Το νέο τοπίο στην εκπαίδευση με προγράμματα σπουδών που διευρύνουν τις επιλογές των μαθητών και την προσφορά των εκπαιδευτικών επιχειρήσεων.
Πότε αρχίζει μια οικογένεια να σχεδιάζει το εκπαιδευτικό μέλλον του παιδιού; Και πότε μπαίνουν στη συζήτηση οι διαφορετικές επιλογές: ένα δημόσιο πανεπιστήμιο στην Ελλάδα, η ιδιωτική εκπαίδευση ή οι σπουδές στο εξωτερικό; Η προετοιμασία συχνά ξεκινά από το δημοτικό, με τις ξένες γλώσσες, και συνεχίζεται με την επιλογή σχολικού προγράμματος, τις πιστοποιήσεις και τις πρώτες διεθνείς εμπειρίες. Για τους γονείς, το ζητούμενο είναι να παραμείνουν ανοιχτές περισσότερες διαδρομές, μέχρι το παιδί να διαμορφώσει τα ενδιαφέροντα και τους στόχους του. Γύρω από αυτή την επιδίωξη οργανώνονται εκπαιδευτικές υπηρεσίες και οικογενειακές δαπάνες πολύ πριν φτάσει η ώρα της αίτησης σε ένα πανεπιστήμιο.
Σε αυτή τη διαδρομή, το International Baccalaureate, γνωστό ως IB, έχει διακριτή θέση. Ειδικότερα, το Diploma Programme, το διετές πρόγραμμα των τελευταίων τάξεων του σχολείου, συνδυάζει μαθήματα, ερευνητική εργασία και δημιουργικές ή κοινωνικές δραστηριότητες, προσφέροντας μια οργανωμένη προετοιμασία με διεθνή προσανατολισμό. Η παρουσία του στην ιδιωτική εκπαίδευση και η επέκτασή του στο δημόσιο διευρύνουν τις επιλογές δίπλα στη γνώριμη διαδρομή των Πανελλαδικών. Το σχολικό πρόγραμμα εντάσσεται, όμως, σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό. Γλώσσες, εκπαιδευτικές ανταλλαγές, θερινά προγράμματα, εξειδικευμένα μαθήματα και αργότερα σπουδές ή πρακτική άσκηση στο εξωτερικό μπορούν να συνθέσουν αυτό που περιγράφεται ως «διεθνές βιογραφικό»: ένα σύνολο γνώσεων και εμπειριών με το οποίο οι νέοι διεκδικούν περισσότερες επιλογές σπουδών και εργασίας.
Το IB κατακτά θέση προαπαιτούμενου
Το International Baccalaureate είναι ο οργανισμός που προσφέρει τέσσερα εκπαιδευτικά προγράμματα για διαφορετικές ηλικίες. Το Diploma Programme, ή DP, απευθύνεται σε μαθητές ηλικίας 16–19 ετών και τους προετοιμάζει για την ανώτατη εκπαίδευση. Είναι διετές και εφαρμόζεται στα δύο τελευταία χρόνια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ο μαθητής παρακολουθεί έξι μαθήματα, με διαφορετικά επίπεδα εμβάθυνσης, και ολοκληρώνει έναν κοινό κορμό τριών απαιτήσεων. Η Θεωρία της Γνώσης τον καλεί να εξετάσει πώς διαμορφώνεται και τεκμηριώνεται η γνώση. Η εκτεταμένη ερευνητική εργασία απαιτεί αυτοτελή διερεύνηση ενός θέματος. Το σκέλος «Δημιουργικότητα, Δραστηριότητα, Κοινωνική Προσφορά» εντάσσει στην εκπαιδευτική διαδικασία εμπειρίες πέρα από τη συμβατική διδασκαλία.
