Οι απότομες βιολογικές αλλαγές που μοιάζουν με «εκρήξεις» και πώς αποτυπώνονται στην εικόνα μας.
Κοιμάσαι και όταν ξυπνάς το επόμενο πρωί κοιτάζεις τον εαυτό σου στον καθρέπτη και νιώθεις ότι κάτι έχει αλλάξει. Η εικόνα σου μοιάζει διαφορετική, πιο κουρασμένη, ίσως και πιο γερασμένη. Δεν πρόκειται για ψευδαίσθηση. Πράγματι κάτι έχει αλλάξει. Και αυτή η αλλαγή συνδέεται με πραγματικές βιολογικές μεταβολές που μπορεί να συμβαίνουν σε συγκεκριμένες φάσεις της ζωής όπου επιστημονικά αποδεδειγμένα η κυτταρική γήρανση επιταχύνεται.
Το γήρας είναι φυσιολογικό, όμως, όταν το πρόσωπό μας αλλάζει, καθορίζεται η ψυχολογία, η διάθεση και η αυτοπεποίθησή μας. Το σημαντικότερο όλων να καταλάβουμε ότι δεν πρόκειται για προσωπική αποτυχία ή να πιστέψουμε ότι συμβαίνει μόνο σε εμάς, αλλά πρόκειται για βιολογία.
Εκρήξεις σε δύο φάσεις της ζωής
Μελέτες δείχνουν ότι σε αντίθεση με όσα θέλουμε να πιστεύουμε, για αργή και σταθερή διαδικασία γήρανσης, στην πραγματικότητα δεν εξελίσσεται πάντα σταδιακά, αλλά παρουσιάζει έντονες φάσεις επιτάχυνσης. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ στις ΗΠΑ, ανέλυσαν χιλιάδες διαφορετικά μόρια και το μικροβίωμα (βακτήρια, ιούς και μύκητες) περίπου 100 ανθρώπων ηλικίας 25-75 ετών και διαπίστωσαν δύο κύματα ταχείας βιολογικής μεταβολής, σαν «εκρήξεις»: γύρω στα 44 και στα 60 έτη. Οι ειδικοί μελέτησαν δείγματα αίματος και άλλου βιολογικού υλικού, εξετάζοντας περισσότερα από 135.000 μόρια και μικροοργανισμούς. Συνολικά, καταγράφηκαν σχεδόν 250 δισεκατομμύρια δεδομένα, επιτρέποντας τη λεπτομερή αποτύπωση των αλλαγών κατά τη διάρκεια της ζωής. Τα ευρήματα έδειξαν ότι στο 81% των περιπτώσεων οι αλλαγές στη σύσταση και την αφθονία των μορίων και του μικροβιώματος ήταν μη γραμμικές, με κορύφωση στις δύο αυτές ηλικιακές φάσεις.
Στη δεκαετία των 40 παρατηρήθηκαν μεταβολές σε μόρια που σχετίζονται με τον μεταβολισμό ουσιών όπως το αλκοόλ, η καφεΐνη και τα λιπίδια, καθώς και με την υγεία του δέρματος και των μυών. Αυτές οι μεταβολές μπορούν να επηρεάσουν την όψη, δίνοντας την αίσθηση μιας πιο απότομης αλλαγής. Στη δεκαετία των 60, οι αλλαγές επεκτείνονται και στο μεταβολισμό υδατανθράκων, τη ρύθμιση του ανοσοποιητικού συστήματος και τη λειτουργία οργάνων, ενώ συνεχίζουν να επηρεάζουν το δέρμα, τους μύες και το καρδιαγγειακό σύστημα.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι αυτές οι αλλαγές δεν εξηγούνται αποκλειστικά από γενετικούς παράγοντες, αλλά πιθανώς επηρεάζονται και από περιβαλλοντικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες. Για παράδειγμα, η απότομη γήρανση στα μέσα της δεκαετίας των 40 συσχετίστηκε αρχικά με τις αλλαγές που καταγράφονται στις γυναίκες κατά την περιεμμηνόπαυση. Ωστόσο, δεν περιορίζονται μόνο σε αυτές, καθώς οι επιστήμονες κατέγραψαν αντίστοιχα μοτίβα και σε άνδρες της ίδιας ηλικίας.
