Ποιοι οι λόγοι που τα ενοχλητικά έντομα προτιμούν μερικούς ανθρώπους και αγνοούν άλλους και ποια τα μέτρα πρόληψης και προστασίας.
Οι καλοκαιρινές βραδιές είναι όμορφες γιατί είναι απλές. Χαλαροί σε μια βεράντα, με θέα τη θάλασσα, κάτω από το φως του φεγγαριού, με μόνη μελωδία το τραγούδι των τζιτζικιών και ένα δροσερό κοκτέιλ. Μια ευχάριστη στιγμή όπως αυτή, όμως, μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική δοκιμασία όταν καταφθάνει από… αέρος ένας απρόσκλητος και ανεπιθύμητος επισκέπτης: τα κουνούπια. Τα μικροσκοπικά, ενοχλητικά και ενίοτε επικίνδυνα αυτά έντομα, καραδοκούν και είναι έτοιμα να βουτήξουν με λαιμαργία σε κάθε ακάλυπτο εκατοστό του δέρματος. Ούτε τα εντομοαπωθητικά σπρέι, ούτε οι σπείρες, γνωστότερες ως «φιδάκια», μοιάζουν να αποτρέπουν την απότομη και ύπουλη προσγείωσή τους σε γωνιές του σώματός μας που μέχρι πρότινος μας ήταν άγνωστες. Το ερώτημα που προκύπτει είναι διαχρονικό: γιατί τσιμπούν εσάς και όχι τους διπλανούς σας;
Θύματά τους ακόμα κι οι δεινόσαυροι
Σήμερα έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 3.500 είδη κουνουπιών σε ολόκληρο τον κόσμο. Η παρουσία τους στη Γη, μάλιστα, χρονολογείται εδώ και περισσότερα από 100 εκατομμύρια χρόνια, γεγονός που τους έχει επιτρέψει να εξελιχθούν παράλληλα με τα υπόλοιπα ζωικά είδη. Αν αυτό σας παρηγορεί δεν είστε μόνο εσείς τα θύματά τους, αλλά ακόμα και οι τρομεροί Τυραννόσαυροι, αφού το αρχαιότερο κουνούπι βρέθηκε διατηρημένο σε κομμάτια κεχριμπαριού που χρονολογούνται πριν από 130 εκατομμύρια χρόνια, κατά την Κρητιδική Περίοδο, στον Λίβανο.
Παρά τον τεράστιο αριθμό τους, μόνο 100 εκ των ειδών, και δη θηλυκά, αναζητούν ανθρώπινο αίμα, καθώς τα υπόλοιπα τρέφονται με νέκταρ. Αργά ή γρήγορα, όμως, κάποιο από αυτά θα προσγειωθεί στον αστράγαλό σας την ώρα που απολαμβάνετε το τζιν τόνικ σας. Περίπου το 20% του πληθυσμού αντιμετωπίζει το ίδιο πρόβλημα, αφού μοιάζει τα κουνούπια να έχουν συγκεκριμένες προτιμήσεις. Για ποιο λόγο, ωστόσο, κάποιοι είναι μαγνήτες κουνουπιών και άλλοι περνούν απαρατήρητοι από τα αιμοδιψή έντομα; Είναι θέμα τύχης, ή καλύτερα ατυχίας, ή υπάρχει λόγος που επιλέγουν κάποιους ανθρώπους περισσότερο από άλλους;
Οσμή, αναπνοή, ιδρώτας
Πολλές είναι οι σχετικές μελέτες που έχουν διεξαχθεί και οι περισσότερες καταλήγουν στον ρόλο που παίζει το διοξείδιο του άνθρακα που εκπέμπουμε όταν αναπνέουμε και ιδίως όταν αθλούμαστε. Τα κουνούπια το ανιχνεύουν και κινούνται με μοναδική αποστολή να βυθίσουν την προβοσκίδα τους στην επιδερμίδα μας. Ούτε η μετακίνησή μας σε άλλο σημείο δεν τα πτοεί, αφού στόχος τους είναι να ικανοποιήσουν την επιθυμία τους για αίμα. Επομένως, συνεχίζουν να μας ακολουθούν μέχρι να φέρουν εις πέρας την αποστολή τους. Ταυτόχρονα, το μεγαλύτερο ποσοστό διοξείδιο του άνθρακα που παράγεται από τις εγκύους και η υψηλότερη θερμοκρασία του σώματός τους, δικαιολογούν τις συχνότερες επισκέψεις των κουνουπιών.
