Το 36% του πετρελαϊκού ισοζυγίου της χώρας «περνάει» από τα Στενά του Ορμούζ.
Όσοι καλούνται να κάνουν αναλύσεις σχετικά με τις περιοχές που πλήττονται περισσότερο από την κρίση στη Μέση Ανατολή και τη δυσκολία του πετρελαίου να «περάσει» από τα Στενά του Ορμούζ καταλήγουν σε συγκεκριμένα συμπεράσματα. Ναι, η Ασία είναι αυτή που εξαρτάται περισσότερο από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο του Περσικού Κόλπου. Ναι, η Ευρώπη εμφανίζεται σχετικά «ασφαλής». Μέσα σε αυτό, όμως, το γενικό πλαίσιο, υπάρχει μια εξαίρεση που δεν είναι προφανής με την πρώτη ματιά: η Ελλάδα.
Η χώρα μας συγκαταλέγεται σε αυτές που, ιστορικά, έχουν εμφανίσει από τις υψηλότερες εξαρτήσεις από την περιοχή. Όχι απόλυτα, αλλά ποσοστιαία, σε σχέση με το συνολικό της «ενεργειακό μείγμα». Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι η Ελλάδα είναι από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς πετρελαίου του Κόλπου σε απόλυτους όρους. Σημαίνει κάτι πιο σύνθετο και, σε έναν βαθμό, πιο αποκαλυπτικό: ότι σε κρίσιμες περιόδους, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό του πετρελαίου που κατανάλωνε προερχόταν κατευθείαν από εκεί. Πριν την ένταση των κυρώσεων, το ιρανικό πετρέλαιο κάλυπτε περίπου το 25% έως 30% των ελληνικών εισαγωγών αργού, ποσοστό εξαιρετικά υψηλό για ευρωπαϊκή οικονομία και σαφώς πολλαπλάσιο από τον μέσο όρο της Ε.Ε.
Για να γίνει πιο κατανοητό το μέγεθος αυτού του αριθμού, αρκεί να τον τοποθετήσουμε στο ευρύτερο πλαίσιο. Η Ευρώπη συνολικά αντλεί μόλις περίπου το 5% των εισαγωγών αργού από τη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της αγοράς. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα έχει και πολλαπλάσια έκθεση στα πετρέλαια του Κόλπου σε σχέση με το ευρωπαϊκό σύνολο.
Η εξήγηση βρίσκεται λιγότερο στη γεωπολιτική και περισσότερο στη μικροοικονομία της ενέργειας. Τα ελληνικά διυλιστήρια, τα οποία καλύπτουν μια αγορά που καταναλώνει περίπου 300.000 βαρέλια ημερησίως και εξαρτάται σχεδόν πλήρως από εισαγωγές, λειτουργούν με συγκεκριμένες τεχνικές προδιαγραφές και εμπορικές ανάγκες. Το μείγμα από τις χώρες στον Περσικό Κόλπο (Σαουδική Αραβία και Ιράκ κυρίως) προσέφερε ακριβώς αυτό που χρειαζόταν η Ελλάδα: κατάλληλο τύπο crude, ανταγωνιστικές τιμές και, κυρίως, ευέλικτους όρους πληρωμής, που σε περιόδους δημοσιονομικής κρίσης έκαναν τη διαφορά. Έτσι, ενώ άλλες ευρωπαϊκές χώρες διαφοροποιούσαν τις πηγές τους, η Ελλάδα «συγκέντρωνε» ρίσκο σε έναν προμηθευτή. Η εξάρτηση δεν είναι μόνο γεωγραφική, αλλά και ποιοτική. Δύο χώρες μπορεί να έχουν το ίδιο ποσοστό εισαγωγών από τον Κόλπο, αλλά τελείως διαφορετικό βαθμό ευαλωτότητας αν μία εξαρτάται από πολλούς προμηθευτές και η άλλη από έναν.
Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρώπη
Ο πίνακας, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα και στους New York Times (με στοιχεία του 2024), είναι χαρακτηριστικός. Η Ελλάδα καταγράφεται πρώτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με περίπου 36% των εισαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου να συνδέονται με τον Περσικό Κόλπο, σε ένα συνολικό ενεργειακό εισαγωγικό ισοζύγιο που αγγίζει τα 19 δισ. δολάρια. Στη δεύτερη θέση βρίσκεται η Πολωνία με ποσοστό κοντά στο 33%, αλλά σε σαφώς μεγαλύτερη αγορά, περίπου 25 δισ. δολαρίων, ενώ τρίτη ακολουθεί η Λιθουανία με περίπου 32% και συνολικές εισαγωγές γύρω στα 7 δισ. δολάρια
Πιο πίσω, η Ιταλία εμφανίζεται με ποσοστό κοντά στο 28% σε μια πολύ μεγαλύτερη βάση άνω των 40 δισ. δολαρίων, ενώ η Ισπανία κινείται περίπου στο 25% με εισαγωγές κοντά στα 30 δισ. δολάρια. Στον αντίποδα, η Γαλλία και η Γερμανία πέφτουν κάτω από το 20%, επιβεβαιώνοντας τη μεγαλύτερη διαφοροποίηση των πηγών τους. Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ξεκάθαρα ότι η ελληνική «πρωτιά» δεν είναι θέμα όγκου, αλλά έντασης εξάρτησης.
Στον αντίποδα, η Ασία
Η Ασία εμφανίζει μια διαφορετική, αλλά πιο «ομοιόμορφη» εξάρτηση. Η Ιαπωνία καλύπτει περίπου το 95% των εισαγωγών πετρελαίου της από τη Μέση Ανατολή, η Νότια Κορέα περίπου το 70%, η Ινδία γύρω στο 55%, ενώ η Κίνα κινείται κοντά στο 50%. Εκεί η εξάρτηση είναι μαζική και δομική, αλλά ταυτόχρονα πιο κατανεμημένη σε πολλούς προμηθευτές. Δηλαδή τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Ιράκ, το Κουβέιτ, αλλά και το Ιράν.
Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν δει κανείς τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως περνούν από το Στενό του Ορμούζ, δηλαδή σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης. Παράλληλα, οι χώρες του Περσικού Κόλπου κατέχουν σχεδόν τα δύο τρίτα των παγκόσμιων αποθεμάτων. Με άλλα λόγια, η περιοχή δεν είναι απλώς σημαντική. Είναι αναντικατάστατη για την ενεργειακή συνέχεια του πλανήτη όπως την γνωρίζουμε σήμερα. Και αυτό εξηγεί γιατί ακόμη και μια χώρα όπως η Ελλάδα μπορεί να έχει κρίσιμη εξάρτηση υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Η εγχώρια παραγωγή είναι σχεδόν ανύπαρκτη και η χώρα είναι καθαρός εισαγωγέας σε ποσοστά που ξεπερνούν το 100% της κατανάλωσης, λόγω διυλιστικής δραστηριότητας και επανεξαγωγών. Αυτό σημαίνει ότι κάθε επιλογή προμηθευτή αποκτά δυσανάλογη σημασία.
Η διακοπή των εισαγωγών από το Ιράν, λόγω κυρώσεων, δεν ήταν απλώς μια αλλαγή προμηθευτή. Ήταν μια αναδιάταξη ολόκληρου του ενεργειακού μοντέλου. Η Ελλάδα στράφηκε σε Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Καζακστάν και, αργότερα, σε άλλες αγορές όπως οι ΗΠΑ. Όμως η μετάβαση αυτή αύξησε το κόστος και μείωσε την ευελιξία μας.
Eισαγωγική φωτογραφία: 123RF