Ο ένας ήταν ποιητής, αριστοκράτης και φιλέλληνας. Πέθανε στο Μεσολόγγι το 1824. Ο άλλος ήταν πεζογράφος, δημοσιογράφος και πολεμικός ανταποκριτής. Αυτοκτόνησε στα 61 του, στο Άινταχο, το 1961, έχοντας ήδη τιμηθεί με το Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Ο Λόρδος Βύρων έρχεται από τον ρομαντισμό του 19ου αιώνα. Ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ από τον σκληρό 20ό αιώνα των πολέμων, της δημοσιογραφίας και της αυτοκαταστροφής. Ο πρώτος ήταν δημιουργός του «Προσκυνήματος του Τσάιλντ Χάρολντ», ποιήματος σε τέσσερα άσματα —cantos—, και του ανολοκλήρωτου «Δον Ζουάν». Ο δεύτερος ήταν δημιουργός της νουβέλας «Ο γέρος και η θάλασσα» και του μυθιστορήματος «Για ποιον χτυπά η καμπάνα».
Δύο προσωπικότητες που έγιναν σύμβολα της εποχής τους
Ο Βύρων φέρεται να έχει πει: «Αν είμαι ποιητής, ο αέρας της Ελλάδας με έκανε ποιητή», από καταγραφή του Έντουαρντ Τζον Τρελόνι στο «Records of Shelley, Byron, and the Author», 1878. Ο Χέμινγουεϊ έγραψε: «Ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος για την ήττα» («Ο γέρος και η θάλασσα», 1952). Ο Λόρδος Βύρων κοιτάζει όσα βιώνει με θεατρικότητα. Λες και θέλει η ζωή του να γίνει στίχος της επικής του ποίησης. Ο Χέμινγουεϊ γράφει για το πώς θα πορευτεί προς την τελευταία του ανάσα. Την αναζητά. Αν δεν έρθει άμεσα, στο πεδίο μιας μάχης, υπάρχει η δεύτερη «ευκαιρία» της αργής αυτοκαταστροφής. Ο Βύρων δεν ήταν αυτόκλητος «Λόρδος». Γεννήθηκε Τζορτζ Γκόρντον Μπάιρον και κληρονόμησε τον τίτλο του 6ου βαρόνου Μπάιρον από μια οικονομικά φθίνουσα αριστοκρατική οικογένεια. Η καταγωγή τού έδωσε πρόσβαση στους κύκλους της εξουσίας, όχι γαλήνη: τίτλος, χρέη, εχθροί, εραστές, σκάνδαλα. Με τα δύο πρώτα άσματα του «Προσκυνήματος του Τσάιλντ Χάρολντ», που κυκλοφόρησαν το 1812, έγινε διάσημος σχεδόν μέσα σε μία νύχτα. Το κοινό αναγνώρισε πίσω από τον ήρωα τον ίδιο: ανήσυχο, υπερόπτη, προκλητικό.
«Ξύπνησα ένα πρωί και βρήκα τον εαυτό μου διάσημο» (Τόμας Μουρ, «Letters and Journals of Lord Byron», 1830). Ο Μπάιρον ανασαίνει για να μεταφέρει τους στίχους του στη ζωή. Η ερωτική του ταυτότητα περνά στο έργο μέσα από την εξιδανίκευση της ανδρείας, την ένταση των ανδρικών δεσμών και τους υπαινιγμούς που περιβάλλουν τους ανδρικούς του χαρακτήρες. Ο Χέμινγουεϊ δεν είχε υψηλή ταξική καταγωγή. Ο μύθος του είναι αυτοεκπληρούμενος. Γνώρισε νωρίς την οσμή του θανάτου: τραυματίας του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, δημοσιογράφος στον Ισπανικό Εμφύλιο, ανταποκριτής στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κυνηγός, ψαράς, πότης, εραστής της Κούβας. Το 1918 τραυματίστηκε από όλμο στην Ιταλία, ως εθελοντής οδηγός ασθενοφόρου. Αργότερα, η Ισπανία έγινε το υλικό του «Για ποιον χτυπά η καμπάνα».
Στον Χέμινγουεϊ, η ίδια η ζωή είναι ένας ακήρυχτος πόλεμος. Πρωταγωνιστής, ο ανυπότακτος άνθρωπος απέναντι στην ήττα του. Ο Βύρων κινείται προς τα έξω. Ο ναρκισσισμός του είναι προϊόν προς δημοσιοποίηση. Δεν αναζητά απλώς το βλέμμα των άλλων. Οι επαναστατημένοι Έλληνες τον εμπνέουν. Δεν του αρκεί να γράψει την Ιστορία. Θέλει να εισβάλει μέσα της, να γίνει ρόλος και κεφάλαιό της. Ο ναρκισσισμός του Χέμινγουεϊ είναι εσωτερικής καύσης. Η φθαρτότητα είναι μέρος της ταυτότητάς του, το ακαταμάχητο πεδίο της έμπνευσής του. Ο Μπάιρον πιστεύει στη θεατρικότητα της ζωής. Ο Χέμινγουεϊ στην απογυμνωμένη αλήθεια. Στον έρωτα, ο Βύρων γίνεται σκάνδαλο. Η Λαίδη Καρολάιν Λαμπ, αριστοκράτισσα και συγγραφέας με την οποία είχε θυελλώδη σχέση, τον αποκάλεσε: «Τρελό, κακό και επικίνδυνο να τον γνωρίζεις» (Λαίδη Καρολάιν Λαμπ, καταγραφή της πρώτης εντύπωσής της για τον Βύρωνα, 1812).
