Ισως το πιο καθοριστικό κεφάλαιο της ζωής του Στιβ Τζομπς να ήταν εκείνο που έμοιαζε με προσωπική και επιχειρηματική καταστροφή.
Το νέο βιβλίο Steve Jobs in Exile φωτίζει τα δώδεκα χρόνια που ο Jobs βρέθηκε εκτός Apple και υποστηρίζει πως μέσα από την αποτυχία, την ταπείνωση και τη σχεδόν χρεοκοπία, γεννήθηκε ο άνθρωπος που αργότερα θα άλλαζε ξανά την τεχνολογία. Υπήρξε μια εποχή που ο Steve Jobs δεν ήταν ο αδιαμφισβήτητος οραματιστής της Silicon Valley, αλλά ένας εξόριστος επιχειρηματίας που προσπαθούσε να αποδείξει πως δεν είχε τελειώσει. Πολύ πριν από το iPhone, το iPad και τις θρυλικές παρουσιάσεις με το μαύρο ζιβάγκο, υπήρξε η περίοδος της NeXT: μια δεκαετία γεμάτη συγκρούσεις, οικονομικές αποτυχίες και προσωπική ανασυγκρότηση.
Το νέο βιβλίο του διακεκριμένου δημοσιογράφου και συγγραφέα Geoffrey Cain, με τίτλο Steve Jobs in Exile: The Untold Story of NeXT and the Remaking of an American Visionary (Ο Steve Jobs στην εξορία: Η άγνωστη ιστορία της NeXT και η αναγέννηση ενός Aμερικανού οραματιστή), επιχειρεί να ανατρέψει την καθιερωμένη αφήγηση γύρω από τον συνιδρυτή της Apple. Σύμφωνα με τον Cain, τα χρόνια που ο Jobs πέρασε μακριά από την Apple δεν ήταν ένα άβολο μεσοδιάστημα, αλλά το εργαστήριο μέσα στο οποίο μεταμορφώθηκε από χαρισματικό αλλά ασταθή ιδρυτή, σε ώριμο ηγέτη.
Το 1985, ύστερα από τη σύγκρουσή του με τον τότε διευθύνοντα σύμβουλο της Apple, John Sculley, το πρώην στέλεχος της Pepsi που ο ίδιος έφερε στην Apple το 1983 για να «αλλάξουν τον κόσμο» μαζί, ο Jobs απομακρύνθηκε ουσιαστικά από την εταιρεία που είχε ιδρύσει. Το διοικητικό συμβούλιο τον απομόνωσε σε ένα περιθωριακό τμήμα, σε κτίριο απέναντι από τα κεντρικά της Apple. Ο ίδιος αποκαλούσε εκείνη την περίοδο «Σιβηρία». Για έναν άνθρωπο που είχε χτίσει ολόκληρη την ταυτότητά του γύρω από την Apple, η αποπομπή ήταν συντριπτική. Σε συνέντευξή του στο Newsweek, είχε περιγράψει το συναίσθημα σαν «γροθιά στο στομάχι που σου κόβει την ανάσα». Λίγους μήνες αργότερα, πήρε μαζί του πέντε κορυφαία στελέχη της Apple και ίδρυσε τη NeXT.
Η εταιρεία που απέτυχε, αλλά άλλαξε την τεχνολογία
Η NeXT δεν ήταν μια συνηθισμένη νεοφυής εταιρεία. Ο Jobs οραματιζόταν έναν υπολογιστή τόσο προηγμένο τεχνολογικά και αισθητικά, ώστε θα άλλαζε την πανεπιστημιακή έρευνα και την επιστήμη. Η εμμονή του με τη λεπτομέρεια είχε φτάσει σε ακραίο επίπεδο: σύμφωνα με το βιβλίο, μπορούσε να αφιερώσει ώρες μιλώντας για τους αόρατους μηχανισμούς που έκαναν μια οθόνη να μοιάζει πως αιωρείται.