Για μια οικογένεια που εξετάζει πανεπιστήμια του εξωτερικού, η επιλογή αφορά ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα προετοιμασίας, με συγκεκριμένες απαιτήσεις μαθημάτων και αξιολόγησης. Κάθε πανεπιστήμιο καθορίζει τους όρους εισαγωγής του, επομένως η επιλογή μαθημάτων και οι επιδόσεις χρειάζεται να συνδέονται με τις σπουδές που ενδιαφέρουν τον υποψήφιο. Πάντως, η αναγνώριση του διπλώματος δεν συνεπάγεται αυτόματη αποδοχή μιας αίτησης. Η διεθνής κλίμακα του IB δείχνει τη θέση που έχει αποκτήσει αυτή η εκπαιδευτική προσέγγιση. Τον Αύγουστο του 2026, ο οργανισμός κατέγραφε περισσότερα από 6.200 σχολεία σε πάνω από 160 χώρες και περισσότερους από 1,95 εκατομμύρια μαθητές συνολικά στα τέσσερα προγράμματά του. Ο αριθμός των προσφερόμενων προγραμμάτων είχε αυξηθεί κατά 34,2% μεταξύ 2020 και 2024.
Το κόστος της επιλογής του Διεθνούς Απολυτηρίου
Η διαδρομή του IB στην Ελλάδα ξεκίνησε το 1976 από το ACS Athens. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η Σχολή Μωραΐτη, ήδη πιστοποιημένη από τον οργανισμό από το 1984, εισήγαγε το πλήρες Diploma Programme, προσθέτοντας δίπλα στο ελληνικό πρόγραμμα μια διαφορετική διαδρομή προς το πανεπιστήμιο. Σήμερα, μισό αιώνα μετά την πρώτη εμφάνισή του στη χώρα, ο οργανισμός καταγράφει 35 σχολεία που προσφέρουν προγράμματα IB, από τα οποία τα 29 διαθέτουν Diploma Programme. Η επέκταση στη δημόσια εκπαίδευση διευρύνει τις διαθέσιμες επιλογές. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής, έχουν πιστοποιηθεί 13 δημόσιες σχολικές μονάδες στη χώρα μας για την ίδρυση τμημάτων Διεθνούς Απολυτηρίου (ΙΒ), με την ένταξή τους να γίνεται σταδιακά και τέσσερις από αυτές να προγραμματίζουν την έναρξη λειτουργίας για το 2027–28.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για την πρόσβαση των οικογενειών σε ένα πρόγραμμα που στην ιδιωτική εκπαίδευση απαιτεί σημαντική οικονομική δέσμευση. Ενδεικτικά, ετήσια δίδακτρα της τάξης των 14.000-15.000 ευρώ αποτυπώνουν το ύψος της δαπάνης για το Diploma Programme σε ιδιωτικά εκπαιδευτήρια, ενώ εξεταστικά τέλη και άλλες υπηρεσίες μπορεί να αυξήσουν τον συνολικό λογαριασμό, ανάλογα με το σχολείο και όσα περιλαμβάνει η βασική χρέωση. Στην Ελλάδα, η διεθνής κατεύθυνση αναπτύσσεται δίπλα στην ισχυρή ζήτηση για προετοιμασία εντός του εγχώριου εκπαιδευτικού συστήματος. Σύμφωνα με το ΚΑΝΕΠ–ΓΣΕΕ, τα νοικοκυριά δαπάνησαν σχεδόν 614 εκατ. ευρώ για φροντιστήρια γενικής εκπαίδευσης το 2023, με τη δευτεροβάθμια να απορροφά το 94,6% του ποσού. Οι Πανελλαδικές παραμένουν καθοριστικός παράγοντας της εκπαιδευτικής δαπάνης, ενώ διευρύνεται η προσφορά για όσους σχεδιάζουν σπουδές εκτός συνόρων. Πέρα από τα δίδακτρα, όμως, σημασία έχει και το περιεχόμενο της προσφοράς: ποιες συνεργασίες και εκπαιδευτικές εμπειρίες διαθέτει κάθε σχολείο, πώς υποστηρίζει τον μαθητή και πώς τον προετοιμάζει για τη συνέχεια των σπουδών του. Σε αυτό το πεδίο συναντώνται η εκπαιδευτική φιλοσοφία και η επιχειρηματική επιλογή.
