Πίσω από τα viral videos αναπτύσσεται μια αγορά για ζώα που μέχρι πρόσφατα δύσκολα θα φανταζόταν κανείς στο σπίτι του.
Μια μικρόσωμη αλεπού fennec κοιμάται κουλουριασμένη στον καναπέ, μια βίδρα τρώει από το χέρι του ιδιοκτήτη της και ένα πιθηκάκι, ντυμένο με παιδικά ρούχα, τρώει στο ίδιο τραπέζι με την οικογένεια που το φροντίζει. Εικόνες σαν αυτές περνούν καθημερινά από το feed εκατομμυρίων χρηστών, ενώ likes και views επιβεβαιώνουν πόσο εύκολα τραβά την προσοχή ένα άγριο ή εξωτικό ζώο όταν δεν βρίσκεται στο φυσικό του περιβάλλον αλλά ζει σαν κατοικίδιο, ανάμεσα σε ανθρώπους.
Ωστόσο, η καθημερινότητα που παρουσιάζεται στα social media αφήνει συνήθως εκτός κάδρου όλα αυτά που δεν ανεβάζουν τον δείκτη αλληλεπίδρασης στα social media: τις φυσικές ανάγκες του ζώου, τη συμπεριφορά του, το μέγεθος που θα αποκτήσει και τις δυσκολίες συμβίωσης. Ένα από τα ζώα που έχουν κερδίσει ιδιαίτερη θέση σε αυτή την ψηφιακή εικόνα είναι το καρακάλ, ένα άγριο αιλουροειδές της Αφρικής και της Ασίας. Τα χαρακτηριστικά του θυμίζουν υπερμεγέθη οικιακή γάτα και τα videos όπου εμφανίζεται μέσα σε σπίτια, δίπλα σε ανθρώπους ή σε ρόλο κατοικίδιου έχουν μεγάλη ανταπόκριση.
Ακόμα πιο κραυγαλέα είναι η περίπτωση του καπιμπάρα, ενός από τα μεγαλύτερα τρωκτικά στον κόσμο το οποίο έχει εξελιχθεί στο πλέον αναγνωρίσιμο ζώο της ιντερνετικής κουλτούρας. Εμφανίζεται ήρεμο, κοινωνικό και απόλυτα άνετο δίπλα σε ανθρώπους, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι εξημερωμένο.
Τα πρωτεύοντα ως content
Όταν αυτή η εικόνα συναντά την πραγματική αγορά, η υπόθεση αποκτά διαφορετική διάσταση. Μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2025 στο American Journal of Primatology εξέτασε 1.378 videos από 173 δημιουργούς περιεχομένου στο TikTok και διαπίστωσε ότι το 43,1% παρουσίαζε πρωτεύοντα -τα ανώτερης τάξης θηλαστικών στην οποία ανήκουν οι μαϊμούδες, οι πίθηκοι, οι λεμούριοι- μέσα σε σπίτια. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι περιεχόμενο με εντονότερα ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά συνδεόταν με υψηλότερη αλληλεπίδραση.
Η σύνδεση ανάμεσα στη διαδικτυακή προβολή και την πραγματική διακίνηση πρωτευόντων καταγράφεται πλέον με αριθμούς στις ΗΠΑ. Έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2026 κατέγραψε μέσα σε μόλις έξι εβδομάδες συνολικά 1.131 αναρτήσεις από 122 χρήστες που διαφήμιζαν 1.614 ζωντανά πρωτεύοντα προς πώληση σε Facebook, Instagram, TikTok και YouTube. Στις αγγελίες εμφανίζονταν μαρμοζέτες, καπουτσίνοι, λεμούριοι και άλλα είδη, ενώ οι μακάκοι αντιπροσώπευαν τη μεγαλύτερη κατηγορία, με 839 ζώα.
