Δύο μεγάλα ελληνικά αρχιτεκτονικά γραφεία και τα εν εξελίξει εγχειρήματά τους στη Ρουμανία, τη Σερβία, την Πολωνία και την Εσθονία.
Τα πρώτα σημάδια εξωστρέφειας των ελληνικών αρχιτεκτονικών γραφείων εμφανίστηκαν ήδη από τη δεκαετία του 1990, όταν η οικονομική άνθηση και η είσοδος της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση άνοιξαν νέες προοπτικές. Κάποια γραφεία άρχισαν τότε να συμμετέχουν σε διεθνείς διαγωνισμούς, να χτίζουν σχέσεις με ξένους πελάτες, να παρακολουθούν με προσοχή τις τάσεις που διαμορφώνονταν στις μεγάλες πρωτεύουσες της αρχιτεκτονικής. Η δεκαετία του 2000, με την προετοιμασία και τη διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, έδωσε σε αρκετά ελληνικά γραφεία την ευκαιρία να δοκιμαστούν σε έργα μεγάλης κλίμακας, να συνεργαστούν με διεθνείς ομάδες και να αποδείξουν ότι μπορούν να ανταποκριθούν στα πιο απαιτητικά standards. Παράλληλα, η ανάπτυξη του ελληνικού τουρισμού λειτούργησε ως ένα πρώτης τάξης εφαλτήριο. Τα ξενοδοχεία, τα resorts και οι τουριστικές κατοικίες που σχεδίαζαν Έλληνες αρχιτέκτονες άρχισαν να προσελκύουν το ενδιαφέρον επενδυτών του εξωτερικού και του διεθνούς Τύπου. Αυτό το portfolio, εμποτισμένο με μεσογειακή αισθητική και σύγχρονη τεχνογνωσία, έγινε το καλύτερο εργαλείο μάρκετινγκ, αφού τα έργα μιλούσαν από μόνα τους.
Η κρίση ως “βατήρας”
Όταν το 2010 η Ελλάδα εισήλθε στην οικονομική κρίση, τα αρχιτεκτονικά γραφεία βρέθηκαν μπροστά σε ένα δίλημμα επιβίωσης. Η εγχώρια αγορά είχε σχεδόν παγώσει. Οι ιδιωτικές επενδύσεις είχαν σταματήσει και τα δημόσια έργα λιμνάζανε σε γραφειοκρατικά αδιέξοδα. Σε αυτές τις συνθήκες, η στροφή προς το εξωτερικό δεν ήταν πολυτέλεια, ήταν το μόνο διαθέσιμο μονοπάτι.
Τα μεγάλα αρχιτεκτονικά γραφεία είχαν έναν κρίσιμο πλεονέκτημα: τα χρόνια της εμπειρίας τους στην Ελλάδα τα είχαν εκπαιδεύσει σε συνθήκες εξαιρετικής πολυπλοκότητας. Είχαν εξασκηθεί στην επίλυση σύνθετων διαδικασιών σε κάθε επίπεδο, στη διαχείριση των συνεργασιών και των σχέσεων με μεγάλους, πολλές φορές διεθνείς, πελάτες και brands ενώ παράλληλα είχαν πρόσβαση σε αυξημένους πόρους και είχαν αντιμετωπίσει επιτυχώς την πρόκληση της δικής τους οργανωσιακής εξέλιξης. Αυτές οι δεξιότητες, που στην ελληνική αγορά θεωρούνταν δεδομένες, στο εξωτερικό αποδείχθηκαν σπάνια και περιζήτητα προσόντα.
Τι ζητούν οι “ξένοι” πελάτες
Η επιτυχία στο εξωτερικό δεν είναι τυχαία. Απαιτεί να κατανοείς τι ακριβώς αναζητά ένας διεθνής πελάτης όταν επιλέγει ένα αρχιτεκτονικό γραφείο. Η απάντηση ήρθε, με τρόπο εναργή, από τα Potiropoulos+partners.
