Τι αποκαλύπτουν διεθνείς μελέτες για την επίδρασή της στον οργανισμό και ποια τα βασικά στοιχεία για μια χαρούμενη ζωή μετά τη σύνταξη.
Έπειτα από δεκαετίες σκληρής εργασίας, με καθημερινές απαιτήσεις και αυστηρές προθεσμίες η συνταξιοδότηση σηματοδοτεί μια τεράστια αλλαγή. Για πολλούς λειτουργεί σαν ανταμοιβή, σαν μια νέα σελίδα στη ζωή τους, αφού με αυτή ξεκινά μια περίοδος χαλάρωσης, διασκέδασης, ανάλαφρης καθημερινότητας, ανακάλυψης νέων ενδιαφερόντων.
Για άλλους, όμως, η συνταξιοδότηση είναι συνώνυμο απογοήτευσης, αδράνειας, μη λόγου ύπαρξης και μπορεί να χαρακτηριστεί από επιδείνωση της υγείας. Η μειωμένη σωματική δραστηριότητα, η στροφή προς ανθυγιεινές συνήθειες, η κοινωνική απομόνωση, η περιορισμένη πνευματική εργασία, είναι πιθανό να οδηγήσουν σε κατάθλιψη, επιδείνωση καρδιακών παθήσεων και άλλων προβλημάτων υγείας. Παρότι οι επιστήμονες δεν καταλήγουν σε ένα μοναδικό συμπέρασμα, τα αποτελέσματα συγκλίνουν ότι η επίδραση της συνταξιοδότησης είναι πολύπλοκη και πολυπαραγοντική.
Ποια η σύνδεση συνταξιοδότησης και καρδιακών νόσων
Σε μια από τις πρώτες εκθέσεις σχετικά με τη συνταξιοδότηση και τα καρδιακά επεισόδια που δημοσιεύθηκε από την Αμερικανική Ένωση Δημόσιας Υγείας (APHA), μελετήθηκε ομάδα 126 ανδρών ηλικίας 25-75 ετών, χωρίς προηγούμενη καρδιακή νόσο. Η συνταξιοδότηση δε σχετίστηκε σημαντικά με αυξημένο κίνδυνο πρωτοπαθούς καρδιακής ανακοπής, δείχνοντας ότι δεν υπήρχε ισχυρή σύνδεση ανάμεσα σε συνταξιοδότηση και καρδιακή ανακοπή.
Ωστόσο, στην ομάδα των ανδρών κάτω των 60 ετών, όλοι όσοι υπέστησαν καρδιακή ανακοπή ήταν συνταξιούχοι, υποδεικνύοντας πιθανές διαφοροποιήσεις ανά ηλικία. Επιπλέον, προέκυψε ότι η υπέρταση ήταν πιο συχνή μεταξύ συνταξιούχων σε ποσοστό 62%, συγκριτικά με εργαζόμενους άνδρες σε ποσοστό 25%. Αυτή η μελέτη υποδηλώνει ότι η σύνδεση μεταξύ συνταξιοδότησης και σοβαρών καρδιακών επεισοδίων δεν είναι ξεκάθαρη, τουλάχιστον σε ένα περιορισμένο δείγμα ανδρών χωρίς προϋπάρχουσα ασθένεια. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι απαιτείται περαιτέρω μελέτη σχετικά με τα οφέλη και τους κινδύνους της πρόωρης συνταξιοδότησης.
Μεταβατική διαδικασία και όχι απλώς γεγονός
Από έρευνα της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ προκύπτει ότι μεταξύ των 5.422 συμμετεχόντων, όσοι είχαν συνταξιοδοτηθεί είχαν 40% περισσότερες πιθανότητες να υποστούν καρδιακή προσβολή ή εγκεφαλικό επεισόδιο από όσους εξακολουθούσαν να εργάζονται. Η αύξηση ήταν πιο έντονη κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους μετά τη συνταξιοδότηση και σταθεροποιήθηκε στη συνέχεια. Τα αποτελέσματα, που δημοσιεύθηκαν στο Social Science & Medicine επιβεβαιώνουν προηγούμενες έρευνες που είχαν δείξει ότι συνταξιοδότηση σχετίζεται με επιδείνωση της υγείας. Άλλες, όμως, δεν συνδέουν τη συνταξιοδότηση με επιπτώσεις την υγεία, ή καταλήγουν σε ουδέτερα συμπεράσματα.