International exposure: Η νέα διαδρομή για την καριέρα
Ο Δρ. Σταύρος Σάββας, διευθυντής της Ελληνογερμανικής Αγωγής, περιγράφει τη μεταβολή μέσα από την επαφή με τις οικογένειες. «Κάποτε, όταν οι γονείς μιλούσαν για διεθνή προσανατολισμό στην εκπαίδευση των παιδιών τους, εννοούσαν κυρίως την καλή γνώση ξένων γλωσσών. Σήμερα το ενδιαφέρον στρέφεται στη δυνατότητα επιλογής σπουδών πέρα από την Ελλάδα». Η επιλογή αυτή, όπως εξηγεί, γίνεται και από μαθητές που έχουν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν μια θέση στο ελληνικό πανεπιστήμιο. «Δεν πρόκειται πλέον μόνο για όσους δεν κατάφεραν να εισαχθούν σε ελληνικά πανεπιστήμια. Πολλοί μαθητές με υψηλές επιδόσεις επιλέγουν συνειδητά τις σπουδές στο εξωτερικό». Η ανταπόκριση των σχολείων περιλαμβάνει συνεργασίες που δίνουν στους μαθητές επαφή με διαφορετικά εκπαιδευτικά περιβάλλοντα πριν ακόμη αποφοιτήσουν. Στην περίπτωση της Ελληνογερμανικής Αγωγής, ο κ. Σταύρος Σάββας συνδέει αυτή τη δυνατότητα με τη συμμετοχή στο δίκτυο International Schools Partnership και στα προγράμματα International Learning Opportunities. Μέσα από αυτά, μαθητές συνεργάζονται με συνομηλίκους τους σε άλλες χώρες σε κοινές επιστημονικές και πολιτιστικές δράσεις.
Η γλώσσα γίνεται το μέσο για να ολοκληρωθεί μια εργασία, να συζητηθεί μια ιδέα και να ληφθούν αποφάσεις από μια ομάδα. Η συνεργασία αποκτά περιεχόμενο πέρα από την αίθουσα διδασκαλίας. «Σήμερα που η τεχνολογία μηδενίζει τις φυσικές αποστάσεις και φέρνει μαθητές από διαφορετικές χώρες κοντά, είναι η διά ζώσης συνάντηση που ολοκληρώνει την εκπαιδευτική εμπειρία. Και τότε συμβαίνει κάτι σημαντικό. Ο άλλος παύει να είναι ξένος και γίνεται συνομιλητής, συνεργάτης, φίλος», συμπληρώνει. Αυτές οι εμπειρίες εντάσσονται στην ευρύτερη προετοιμασία που επιδιώκει μια οικογένεια όταν σχεδιάζει σπουδές εκτός Ελλάδας. Όπως το θέτει ο ίδιος, «το international exposure δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι εργαλείο και, κυρίως, προετοιμασία για τη ζωή».
Lower στο Δημοτικό και μετά κινέζικα
Η γλωσσική προετοιμασία καταλαμβάνει ήδη χώρο στον οικογενειακό προγραμματισμό από τις μικρές ηλικίες. Η Skye Ιγνατίου, υπεύθυνη του ξενόγλωσσου τομέα και των extra τμημάτων στα Εκπαιδευτήρια Θεμιστοκλής, με εμπειρία και στα ιδιαίτερα μαθήματα, παρατηρεί ότι οι γονείς επιδιώκουν την ολοκλήρωσή της νωρίτερα. «Τα παιδιά στην Ελλάδα φτάνουν σε επίπεδο lower στα αγγλικά πριν ακόμα ολοκληρώσουν την πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Δηλαδή, δύο με τρία χρόνια νωρίτερα απ’ όσο πριν από 15 χρόνια», αναφέρει η Skye Ιγνατίου. «Ολοένα και περισσότεροι γονείς αποφασίζουν την ταχύρρυθμη εκπαίδευση σε ξένες γλώσσες, ώστε τα παιδιά να πάρουν το βασικό δίπλωμα όσο το δυνατόν νωρίτερα». Στη συνέχεια, εξηγεί, ο χρόνος μοιράζεται ανάμεσα στην τελειοποίηση των αγγλικών, στην εκμάθηση δεύτερης γλώσσας και στην προετοιμασία για τις Πανελλαδικές. Στις επιλογές συμμετέχουν και τα ίδια τα παιδιά, με ενδιαφέροντα που δεν περιορίζονται στις πιο συνηθισμένες γλώσσες. Η Skye Ιγνατίου αναφέρει ως παράδειγμα το πρόγραμμα κινεζικής γλώσσας που προσφέρει το εκπαιδευτήριο: «Είναι πολύ δημοφιλές, το επιλέγουν πολλά παιδιά και από μόνα τους, όχι μόνο με την παρότρυνση των γονέων».
