Τι κάνει μια πόλη όταν τελειώσει η βιομηχανία της; Η γερμανική πόλη που έγινε case-study.
Για περισσότερο από έναν αιώνα το Ντόρτμουντ ήταν μια πόλη που είχε μάθει να μετρά την οικονομική της δύναμη σε τόνους άνθρακα και χάλυβα. Το 1960 ο άνθρακας απασχολούσε περίπου 39.000 ανθρώπους στην πόλη και η συνολική απασχόληση στη βιομηχανία έφθανε τους 127.000 εργαζομένους. Μόλις δύο γενιές αργότερα, το 1994, οι βιομηχανικές θέσεις είχαν περιοριστεί στις 37.000, είχαν χαθεί δηλαδή περίπου 90.000 θέσεις εργασίας.
Η αλλαγή δεν ήταν μια αργή μετάβαση από τον έναν κλάδο στον άλλο. Η συγκεκριμένη οικονομική κρίση κράτησε δεκαετίες. Από το 1964, που η χαλυβουργία της Ντόρτμουντ είχε 34.000 εργαζομένους, οι συγχωνεύσεις και η αναδιάρθρωση της Hoesch οδήγησαν μόνο μεταξύ 1960 και 1969 στην απώλεια περίπου 7.500 θέσεων εργασίας. Το 1987 έκλεισε η τελευταία βάρδια στο ορυχείο Minister Stein και το 2001 έσβησε ο τελευταίος υψικάμινος στη Westfalenhütte. Έτσι έκλεισε ένας βιομηχανικός κύκλος που είχε καθορίσει την πόλη για περισσότερα από 100 χρόνια.
Το πρόβλημα ήταν ότι μαζί με τα εργοστάσια δεν εξαφανίζονταν μόνο θέσεις εργασίας. Εξαφανιζόταν ένα ολόκληρο οικονομικό μοντέλο, στο οποίο είχε οργανωθεί όλη η πόλη, γύρω από τα ορυχεία και τα χαλυβουργεία. Το Ντόρτμουντ, όμως, αρνήθηκε να αποδεχτεί τη μοίρα της παρηκμασμένης πόλης. Η απάντηση που βρήκε δεν ήταν ένα νέο μεγάλο εργοστάσιο, αλλά ένα δίκτυο από πανεπιστήμια, τεχνολογικές επιχειρήσεις, υπηρεσίες, logistics και νέες χρήσεις στις παλιές βιομηχανικές εκτάσεις.
Τα σημαντικότερα βήματα
Το 1985 δημιουργήθηκε το TechnologieZentrumDortmund. Το κέντρο τεχνολογίας είχε ως στόχο να φέρει στην πόλη νέες επιχειρήσεις και να βοηθήσει startups να αναπτυχθούν. Σαράντα χρόνια αργότερα, το οικοσύστημα που συνδέεται με το κέντρο περιλαμβάνει 438 επιχειρήσεις στον Technologiepark Dortmund, στο PHOENIX West και στο Digitalhafen.Αυτές οι εταιρείες άρχισαν να δημιουργούν εκατοντάδες και μετέπειτα χιλιάδες θέσεις εργασίας. Το 2016 ανέρχονταν ήδη σε 14.100, το 2025 εκτοξεύθηκαν στις 21.500. Δηλαδή μέσα σε 9 χρόνια αυξήθηκαν περίπου 50%. Η μεταμόρφωση φαίνεται ακόμη περισσότερο όταν μετρήσει κανείς την οικονομική δραστηριότητα. Οι εταιρείες που συνδέονται με το οικοσύστημα του TechnologieZentrumDortmund παρήγαγαν το 2025 περίπου 2,15 δισ. ευρώ στο γερμανικό ΑΕΠ, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 10% του συνολικού ΑΕΠ της πόλης. Τα φορολογικά έσοδα του κράτους απ’ αυτές έφτασαν τα 74 εκατ. ευρώ.
Το ενδιαφέρον είναι ότι το νέο Ντόρτμουντ δεν χτίστηκε μακριά από το παλιό, αλλά κυριολεκτικά… πάνω του. Στο PHOENIX West, εκεί όπου λειτουργούσε ένα από τα σημαντικότερα χαλυβουργικά συγκροτήματα της πόλης, η έκταση των 398.000 τετραγωνικών μέτρων μετατράπηκε σταδιακά σε τεχνολογικό και επιχειρηματικό πάρκο. Στη δεκαετία του 1960 περίπου 5.000 άνθρωποι εργάζονταν εκεί για τη Hoesch. Σήμερα το ίδιο σημείο έχει περίπου 5.700 εργαζομένους και 119 επιχειρήσεις, με δραστηριότητες από την πληροφορική ως τη νανοτεχνολογία.