Οι σχέσεις του Λόρδου Βύρωνα έγιναν φήμες, ποιήματα, εξορίες, κοινωνικό δράμα. Συνδέθηκε με γυναίκες και σύμφωνα με επιστολές και μαρτυρίες, με άνδρες. Η ερωτική του ζωή δεν χωρούσε στις συμβάσεις. Ο έρωτας δεν τον ησύχαζε. Τον άναβε περισσότερο. Ο Χέμινγουεϊ έκανε τον έρωτα μετακίνηση, ρήξη, νέο ξεκίνημα — νέο τραύμα. Παντρεύτηκε τέσσερις φορές. Συμπεριφέρθηκε σχεδόν σαδιστικά στις γυναίκες του. Οι σχέσεις του μετακινούνταν μαζί του από πόλη σε πόλη, από βιβλίο σε βιβλίο, από εποχή σε εποχή. Το αλκοόλ παρέμενε αδιαπραγμάτευτο. Τα κείμενά του; Μια αποθέωση της ματαίωσης και της μοναξιάς. «Δεν μπορείς να ξεφύγεις από τον εαυτό σου πηγαίνοντας από το ένα μέρος στο άλλο» (Ο ήλιος ανατέλλει ξανά, 1926).
Ο Βύρων μετατρέπει τον έρωτα σε σκηνή. Ο Χέμινγουεϊ σε πληγή που ταξιδεύει μαζί σου. Στο ποτό, η διαφορά είναι ακόμη πιο σκληρή. Ο Βύρων ανήκει στη ρομαντική υπερβολή: βενετσιάνικες νύχτες, συμπόσια, επιθυμίες, αυτοπειθαρχία και αυτοκαταστροφή σε σύγκρουση. Ο Χέμινγουεϊ ανήκει στον δημόσιο ανδρικό μύθο: Παρίσι, Αβάνα, daiquiri, ουίσκι, μπαρ, θόρυβος. Στο Παρίσι συνδέθηκε με τη «Χαμένη Γενιά» και έχτισε την εικόνα του άνδρα που γράφει, πίνει, πυγμαχεί, ερωτεύεται και αποδεικνύει ότι έζησε. Αλλά το ποτό δεν είναι στιλ. Είναι ρωγμή. Ο άνθρωπος που έγραψε τόσο λιτά έζησε τόσο θορυβωδώς, σαν να φοβόταν τον ήχο της σιωπής.
Ο Βύρων, όταν αναζητά ήρωα, τον κατασκευάζει από τον ίδιο του τον εαυτό. Ο Χέμινγουεϊ κάνει το αντίθετο. Απομυθοποιεί τους πρωταγωνιστές του. Αφαιρεί από πάνω τους καθετί μυθικό και τους αφήνει εκτεθειμένους στη δραματικότητα της ήττας. Ο Βύρων κάνει τη ζωή δημόσια χειρονομία. Ο Χέμινγουεϊ ιδιωτική μάχη. Ο Βύρων πέθανε στις 19 Απριλίου 1824, στα 36 του, στο Μεσολόγγι. Δεν σκοτώθηκε σε μάχη. Δέκα ημέρες νωρίτερα είχε επιστρέψει βρεγμένος από δυνατή βροχή και παρουσίασε πυρετό και πόνους. Οι αφαιμάξεις των γιατρών τον εξασθένησαν ακόμη περισσότερο. Πέθανε, όμως, στον τόπο που μετέτρεψε τον θάνατό του σε ιστορία. Κατά μία έννοια, πήρε από τη ζωή όσα είχε ζητήσει: έναν θάνατο που σφράγισε τον θρύλο του.
Ο Χέμινγουεϊ πέθανε στις 2 Ιουλίου 1961, στο Κέτσαμ του Άινταχο. Είχε επιστρέψει την προηγουμένη από τη δεύτερη νοσηλεία. Η υγεία του είχε καταρρεύσει: υψηλή αρτηριακή πίεση, κατάθλιψη, μανία καταδίωξης. Το επόμενο πρωί αυτοπυροβολήθηκε με κυνηγετικό όπλο. Ο άνθρωπος που έγραφε ότι μπορείς να καταστραφείς χωρίς να ηττηθείς, δεν άντεξε άλλο να διακρίνει τη διαφορά. Ο θάνατος του Βύρωνα σφραγίζει τον θρύλο. Ο θάνατος του Χέμινγουεϊ γίνεται το αιώνιο τραύμα του έργου του. Ο πρώτος πεθαίνει στην ιστορία που διάλεξε. Ο δεύτερος στο σκοτάδι που κουβαλούσε. Τι ενώνει αυτούς τους δύο τόσο ετερόκλητους άνδρες; Ότι και οι δύο αρνήθηκαν τη μικρή ζωή. Και οι δύο έγραψαν με το σώμα μέσα στο έργο. Και οι δύο κατάλαβαν ότι η λογοτεχνία χωρίς ρίσκο γίνεται άνυδρη γη.
«Η γραφή, στα καλύτερά της, είναι μια μοναχική ζωή» (από ομιλία του Χέμινγουεϊ για το Νόμπελ Λογοτεχνίας, 1954). Το παραπάνω θα μπορούσε να το είχε υπογράψει και ο Βύρων, έστω με περισσότερη θεαματικότητα και λιγότερη σιωπή. Ο Βύρων έκανε τη ζωή ποιητικό αφήγημα. Ο Χέμινγουεϊ έκανε την πληγή πρόζα που ζητούσε αντοχή. Ο ένας έζησε σαν να είχε ήδη αρχίσει να γράφεται ο θρύλος του. Ο άλλος έγραψε σαν να προσπαθούσε να μην τον συντρίψει ο δικός του.
Εξωτερική φωτογραφία: @ AFP Forum