«Τι αναμένουν οι «διεθνείς πελάτες» από ένα αρχιτεκτονικό γραφείο σαν το δικό μας, και για αυτό το επιλέγουν;
Όσον αφορά στο ντιζάιν, οι ξένοι οργανισμοί που διαχειρίζονται σημαντικά έργα προσδοκούν οι αρχιτέκτονές τους να έχουν την ικανότητα να διατυπώνουν προτάσεις με ισχυρή, διακριτή ιδέα και αναγνωρίσιμη ταυτότητα. Ζητούμενο δεν είναι η σχεδιαστική υπερβολή που επιδιώκει τον εντυπωσιασμό, αλλά η ουσιαστική πρωτοτυπία που προσφέρει ένα επινοημένο concept. Σε επίπεδο καινοτομίας, οι απαιτήσεις τους αφορούν στην ενσωμάτωση προηγμένων τεχνολογιών, βιώσιμων στρατηγικών και νέων τυπολογικών προσεγγίσεων, που προσθέτουν πραγματική υπεραξία στα έργα, βελτιώνοντας την απόδοση, την εμπειρία και το αποτύπωμά τους. Δεν επιλέγουν όμως μόνον ένα «δημιουργικό» αρχιτεκτονικό γραφείο, αλλά και έναν στρατηγικό συνεργάτη με σαφώς καταγεγραμμένες ικανότητες στην διαχείριση πολυπαραγοντικών προγραμμάτων, που ενσωματώνουν απαιτήσεις branding, βιωσιμότητας και οικονομικής αποδοτικότητας. Ο οποίος, πρέπει να μπορεί να μεταφράσει μία ισχυρή αρχιτεκτονική ιδέα σε κατασκευαστικά τεκμηριωμένη πρόταση και εντός budget. Εξίσου κρίσιμη είναι η ικανότητα λειτουργίας των αρχιτεκτονικών γραφείων σε διαφορετικά κανονιστικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα, με εμπειρία στον συντονισμό διεθνών ομάδων μελετητών και συμβούλων. Όπως επίσης και η κατανόηση των μηχανισμών της αγοράς: business plan, χρονοδιαγράμματα, κόστος, ρίσκο κ.ο.κ. Γενικά, η αρχιτεκτονική αξιολογείται από το συγκεκριμένο target group πελατών ως σύνθετο σύστημα αξιών σε δημιουργικό, χωρικό, τεχνικό, οικονομικό, περιβαλλοντικό και συμβολικό επίπεδο».
Η εμπειρία στην πράξη
Για κάποια γραφεία, η εξωστρέφεια δεν έμεινε στη θεωρία. Πήρε σάρκα και οστά σε αγορές της Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες εκείνη την εποχή γνώριζαν ισχυρή ανάπτυξη. Το παράδειγμα των Bobotis+Bobotis Architects είναι αντιπροσωπευτικό:
«Το γραφείο μας έχει αναπτύξει στη Ρουμανία σημαντικές συνεργασίες σε ένα ευρύ φάσμα έργων -από ιδιωτικές βίλες και οικιστικές αναπτύξεις έως αίθουσες συνεδρίων και κτίρια γραφείων. Κυρίαρχη κατηγορία στο χαρτοφυλάκιό μας παραμένουν τα πολυώροφα κτίρια έως 100 μέτρα, για τα οποία έχουμε αναπτύξει ιδιαίτερη τεχνογνωσία. Όπως σε όλα μας τα έργα, έτσι και στη Ρουμανία, στόχος μας είναι να σχεδιάζουμε κτίρια τοπόσημα: λειτουργικά κτίρια με ξεχωριστή αρχιτεκτονική ταυτότητα. Μέχρι σήμερα, έχουν υλοποιηθεί περίπου 200.000 μ² των μελετών μας, ενώ άλλα 150.000 μ² βρίσκονται υπό κατασκευή και ένας σημαντικός αριθμός έργων είναι στο pipeline επενδυτικών συνεργατών. Οι αυξημένες σχεδιαστικές απαιτήσεις της χώρας, σε συνδυασμό με την εμπειρία που έχουμε αποκτήσει μέσα από απαιτητικά έργα στην Ελλάδα -αεροδρόμια, μουσεία, αλλά και έργα μικρότερης κλίμακας- έχουν ενισχύσει σημαντικά τόσο την οργανωτική ωριμότητα όσο και την ποιότητα του γραφείου. Αυτή η συνεχώς εμπλουτιζόμενη πολυετής εμπειρία αντικατοπτρίζεται σε κάθε έργο μας, ανεξαρτήτως κλίμακας και χώρας».
Μια νέα εποχή
Τα αριθμητικά στοιχεία που αναφέρει το γραφείο Bobotis+Bobotis -200.000 τετραγωνικά μέτρα ολοκληρωμένα και 150.000 υπό κατασκευή- μόνο στη Ρουμανία, δεν είναι απλές μετρήσεις επιτυχίας. Είναι ένδειξη μιας συστηματικής παρουσίας σε μια ξένη αγορά, χτισμένης με επαγγελματισμό, αξιοπιστία και σαφή αρχιτεκτονική ταυτότητα. Η ελληνική κρίση αποδείχθηκε, για όσους τόλμησαν να κοιτάξουν έξω, ένα σκληρό αλλά αποτελεσματικό σχολείο. Τα γραφεία που επέζησαν και διεθνοποιήθηκαν δεν ήταν απαραίτητα τα πιο διάσημα αλλά ήταν κυρίως εκείνα που είχαν χτίσει εσωτερικές δομές ικανές να διαχειριστούν σύνθετα έργα, να τηρούν προθεσμίες, να επικοινωνούν με ξένους πελάτες και να κατανοούν τη λογική της επένδυσης σε πετυχημένο συγχρονισμό από την αισθητική.