Σύμφωνα με ανάλυση του ΚΑΝΕΠ–ΓΣΕΕ στα στοιχεία της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ, τα ελληνικά νοικοκυριά διέθεσαν περίπου 777 εκατ. ευρώ για ξένες γλώσσες το 2023. Από αυτά, σχεδόν 295 εκατ. ευρώ -το 37,9%- αφορούσαν μαθητές της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η οικονομική επένδυση αρχίζει πολύ πριν από την τελική επιλογή κατεύθυνσης στο Λύκειο ή πανεπιστημίου. Καθώς οι στόχοι γίνονται πιο συγκεκριμένοι, αλλάζει και το περιεχόμενο των μαθημάτων. Η προετοιμασία μπορεί να αφορά μια απαιτούμενη πιστοποίηση ή την εξοικείωση με την ορολογία ενός κλάδου. Η Skye Ιγνατίου αναφέρει ως παράδειγμα το Occupational English Test, που αξιολογεί την επικοινωνία στα αγγλικά σε επαγγελματικό περιβάλλον υγείας. «Η εκπαίδευση σ’ αυτά κοστίζει, φυσικά, παραπάνω από το να προετοιμάσεις ένα παιδί για junior επίπεδο».
Στην αγορά αυτών των υπηρεσιών συμμετέχουν και οι εργοδότες. Όπως εξηγεί η Skye Ιγνατίου, ναυτιλιακές και εταιρείες τεχνολογίας αναθέτουν μαθήματα για τους εργαζομένους τους, ατομικά ή σε ομάδες. «Οι εταιρείες αναγνωρίζουν ότι η επικοινωνία τους με το εξωτερικό μέσω των ανθρώπων τους είναι σημαντική και έχει αντίκτυπο στο διεθνές προφίλ τους». Η δαπάνη για γλωσσικές δεξιότητες συνεχίζεται έτσι μέσα στην επιχείρηση, συνδεδεμένη πλέον με συγκεκριμένες ανάγκες της δουλειάς.
Από το Πάντειο στο Leiden
Το διεθνές βιογραφικό μπορεί να διαμορφωθεί και σταδιακά, μέσα από αποφάσεις που λαμβάνονται καθώς ξεκαθαρίζουν τα ενδιαφέροντα των νέων. Ο Λάζαρος Τσολάκης αποφοίτησε από δημόσιο σχολείο και σπούδασε στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου. Στη συνέχεια επέλεξε μεταπτυχιακές σπουδές στην επιστήμη δεδομένων στο Πανεπιστήμιο του Leiden, στην Ολλανδία. Στην εκπαιδευτική του διαδρομή περιλαμβάνεται και ένα εξάμηνο στην Κόρδοβα της Ισπανίας, μέσω Erasmus. Η επιδίωξή του ήταν να συνδυάσει δύο ενδιαφέροντα: την ψυχολογία και το gaming. Αυτή η αναζήτηση έδωσε κατεύθυνση τόσο στις σπουδές όσο και στις γλώσσες που επέλεξε. «Στο μυαλό μου δεν ήταν εξαρχής το εξωτερικό, όμως στην πορεία εξελίχθηκε σχεδόν σε μονόδρομο. Γι’ αυτό μετά τα αγγλικά επέλεξα τα ισπανικά, ώστε να αποκτήσω μεγαλύτερο εύρος στον τομέα που με ενδιαφέρει», αναφέρει. Για τον ίδιο, η μετακίνηση συνδέεται με τη δυνατότητα να βρει χώρο για αυτή την εξειδίκευση. «Οι σπουδές και η ζωή στο εξωτερικό δεν αλλάζουν μόνο το προφίλ του φοιτητή, αλλά διευρύνουν και τις επαγγελματικές προοπτικές του. Μπορεί κάποιος να ασχοληθεί με έναν τομέα που στην Ελλάδα δε υπάρχει καν».