Πολλές από τις αγγελίες χρησιμοποιούσαν λέξεις όπως «rehoming» (επανεγκατάσταση) και «adoption» (υιοθεσία), παρουσιάζοντας δηλαδή τη μεταβίβαση ενός ζώου ως μια συνηθισμένη διαδικασία υιοθεσίας ή αναζήτησης νέου σπιτιού. Σύμφωνα με την ίδια έκθεση, αυτή η γλώσσα μπορεί να λειτουργεί ως τρόπος παράκαμψης των περιορισμών για την πώληση άγριων ζώων. Έτσι, η οθόνη μπορεί να λειτουργεί ταυτόχρονα ως βιτρίνα, σημείο επαφής αγοραστή και πωλητή και δίαυλος για το εμπόριο άγριας ζωής.
Η θετική πλευρά της δημοσιότητας
Η μεγάλη προβολή ενός άγριου ζώου στα social media δεν οδηγεί πάντα στην επιθυμία να το αποκτήσει ως οικόσιτο. Μπορεί να κάνει ένα είδος γνωστό σε ανθρώπους που μέχρι τότε δεν είχαν καν ακούσει γι’ αυτό και, μαζί με την εικόνα, να μεταφέρει πληροφορίες για τη ζωή του στη φύση και τις απειλές που αντιμετωπίζει. Κάτι αντίστοιχο συνέβη με τους βραδύποδες (slow loris) το 2009, μετά από ένα viral video στο YouTube. Τους πρώτους μήνες, περίπου ένας στους τέσσερις σχολιαστές εξέφραζε την επιθυμία να αποκτήσει έναν slow loris ως κατοικίδιο. Καθώς όμως κάτω από το video άρχισαν να εμφανίζονται περισσότερες πληροφορίες για το είδος, τη βιολογία και την προστασία του, η επιθυμία για κατοχή μειώθηκε σημαντικά. Έτσι, σε κάποιες περιπτώσεις, τα social media δίνουν την αφορμή για να αποκτήσει μεγαλύτερη ορατότητα ένα είδος λιγότερο γνωστό, θέτοντας ζητήματα προστασίας σε ένα ευρύ κοινό.
Όταν το κατοικίδιο γίνεται βάρος
Τι συμβαίνει όμως όταν περάσει ο αρχικός ενθουσιασμός και η φροντίδα ενός άγριου ζώου αποδειχθεί πιο απαιτητική απ’ όσο είχε υπολογίσει ο ιδιοκτήτης; Στη Σκωτία, στοιχεία της Scottish SPCA για την περίοδο 2016-2020 κατέγραψαν 1.444 εξωτικά ζώα ως αδέσποτα, εγκαταλελειμμένα, παραμελημένα ή ζώα που οι ιδιοκτήτες τους δεν μπορούσαν πλέον να φροντίσουν. Αν και η καταγραφή δεν συνδέει τα περιστατικά με τη χρήση των social media, αποτυπώνει μια διαφορετική πλευρά της κατοχής εξωτικών ζώων: την εγκατάλειψή τους όταν οι ιδιοκτήτες αδυνατούν πλέον να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της φροντίδας τους.
Στην Ελλάδα, χαρακτηριστική είναι η περίπτωση ενός μεγάλου πράσινου ιγκουάνα που βρέθηκε το 2021 μέσα σε σακούλα δίπλα σε κάδο απορριμμάτων στη Λάρισα. Λίγα χρόνια νωρίτερα, το 2014, ο Σήφης ο κροκόδειλος εμφανίστηκε στο Φράγμα Ποταμών στο Ρέθυμνο με πιθανότερο σενάριο για το πώς βρέθηκε εκεί την εγκατάλειψη από ιδιώτη. Ιστορίες όπως του Σήφη και του ιγκουάνα στη Λάρισα, δείχνουν πού μπορεί να καταλήξει η απόσταση ανάμεσα στην εικόνα ενός εξωτικού ζώου και στις πραγματικές απαιτήσεις της ζωής του. Το videos, άλλωστε, παρουσιάζουν μόνο εκείνα τα λίγα δευτερόλεπτα που κάνουν ένα άγριο ζώο να φαίνεται ότι μπορεί να ζήσει σαν κατοικίδιο.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image