρας που επισκέπτεται. Με άλλα λόγια, πάει στις Μπαχάμες χωρίς να χρειαστεί να συναντήσει τις Μπαχάμες. Η παραλία είναι αληθινή. Η θάλασσα είναι αληθινή. Το νησί έχει αληθινές συντεταγμένες στον χάρτη. Αλλά η εμπειρία είναι ένας περίκλειστος κόσμος, σχεδιασμένος ώστε να μοιάζει αυθόρμητος.
Σ’ αυτού του τύπου τις κρουαζιέρες, η βεβαιότητα γίνεται δεύτερος προορισμός. Το πλοίο δεν ταξιδεύει πλέον προς τον παράδεισο. Μεταφέρει τους πελάτες του σε έναν παράδεισο όπου ακόμη και η έξοδος προς τη στεριά ανήκει στην ίδια εταιρεία. Ο παράδεισος δεν είναι πια προορισμός. Είναι μια ακόμα θυγατρική μιας μητρικής εταιρείας.
Eισαγωγική φωτογραφία: CocoCay, www.royalcaribbeanblog.com