Η καθημερινότητα στο πανεπιστήμιο προσθέτει μια διαφορετική διάσταση. «Στο πανεπιστήμιο υπάρχουν φοιτητές από 98 διαφορετικές χώρες, η συνύπαρξη μαζί τους είναι μια εμπειρία από μόνη της», λέει ο Λάζαρος Τσολάκης. Το διεθνές περιβάλλον γίνεται μέρος της ζωής του φοιτητή: στις εργασίες, στις συναναστροφές και στην προσαρμογή σε μια πόλη μακριά από την οικογένεια. Στον οικογενειακό προϋπολογισμό ζυγίστηκαν όλες οι παράμετροι. «Υπήρξε σαφής οικονομική επιβάρυνση της οικογένειας, αλλά δεν ήταν υπέρογκη. Στην Ολλανδία τα ενοίκια είναι πολύ υψηλά, όμως το κόστος για το συγκεκριμένο μεταπτυχιακό είναι πολύ λογικό. Κι ένα παιδί μέσης οικογένειας μπορεί να τα καταφέρει», αναφέρει ο ίδιος.
Το διεθνές βιογραφικό στο νέο τοπίο της αγοράς εργασίας
Η αξία της εμπειρίας γίνεται αισθητή και στην αναζήτηση εργασίας, λέει ο Λάζαρος Τσολάκης. «Στις συνεντεύξεις για εργασία η διεθνής εμπειρία, το να έχεις ζήσει και εργαστεί στο εξωτερικό, θεωρείται σημαντικό προσόν και εκτιμάται. Δείχνει ευελιξία και προσαρμοστικότητα. Τα πτυχία και οι πιστοποιήσεις παίζουν το ρόλο τους, αλλά πλέον θεωρούνται η βάση, πάνω στην οποία πρέπει να χτίσεις κάτι μεγαλύτερο» σημειώνει. Η σύνδεση της διεθνούς εμπειρίας με την πρώτη εργασία καταγράφεται και στην ευρωπαϊκή έρευνα. Στη μελέτη για την επίδραση του Erasmus+ στην ανώτατη εκπαίδευση, που δημοσιοποιήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2019 και βασίστηκε σε σχεδόν 77.000 απαντήσεις φοιτητών, προσωπικού και ιδρυμάτων, το 72% των αποφοίτων Erasmus+ δήλωσε ότι η εμπειρία αυτή τούς βοήθησε να βρουν την πρώτη τους δουλειά.
Η αγορά της εκπαίδευσης διευρύνεται γύρω από την αναζήτηση περισσότερων επαγγελματικών επιλογών. Τα σχολεία και οι πάροχοι κατάρτισης εμπλουτίζουν την προσφορά τους, ενώ οι οικογένειες επενδύουν σε γνώσεις, δεξιότητες και διεθνείς εμπειρίες, προσπαθώντας να προετοιμάσουν τους νέους για μια αγορά εργασίας που μεταβάλλεται -με την τεχνητή νοημοσύνη να προσθέτει ακόμη έναν παράγοντα αβεβαιότητας. Το «διεθνές βιογραφικό» αποτυπώνει αυτή την προσπάθεια: μια εκπαιδευτική διαδρομή που χτίζεται σε διαδοχικά στάδια, με το κόστος της επένδυσης να κρίνεται σε ένα ολοένα και πιο ανταγωνιστικό και παγκοσμιοποιημένο εργασιακό τοπίο.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image