Οι διεκδικήσεις του Ντόναλντ Τραμπ για «αγορά» της, η επιδίωξη ανεξαρτησίας κι η ανάγκη ενίσχυσης της τοπικής οικονομίας οδηγούν τη χώρα σε ένα νέο κεφάλαιο.
Με το 80% της έκτασής της να καλύπτεται από πάγο και χωρίς οδικό δίκτυο εκτός των αστικών κέντρων, η Γροιλανδία είναι η πιο αραιοκατοικημένη περιοχή του κόσμου. Οι περίπου 57.000 κάτοικοι ζουν κατά μήκος των ακτών σε οικισμούς ή στην πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη της χώρας, Νουούκ. Αυτοδιοικούμενο έδαφος του βασιλείου της Δανίας, η χώρα διαθέτει τη δική της κυβέρνηση, αλλά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την οικονομική επιχορήγηση της Κοπεγχάγης. Η τοπική οικονομία στηρίζεται κυρίως στην αλιεία και το κυνήγι, ενώ η συμβολή του τουρισμού το 2024 αντιστοιχούσε μόλις στο 4,9% του ΑΕΠ. Εξάλλου, για πολλούς η ιδέα του μεγάλου αριθμού τουριστών αντιμετωπιζόταν με επιφύλαξη, εξαιτίας του εύθραυστου αρκτικού περιβάλλοντος και του φόβου ότι οι τοπικές παραδόσεις και ο τρόπος ζωής θα μπορούσαν να αλλοιωθούν.
Τα πράγματα, όμως, μοιάζει να αλλάζουν. Το 2025 επισκέφθηκαν τη Γροιλανδία σχεδόν 180.000 άνθρωποι, αριθμός-ρεκόρ, με τις εκτιμήσεις για το 2026 να είναι ακόμη πιο αισιόδοξες. Η βελτίωση της αεροπορικής σύνδεσης, με τη λειτουργία νέων αεροδρομίων, δημιουργεί προοπτικές για ακόμη μεγαλύτερη τουριστική κίνηση. Όλα αυτά τη στιγμή που το νησί βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος με επιμονή θέλει να την… αγοράσει.
Το χρονικό μιας εμμονής
Ήταν το 2019 όταν, κατά την πρώτη του προεδρική θητεία, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον για την απόκτηση της Γροιλανδίας, για γεωστρατηγικούς λόγους, χαρακτηρίζοντας την ιδέα μια μεγάλη «κτηματομεσιτική συναλλαγή». Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, σχολίασε ως «παράλογη» την πρόταση και τόνισε ότι η χώρα δεν είναι προς πώληση. Η τοποθέτησή της οδήγησε σε ακύρωση προγραμματισμένης επίσκεψης του Αμερικανού προέδρου στην Κοπεγχάγη. Πέντε χρόνια αργότερα και έχοντας επανεκλεγεί, ο Τραμπ επανήλθε πιο επιθετικά με μήνυμα στην πλατφόρμα Truth Social, στο οποίο ανέφερε πως η ιδιοκτησία και ο έλεγχος της Γροιλανδίας «είναι απόλυτη αναγκαιότητα», για να λάβει την απάντηση του τότε πρωθυπουργού, Μούτε Έγκεντε, ότι η χώρα «δεν πωλείται και δε θα πωληθεί ποτέ». Ο Τραμπ δεν απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής ισχύος για την απόκτηση της χώρας, ενώ εξαπέλυσε απειλές για επιβολή δασμών στη Δανία.