Από τα 25 οι πρώτες αλλαγές
Οι πρώτες εμφανείς μεταβολές σχετίζονται κυρίως με το δέρμα. Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να παρατηρηθούν λεπτές ρυτίδες, δυσχρωμίες και σταδιακή μείωση του κολλαγόνου. Ο ρυθμός της γήρανσης αρχίζει να γίνεται πιο ορατός, γεγονός που συχνά οδηγεί σε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση γύρω από την εικόνα του δέρματος και αναζήτηση τρόπων φροντίδας του. Όπως ανέφερε η Αμερικανίδα δερματολόγος Σερίν Ιντρίς στην εκπομπή «The Mel Robbins Podcast» της συγγραφέως Μελ Ρόμπινς, είναι σημαντικό να αναγνωρίζεται η διαδικασία ως φυσιολογική, ώστε η φροντίδα του δέρματος να ξεκινά προληπτικά και όχι αντιδραστικά, πριν τις πιο έντονες φάσεις.
Σύμφωνα με την ειδικό, μια πρώτη περίοδος μεταβολών μπορεί να εντοπιστεί στα τέλη της δεκαετίας των 20 έως τις αρχές της δεκαετίας των 30. Σε αυτό το διάστημα, οι αλλαγές είναι σταδιακές και μπορεί να μην γίνονται άμεσα αντιληπτές. Γύρω στην ηλικία των 25 ξεκινά μια ήπια ετήσια μείωση του κολλαγόνου, περίπου 1%, κάτι που συμβάλλει σε μια αίσθηση σταδιακής μεταβολής της υφής και της ελαστικότητας του δέρματος. Η Ιντρίς επισημαίνει ότι παράγοντες του σύγχρονου τρόπου ζωής, όπως η αυξημένη έκθεση στα social media και η συνεχής ενασχόληση με την εικόνα, μπορεί να εντείνουν την παρατήρηση μικρών αλλαγών και να αυξήσουν το άγχος γύρω από την εμφάνιση.
Μια από τις μεγαλύτερες αλλαγές παρατηρείται πιο έντονα γύρω στα 38, με τις ορμόνες να παίζουν σημαντικό ρόλο και την κυτταρική αναγέννηση να επιβραδύνεται, επηρεάζοντας την εικόνα του προσώπου. Σε εκείνη την ηλικία μπορεί κανείς να ανακαλύψει το λεγόμενο διπλοσάγονο, δηλαδή η χαλάρωση κάτω από το πηγούνι. Η διαδικασία αυτή σχετίζεται με φυσιολογικές αλλαγές σε οστά, λίπος και δέρμα, που με τον χρόνο επηρεάζουν τη συνολική αρχιτεκτονική του προσώπου. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να επιδεινωθεί από ορμονικές μεταβολές, όπως μετά το θηλασμό. Η αναδιαμόρφωση των οστών του προσώπου είναι μια ενεργή διαδικασία. Καθώς η δομή των οστών λεπταίνει, ο λιπώδης ιστός και το δέρμα μπορούν να μετατοπιστούν και να χαλαρώσουν.
Η τρίτη πιο έντονη φάση παρατηρείται γύρω στα 44 έτη, όπου καταγράφεται επιτάχυνση ορισμένων βιολογικών μεταβολών. Σε αυτή την περίοδο, οι ορμονικές αλλαγές, όπως η μείωση των οιστρογόνων, μπορούν να επηρεάσουν το πάχος του δέρματος, την ενυδάτωση, την παραγωγή κολλαγόνου και τη λιπαρότητα, με αποτέλεσμα πιο αισθητές αλλαγές στην όψη. Η τέταρτη φάση εμφανίζεται περίπου γύρω στα 60 έτη, όπου οι αλλαγές γίνονται πιο σύνθετες και αφορούν ταυτόχρονα διαφορετικά συστήματα του οργανισμού. Σε αυτό το στάδιο μεταβάλλονται η οστική πυκνότητα, ο όγκος του προσώπου και η ποιότητα του δέρματος, σηματοδοτώντας μια ακόμη περίοδο -λιγότερο ξαφνική από εκείνη στα 44- έντονων βιολογικών αλλαγών στη διαδικασία της γήρανσης.
Με λίγα λόγια, δεν αλλάζουμε μέσα σε μια νύχτα, αλλά το σώμα διαμορφώνεται με την πάροδο των ετών, με τις μεταβολές αυτές να αποτυπώνονται στην εικόνα μας με τρόπο που μοιάζει ξαφνικός και αμείλικτος.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image