Το πρώτο προϊόν της εταιρείας, το περίφημο NeXT Cube, παρουσιάστηκε το 1988. Ήταν ένα μαύρο κυβικό μηχάνημα από μαγνήσιο, εντυπωσιακό σχεδιαστικά και εξαιρετικά ισχυρό για την εποχή του. Ήταν επίσης πανάκριβο: με τον απαραίτητο εξοπλισμό κόστιζε πάνω από 10.000 δολάρια. Οι κριτικοί το θαύμαζαν, αλλά ελάχιστοι το αγόραζαν. Μέχρι το τέλος εκείνης της χρονιάς είχαν πουληθεί μόλις 205 μονάδες. Κι όμως, η τεχνολογία που αναπτύχθηκε στη NeXT αποδείχθηκε ιστορικής σημασίας. Το λειτουργικό σύστημα NeXTSTEP αποτέλεσε αργότερα τη βάση πάνω στην οποία χτίστηκε το macOS της Apple, ενώ ένας υπολογιστής NeXT χρησιμοποιήθηκε από τον Tim Berners-Lee στο CERN για τη δημιουργία του Παγκόσμιου Ιστού.
Εκείνη την περίοδο, ο Jobs είχε ήδη αρχίσει να αλλάζει. Οι συνεργάτες του παρατήρησαν πως, όσο η εταιρεία πλησίαζε στην αποτυχία, εκείνος γινόταν λιγότερο αλαζονικός και περισσότερο δεκτικός στις απόψεις των άλλων. Για πρώτη φορά άρχισε να παραδέχεται δημόσια τα λάθη του.
Από την ταπείνωση στη μεγάλη επιστροφή
Το 1993, η NeXT εγκατέλειψε οριστικά την παραγωγή υπολογιστών. Η εταιρεία είχε σχεδόν εξαντλήσει τα κεφάλαιά της, οι περισσότεροι συνιδρυτές είχαν αποχωρήσει και περίπου οι μισοί από τους 530 εργαζομένους της εταιρείας απολύθηκαν. Ο Jobs είχε ξοδέψει σχεδόν όλη την προσωπική του περιουσία για να κρατήσει το όραμα ζωντανό. Αλλά ακριβώς εκεί, μέσα στην αποτυχία, φαίνεται πως γεννήθηκε ο διαφορετικός Steve Jobs.
Σύμφωνα με μαρτυρίες μηχανικών της NeXT, άρχισε να περνά τα βράδια στα γραφεία μιλώντας ήρεμα με τους προγραμματιστές, ακούγοντας τις ιδέες τους και κάνοντας ερωτήσεις αντί να επιβάλλει αποφάσεις. Δεν ήξερε να γράφει κώδικα, όμως καταλάβαινε αμέσως τα τεχνικά προβλήματα και προσπαθούσε να ωθήσει τις ομάδες να σκεφτούν διαφορετικά.
Το παράδοξο είναι πως η NeXT απέτυχε ως εμπορική εταιρεία υπολογιστών, αλλά τελικά έσωσε την Apple. Το 1996, με την Apple να βρίσκεται κοντά στην κατάρρευση, η εταιρεία εξαγόρασε τη NeXT για να αποκτήσει το λειτουργικό της σύστημα. Μαζί με το λογισμικό επέστρεψε και ο ίδιος ο Jobs.
Όσα ακολούθησαν ανήκουν πλέον στην ιστορία της τεχνολογίας: iMac, iPod, iPhone, iPad και η μετατροπή της Apple σε μία από τις ισχυρότερες εταιρείες στον κόσμο. Ίσως τελικά η πιο δημιουργική περίοδος της ζωής του Steve Jobs να μην ήταν εκείνη της απόλυτης επιτυχίας, αλλά τα χρόνια που όλοι πίστευαν πως είχε χάσει.
Εξωτερική φωτογραφία: Ο Steve Jobs ποζάρει μπροστά σε μια αίθουσα γεμάτη υπολογιστές, το 1984. @ Getty Images / Ideal Image