Στις αρχές του 2026 και έπειτα από την αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα για τη σύλληψη του προέδρου, Νικολάς Μαδούρο, επανήλθε στο ζήτημα. Την ίδια στιγμή, η Κέιτι Μίλερ, σύζυγος του προσωπάρχη του Λευκού Οίκου Στίβεν Μίλερ, ανήρτησε στο Χ εικόνα της Γροιλανδίας καλυμμένη με την αμερικανική σημαία και τη λεζάντα «Σύντομα». Ο Τραμπ δήλωνε τότε ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τη Γροιλανδία, με τη χρήση του αμερικανικού στρατού να παραμένει στο τραπέζι ως επιλογή. Υπενθυμίζεται ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη στρατιωτική πρόσβαση και βάση στη βορειοδυτική ακτή της χώρας στο πλαίσιο αμυντικής συμφωνίας. Ακολούθησαν έντονες αντιδράσεις από Ευρωπαίους και Σκανδιναβούς ηγέτες, με την Φρέντερικσεν να του υπενθυμίζει ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν κανένα δικαίωμα να προσαρτήσουν καμία από τις τρεις χώρες του βασιλείου της Δανίας. Εκείνος ως απάντηση, ανακοίνωσε ότι θα επιβάλει δασμό 10% σε προϊόντα οκτώ ευρωπαϊκών χωρών. Επικοινωνώντας με τον Νορβηγό πρωθυπουργό, Γιόνας Γκαρ Στέρε, συνέδεσε τη στάση του με το γεγονός ότι δεν του απονεμήθηκε το… Νόμπελ Ειρήνης.
Στα τέλη του περασμένου Ιανουαρίου, κατά τη διάρκεια ομιλίας του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, απέκλεισε τη χρήση βίας και έπειτα από «μια πολύ παραγωγική συνάντηση» με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ανακοίνωσε ότι τελικά δε θα επιβάλλει δασμούς. Τον περασμένο Σεπτέμβριο, υπογράφηκε τριμερής συμφωνία ανάμεσα σε ΗΠΑ, Δανία και Γροιλανδία, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, κατά την οποία η Δανία διατηρεί την κυριαρχία της επί της Γροιλανδίας, αναγνωρίζεται το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των Γροιλανδών κι οι ΗΠΑ αποκτούν ενισχυμένη στρατιωτική παρουσία με δύο νέες βάσεις, καθώς και δυνατότητα επέκτασης της υφιστάμενης. Παρά το συγκεκριμένο πλαίσιο, ο Τραμπ εξακολουθεί να δίνει τη δική του ερμηνεία στα συμφωνηθέντα, φτάνοντας στο σημείο να δηλώνει στο Fox News ότι οι ΗΠΑ έχουν πλέον τη Γροιλανδία και ότι η απόκτηση αυτή είναι μόνιμη, «για πάντα».
Ανάγκη ισχυρής οικονομίας
Γιατί, όμως, ο 47ος πρόεδρος των ΗΠΑ έχει σχεδόν εμμονή με την απόκτηση της νήσου των μόλις 57.000 κατοίκων; Μήπως η απάντηση βρίσκεται στον ορυκτό πλούτο της; Παρότι ο ίδιος έχει αρνηθεί ότι ενδιαφέρεται για τα αποθέματά της, εμμένοντας στη θέση του σχετικά με την προστασία της από τη Ρωσία και την Κίνα, λίγες μόλις ημέρες από την τριμερή, ανακοίνωσε σχέδιο για έρευνες πετρελαίου, φυσικού αερίου και ορυκτών. Τη στιγμή που οι αμερικανικές διεκδικήσεις ή ακόμα και φαντασιώσεις, δε μοιάζει να υποχωρούν, η ανάγκη για ισχυρή, αυτάρκη τοπική οικονομία είναι ακόμα πιο έντονη. Αν συνυπολογιστεί δε η μακροχρόνια επιδίωξη της χώρας να αποσχιστεί από τη Δανία, η απόκτηση δικής της υπόστασης αποτελεί προτεραιότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, ο τουρισμός είναι κλειδί για την ενίσχυση της οικονομίας και της αυτονομίας της. Όπως έχει επισημάνει ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, αν η χώρα θέλει να γίνει ανεξάρτητη, χρειάζεται ισχυρά οικονομικά θεμέλια. Το άνοιγμα στον τουρισμό, επομένως, αποτελεί μια σαφή οικονομική επιλογή ανάπτυξης.