Ακόμη πιο συμβολικό είναι ότι η πόλη δεν εξαφάνισε το βιομηχανικό παρελθόν για να δημιουργήσει το καινούργιο. Η παλιά υψικάμινος παρέμεινε όρθια σαν μνημείο και γύρω της δημιουργήθηκε ένας νέος επιχειρηματικός χώρος. Στο PHOENIX West έχουν ήδη πωληθεί το 82% των εμπορικών εκτάσεων και ένα άλλο 7% έχει δεσμευτεί, αφήνοντας μόλις 11% σε ενεργή διαδικασία διάθεσης. Λίγο πιο δίπλα, στο PHOENIX See, η ίδια λογική πήρε διαφορετική μορφή: περίπου 1.500 κατοικίες δημιουργήθηκαν γύρω από μια λίμνη 24 εκταρίων και σήμερα στην περιοχή υπάρχουν σχεδόν 4.800 θέσεις εργασίας, κυρίως σε IT, επικοινωνία, συμβουλευτικές υπηρεσίες, ακίνητα και κατασκευές.
Το δεύτερο συστατικό της αλλαγής ήταν η εκπαίδευση
Η TU Dortmund, που δημιουργήθηκε το 1968 ως Universität Dortmund (το πανεπιστήμιο της πόλης), αποτελεί σήμερα ένα από τα βασικά εργαλεία σύνδεσης με την οικονομία της γνώσης. Το χειμερινό εξάμηνο 2025/26 είχε 29.502 φοιτητές σε περίπου 90 προγράμματα Bachelor και Master, από τους οποίους 6.373, ή 21,6% ήταν αλλοδαποί. Μόνο το 2025 έλαβαν πτυχίο 4.101 φοιτητές. Η σύνδεση πανεπιστημίου και επιχειρήσεων είναι ιδιαίτερα εμφανής στον Technologiepark, που βρίσκεται δίπλα στην πανεπιστημιούπολη. Στον χώρο δραστηριοποιούνται περίπου 225 εταιρείες πληροφορικής με περίπου 8.500 εργαζομένους, σε τομείς όπως software, τηλεπικοινωνίες, multimedia και ηλεκτρονικά.
Η λογική είναι διαφορετική από εκείνη της παλιάς βιομηχανίας: αντί για έναν μεγάλο εργοδότη με χιλιάδες εργαζομένους, δημιουργείται ένα οικοσύστημα εκατοντάδων επιχειρήσεων που μπορούν να συνεργάζονται με το πανεπιστήμιο, να αντλούν προσωπικό από αυτό και να αναπτύσσουν προϊόντα γύρω από την έρευνα. Οι αριθμοί της σημερινής αγοράς εργασίας δείχνουν πόσο έχει αλλάξει η οικονομική βάση της πόλης. Το 2024 οι ασφαλισμένοι εργαζόμενοι στη Ντόρτμουντ ανέρχονταν σε 264.322 και το 83,5% της απασχόλησης βρισκόταν πλέον στον τριτογενή τομέα. Από το 2005 η απασχόληση είχε αυξηθεί κατά 39,5%, ένα ποσοστό που θεωρείται κορυφαίο όχι μόνο στη Γερμανία, αλλά και σε ολόκληρη τη δυτική Ευρώπη.
Η πόλη δεν έχει λύσει όλα τα προβλήματά τη
H ανεργία το 2024 ήταν 11,7%, αρκετά υψηλότερη από τον γερμανικό μέσο όρο. Αυτό το γεγονός δείχνει ότι ο μετασχηματισμός δεν μοίρασε τα οφέλη του ομοιόμορφα σε όλους τους κατοίκους. Η οικονομία, πάντως, συνεχίζει να προσελκύει επενδύσεις. Το 2024 καταγράφηκαν 586 εκατ. ευρώ εταιρικών επενδύσεων από 76 επιχειρήσεις, με περισσότερες από 7.600 υφιστάμενες θέσεις να διατηρούνται και 1.147 νέες να δημιουργούνται. Το ποσό ήταν ένα από τα τρία υψηλότερα που έχουν καταγραφεί από το 2015, ενώ το 2023 είχαν καταγραφεί ακόμη 549 εκατ. ευρώ επενδύσεων και 1.357 νέες θέσεις εργασίας.
Η αλλαγή φαίνεται και στον ίδιο τον πληθυσμό. Μετά από απώλεια περίπου 10.000 κατοίκων μεταξύ 2000 και 2010, όταν η πόλη έφθασε στους 576.705 κατοίκους, το Ντόρτμουντ πέρασε σε περίοδο πληθυσμιακής αύξησης και έφθασε τους 614.495 κατοίκους στο τέλος του 2024. Η περίπτωση του Ντόρτμουντ είναι ένα πολύ ενδιαφέρον παράδειγμα για τις πόλεις που βλέπουν τη βιομηχανική τους βάση να συρρικνώνεται. Η μετάβαση δεν έγινε σε 5-10 χρόνια, αλλά σε περισσότερες από πέντε δεκαετίες, από την πρώτη μεγάλη κρίση της δεκαετίας του 1960 μέχρι το σημερινό οικοσύστημα τεχνολογίας. Η πόλη μετέτρεψε ένα μέρος της βιομηχανικής της κληρονομιάς σε υποδομή για την επόμενη οικονομία.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image