Στη Δανία οι γονείς αφήνουν τα παιδιά τους να εξερευνούν και να λύνουν μόνα τους μικρές δυσκολίες για να χτίσουν αυτοπεποίθηση και ανθεκτικότητα.
Τα περισσότερα παιδιά σήμερα ζουν σε μία φούσκα. Προστατεύονται διαρκώς από τους γονείς και το στενό περιβάλλον τους και ακούν συχνά «μη, πρόσεχε». Στη Δανία, οι γονείς ακολουθούν έναν διαφορετικό δρόμο που, όπως φαίνεται, μοιάζει αποτελεσματικότερος. Στη χώρα με τους πιο ευτυχισμένους ανθρώπους, η παιδική ηλικία αντιμετωπίζεται πιο πολύ ως πεδίο εξερεύνησης παρά ως μια διαρκής επιτήρηση.
Τα παιδιά έχουν μεγαλύτερη ελευθερία να παίξουν μόνα τους, να κινηθούν ανεξάρτητα, να δοκιμάσουν τα όριά τους, ακόμη και να αποτύχουν. Η φιλοσοφία αυτή βασίζεται στην πεποίθηση ότι η αυτονομία δεν είναι απειλή, αλλά βασικό στοιχείο για να αναπτυχθεί η αυτοπεποίθηση και η ψυχική ανθεκτικότητα ενός παιδιού. Αντί να παρεμβαίνουν συνεχώς, οι γονείς στη Δανία αφήνουν τα παιδιά να διαχειριστούν μόνα τις μικρές δυσκολίες της καθημερινότητας. Παίζουν έξω χωρίς υπερβολική επίβλεψη, μετακινούνται πιο ανεξάρτητα και μαθαίνουν από νωρίς να παίρνουν αποφάσεις. Αυτή η προσέγγιση δεν σημαίνει αδιαφορία, αλλά εμπιστοσύνη στις δυνατότητες του παιδιού.
Εξάλλου, η εμπιστοσύνη κυριαρχεί στη σκανδιναβική χώρα. Όπως αναφέρει το The Conversation, οι πολιτικές της κυβέρνησης, η γονική άδεια, οι σημαντικές δημόσιες επενδύσεις στην εκπαίδευση και η καθολική υγειονομική περίθαλψη, φέρνουν την αίσθηση σιγουριάς των πολιτών σε πολύ υψηλό επίπεδο, με το 74% των Δανών να συμφωνεί ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είναι αξιόπιστοι, ενώ μόνο το 37% των Αμερικανών δηλώνει το ίδιο. Στις ΗΠΑ, δε, όπου οι γονείς τείνουν να είναι πιο προστατευτικοί, αυξάνεται η ανησυχία γύρω από το άγχος και την ψυχική υγεία των παιδιών, σε ποσοστό 40% σύμφωνα με το Pew Research. Μάλιστα, υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι τα παιδιά με λιγότερη ανεξαρτησία έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσουν ψυχολογικές δυσκολίες αργότερα.
Το ρίσκο (εντός ορίων)
Σύμφωνα με το δημοσίευμα που επικαλείται έρευνες, το μη δομημένο, αυθόρμητο παιχνίδι απαιτεί περισσότερη ευελιξία και δημιουργικότητα, καθώς τα παιδιά έχουν την ελευθερία να αλλάζουν ή να επινοούν τους κανόνες. Με αυτό τον τρόπο μαθαίνουν να περιμένουν τη σειρά τους και να επιλύουν προβλήματα, κάτι που δε συμβαίνει όταν παρεμβαίνουν οι μεγάλοι. Στη χώρα, επισημαίνεται, πολλές παιδικές χαρές έχουν σχεδιαστεί ώστε να προωθούν το ελεύθερο παιχνίδι και το θετικό ρίσκο, δίνοντας πρόσβαση στους μικρούς σε εργαλεία για μικρές κατασκευές ή διαμόρφωση του χώρου όπως προτιμούν. Την ίδια στιγμή, υπάρχει και το «επικίνδυνο» παιχνίδι που περιλαμβάνει δραστηριότητες με πιθανότητα τραυματισμού. Για παράδειγμα, αναρρίχηση, κατάβαση με το κεφάλι σε μια τσουλήθρα, ποδηλασία, χρήση εργαλείων όπως πριόνια, σφυριά και μαχαίρια.
Η Νορβηγίδα ερευνήτρια της προσχολικής εκπαίδευσης Έλεν Μπίτε Χάνσεν Σάντσέτερ μελέτησε πώς αυτού του τύπου παιχνίδι με ρίσκο εντός ορίων, μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να γίνουν ανεξάρτητοι ενήλικες, ενώ άλλες έρευνες επιβεβαιώνουν ότι με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η ψυχική υγεία και επιτυγχάνεται ανθεκτικότητα και διαχείριση συναισθημάτων, όπως ο φόβος και το άγχος. Παράλληλα, το παιδί εκπαιδεύεται ώστε να σταθμίζει αν θέλει και μπορεί να δοκιμάσει κάτι και να καταλάβει πότε έχει φτάσει στα όριά του.
Χαλαρότητα με ισορροπία
Από την άλλη, βέβαια, παιδί που δεν έχει εμπειρία, γνώσεις ή δε μπορεί να προβλέψει τις επιπτώσεις μια απόφασης μπορεί να τραυματιστεί. Έρευνες, πάντως, δείχνουν ότι Δανοί και Αμερικανοί αντιλαμβάνονται διαφορετικά τον κίνδυνο, με τις μητέρες στη Δανία να δηλώνουν ότι νιώθουν άνετα αν το παιδί τους κάνει ποδήλατο, κόψει ξύλο με πριόνι ή αναρριχηθεί σε ένα ψηλό δέντρο. Στους παιδικούς σταθμούς της χώρας, μάλιστα, τα παιδιά μαθαίνουν να χρησιμοποιούν μαχαίρι, ενώ σύμφωνα με το δημοσίευμα, σε κάποιους απονέμεται και δίπλωμα μαχαιριού μόλις μάθουν την τεχνική.
Την ίδια στιγμή, όμως, η ελευθερία χωρίς όρια μπορεί να έχει και αρνητικές πλευρές. Για παράδειγμα η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ μεταξύ των Δανών εφήβων -πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι σχεδόν 7 στους 10 Δανούς μαθητές της Α΄ Γυμνασίου είχαν καταναλώσει αλκοόλ τον τελευταίο μήνα- κάτι που δείχνει ότι ακόμη και τα πιο χαλαρά μοντέλα ανατροφής χρειάζονται ισορροπία και σαφή όρια.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image