Στην πόλη των παγόβουνων
Το Ιλουλισάτ, γνωστό και ως η «πόλη των παγόβουνων», στα δυτικά της χώρας, φιλοξενεί περίπου 5.000 κατοίκους κι είναι από τους πιο δημοφιλείς προορισμούς του νησιού. Οι επισκέπτες ανακαλύπτουν την περιοχή με έλκηθρα, αλλά και κρουαζιέρες στα παγωμένα φιορδ. Η πρόσφατη λειτουργία του διεθνούς αεροδρομίου στην περιοχή, επιτρέπει απευθείας πτήσεις από και προς τη Δανία και την Ισλανδία, ενώ σχεδιάζονται περισσότερες συνδέσεις. Η προοπτική αυτή, ωστόσο, δεν βρίσκει όλους τους κατοίκους σύμφωνους. Ήδη υπήρξαν έντονες αντιδράσεις εξαιτίας της άφιξης μεγάλων κρουαζιερόπλοιων, καθώς οι ντόπιοι υποστηρίζουν ότι τα μεγάλα πλοία περιορίζουν τη δραστηριότητα των τοπικών επιχειρήσεων, με τα μικρότερα σκάφη να παραμένουν αγκυροβολημένα στο λιμάνι.
Η αντιπαράθεση πήρε και πολιτικές διαστάσεις, όταν ο δήμαρχος της πόλης, Λαρς Έρικ Γκάμπριελσεν, κάλεσε τους κατοίκους να διαμαρτυρηθούν με διαδηλώσεις και πλακάτ. Η κίνησή του προκάλεσε την αντίδραση κυβερνητικών αξιωματούχων, οι οποίοι τον κατηγόρησαν ότι τρομοκρατεί τους τουρίστες. Η διαφωνία έφτασε μέχρι την ίδια την τοπική κοινωνία, με τους κατοίκους να χωρίζονται ανάμεσα σε όσους στηρίζουν τις μεγάλες εταιρίες και σε εκείνους που υπερασπίζονται τις τοπικές επιχειρήσεις. Η ένταση ήταν τέτοια, ώστε, το μισό Ιλουλισάτ να μη μιλά στο άλλο μισό.
Παρά τις γενικότερες αντιρρήσεις, η κυβέρνηση στοχεύει στην τουριστική ανάπτυξη, με τον πρωθυπουργό της χώρας να χαρακτηρίζει το νέο αεροδρόμιο «μία από τις μεγαλύτερες επενδύσεις» στην ιστορία του νησιού. Η εθνική αεροπορική εταιρία της χώρας, Air Greenland, δεσμεύεται για έξι εβδομαδιαίες πτήσεις μεταξύ Κοπεγχάγης και Ιλουλισάτ κατά τους θερινούς μήνες, ενώ ενισχυμένο αναμένεται το πρόγραμμα και στα άλλα δύο μεγάλα διεθνή αεροδρόμια, στην πρωτεύουσα Νουούκ και στο Καόρτοκ. Ο μεγαλύτερος αριθμός επισκεπτών, ωστόσο, γεννά ερωτήματα σχετικά με τις τουριστικές υποδομές. Στη χώρα λειτουργούν ελάχιστα διαθέσιμα ξενοδοχεία κι οι κρατήσεις εξαντλούνται σχεδόν αμέσως, με αποτέλεσμα οι τουρίστες να δυσκολεύονται να βρουν κατάλυμα.
Στο πλαίσιο αυτό, δε, εξετάζεται η θέσπιση νόμου που θα χωρίζει τις περιοχές σε τρεις ζώνες -πράσινη, κίτρινη και κόκκινη- που θα καθορίζουν πού θα επιτρέπεται και πού θα απαγορεύεται η πρόσβαση των επισκεπτών, ανάλογα με την περιβαλλοντική κατάσταση της κάθε περιοχής. Όλα αυτά, ενώ ήδη εφαρμόζονται αυστηροί κανόνες δόμησης για την προστασία του φυσικού πλούτου. Με λίγα λόγια, η ισορροπία αποδεικνύεται δύσκολη. Από τη μία βρίσκεται η ανάγκη για επενδύσεις, οικονομική σταθερότητα και μεγαλύτερη αυτάρκεια, από την άλλη, η αγωνία για τις συνέπειες μιας ανεξέλεγκτης τουριστικής ανάπτυξης με όρους που δε θα ωφελήσουν τους κατοίκους. Έτσι, για πολλούς στη Γροιλανδία, το «Τικιλουαρίτ!» -«καλωσορίσατε»- ακόμα δεν λέγεται εύκολα.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image