Την ίδια στιγμή, η οσμή του καθενός παίζει σημαντικό ρόλο. Το γαλακτικό οξύ, και τα βακτήρια που ζουν στο δέρμα και τον ιδρώτα συνθέτουν ένα μοναδικό άρωμα που ορισμένοι άνθρωποι εκπέμπουν πιο έντονα και προσελκύουν τα ενοχλητικά έντομα. Όπως αναφέρει το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ στην Αυστραλία, τα κουνούπια φτάνουν στο δέρμα και το αγγίζουν σαν να θέλουν να το «τεστάρουν» ώστε να προσδιορίσουν το καλύτερο σημείο για να τσιμπήσουν. Παράλληλα, η γενετική μπορεί να αποτελεί παράγοντα… προτίμησης, ενώ μελέτες έχουν δείξει ότι τα κουνούπια τείνουν να προτιμούν όσους έχουν ομάδα αίματος Ο. Προκύπτει, δε, ότι εντοπίζουν ευκολότερα ανθρώπους που φορούν ρούχα σκούρου χρώματος, αφού έτσι καταφέρνουν να έχουν επιτυχή προσγείωση.
Ποιοι οι τρόποι αντιμετώπισης
Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχουν πολλά που μπορούν να γίνουν για να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο μυρίζει ένας άνθρωπος ή την ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα που εκπέμπει. Αυτό, όμως, που μπορεί να κάνει είναι να ακολουθήσει μερικά απλά βήματα για να περιορίσει τις ενοχλητικές επισκέψεις των κουνουπιών. Η χρήση εντομοαπωθητικού με ουσίες εγκεκριμένες από τους αρμόδιους φορείς, όπως το DEET, είναι το πρώτο μέτρο που μπορεί να λάβει κανείς. Η επιλογή ανοιχτόχρωμων ρούχων ή με μακριά μανίκια, η απομάκρυνση στάσιμου νερού όπου αναπαράγονται τα κουνούπια, η αποφυγή επίσκεψης σε περιοχές όπου επιβεβαιωμένα υπάρχει παρουσία κουνουπιών και κρουσμάτων ασθενειών που συνδέονται με αυτά, η χρήση σίτας, είναι μόνο μερικοί από τους τρόπους για να αποφευχθούν τα τσιμπήματα, αλλά και η μετάδοση, από μολυσμένα κουνούπια, ιών όπως του Δυτικού Νείλου, ο δάγκειος πυρετός, ο ιός Ζίκα, αλλά και νόσους όπως η ελονοσία. Οι ειδικοί τονίζουν πως πρέπει να αποφεύγουμε να ξύνουμε την περιοχή, αλλά να εφαρμόζουμε ειδικά σκευάσματα, ή κρύες κομπρέσες και πάγο που βοηθούν στον περιορισμό της φλεγμονής.
Από την Αφρική στην Ισλανδία
Η κλιματική αλλαγή έχει οδηγήσει σε αύξηση της μέσης θερμοκρασίας σε όλο τον κόσμο κι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στο φαινόμενο της ακραίας ζέστης, αλλά επεκτείνονται σε ό,τι αυτή συνεπάγεται, όπως η αύξηση στον πληθυσμό των κουνουπιών κι η μετακίνησή τους σε περιοχές όπου μέχρι πρότινος δε συνηθιζόταν να εμφανίζονται. Για παράδειγμα, έρευνα έδειξε ότι το είδος Anopheles έχει αναπτύξει την αποικία του στην Αφρική νοτιότερα κατά σχεδόν πέντε χλμ. Το πιο εντυπωσιακό, πάντως, σχετικά με τις… επεκτατικές τους τάσεις προκύπτει από την παρουσία, για πρώτη φορά, τριών δειγμάτων (δύο θηλυκά και ένα αρσενικό) του είδους Culiseta annulata στην παγωμένη Ισλανδία.
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Φυσικών Επιστημών της Ισλανδίας, το συγκεκριμένο είδος παρουσιάζει μεγάλη ανθεκτικότητα στις χαμηλές θερμοκρασίες, με τους ειδικούς να εκτιμούν ότι μεταφέρθηκε στην περιοχή μέσω διεθνών μεταφορών εμπορευμάτων. Καταρρίπτεται, όπως φαίνεται, ο μύθος ότι οι πιο κρύες περιοχές είναι άτρωτες, ενώ την ίδια στιγμή προκύπτει ένα ακόμα παράδοξο: ακόμα και οι περίοδοι ξηρασίας, αντί να περιορίζουν την παρουσία των κουνουπιών, μπορούν να ενισχύσουν τη δραστηριότητά τους, διπλασιάζοντας τις επιδρομές τους. Με λίγα λόγια, τα κουνούπια ήρθαν για να μείνουν και να μας ενοχλούν με τα τσιμπήματα και το μονότονο ήχο των φτερών τους.
Εξωτερική φωτογραφία: Pixabay