Σύμφωνα με την έκθεση του Χάρβαρντ, η συνταξιοδότηση είναι μια μετάβαση που περιλαμβάνει αλλαγές, οι οποίες αναδιαμορφώνουν συμπεριφορές και κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Με λίγα λόγια η μετάβαση από την καθημερινή εργασία στη μηδενική απασχόληση, συνοδεύεται από πολλές ακόμα αλλαγές. Για αυτό το λόγο, οι επιστήμονες τη χαρακτηρίζουν διαδικασία και όχι ένα στατικό γεγονός. Μπορεί, επομένως, η επίδρασή της να διαφέρει από άτομο σε άτομο τόσο βάσει του χαρακτήρα του, όσο της ιστορίας του και της αντιμετώπισης των καταστάσεων. Το τέλος της επαγγελματικής πορείας μπορεί να είναι ανακουφιστικό για κάποιους με άγχος ή με μια δουλειά από την οποία δεν αντλούσαν ικανοποίηση. Για άλλους, ιδίως αν η εργασία ήταν σημαντικό μέρος της ταυτότητάς τους, η απόσυρση μπορεί να σημαίνει μοναξιά και απομόνωση. Το Χάρβαντ καταλήγει ότι δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη απάντηση και πως η επίδραση της συνταξιοδότησης στην υγεία είναι πολυπαραγοντική και εξαρτάται από τον τρόπο ζωής και τις συνθήκες του κάθε ανθρώπου.
Προστατευτική επίδραση στην υγεία
Σε πρόσφατη έκθεση που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Epidemiology, οι επιστήμονες μελέτησαν σχεδόν 107.000 ανθρώπους ηλικίας 50-70 ετών από 35 διαφορετικές χώρες, με μέση περίοδο παρακολούθησης 6-7 έτη. Στόχος ήταν να διαπιστωθεί η σχέση μεταξύ συνταξιοδότησης και καρδιοαγγειακής νόσου και εγκεφαλικού. Σε σύγκριση με όσους συνέχισαν να εργάζονται, η συνταξιοδότηση συνδέθηκε με μείωση κατά περίπου 2,2% στην εκδήλωση καρδιακής νόσου. Οι συνταξιούχοι είχαν αυξημένη φυσική δραστηριότητα κατά 3% σε σχέση με τους εργαζόμενους. Η μείωση πιθανότητας εκδήλωσης καρδιακής νόσου παρατηρήθηκε σε άνδρες και γυναίκες, ενώ ο περιορισμός στο κάπνισμα παρατηρήθηκε κυρίως στις γυναίκες. Βέβαια, τα αποτελέσματα διέφεραν σύμφωνα με το εκπαιδευτικό επίπεδο και τον τύπο της εργασίας των συμμετεχόντων:
Άτομα με ανώτερη εκπαίδευση είχαν μειωμένο κίνδυνο εγκεφαλικού, παχυσαρκίας και σωματικής αδράνειας μετά τη συνταξιοδότηση. Όσοι συνταξιοδοτήθηκαν από απαιτητική για το σώμα εργασία παρατήρησαν βελτίωση στην καρδιαγγειακή υγεία, σε σχέση με όσους εργάζονταν σε τέτοιου είδους δουλειές, οι οποίοι αντιμετώπισαν αύξηση βάρους πιθανώς επειδή έχασαν την καθημερινή φυσική δραστηριότητα στην εργασία. Αυτή η μελέτη έδειξε για πρώτη φορά ότι, σε μεγάλη κλίμακα, η συνταξιοδότηση μπορεί να έχει προστατευτική επίδραση στην καρδιακή υγεία και στη φυσική δραστηριότητα.
Τα βασικά στοιχεία για μια χαρούμενη ζωή μετά τη σύνταξη
Όταν ερευνητές από την Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, ρώτησαν τους συμμετέχοντες σε μελέτη, ηλικίας 80 ετών και άνω, τι έκανε τη συνταξιοδότηση ευχάριστη προέκυψαν τέσσερα βασικά στοιχεία που μπορούν να βελτιώσουν τη μετάβαση.
-Κοινωνικό δίκτυο: Οι συνταξιούχοι δεν αποσύρονται απλώς από τη δουλειά, αλλά από την καθημερινή επαφή με συναδέλφους, με κάποιους από τους οποίους μπορεί να είχαν αναπτύξει φιλικούς δεσμούς. Η δημιουργία ενός νέου κοινωνικού δικτύου, επομένως, είναι θετική τόσο για την ψυχική όσο και για τη σωματική υγεία.
-Ψυχαγωγία: Δραστηριότητες όπως γκολφ, μπριτζ, χορός, ταξίδια και άλλα μπορούν να βοηθήσουν τους συνταξιούχους να χαλαρώσουν, δημιουργώντας παράλληλα νέες φιλίες και ενισχύοντας τις παλιές.
-Δημιουργικότητα: Η δημιουργικότητα μπορεί να διατηρήσει σε καλά επίπεδα την υγεία του εγκεφάλου. Ζωγραφική, κηπουρική και άλλα χόμπι μπορούν να βοηθήσουν τον συνταξιούχο να ανακαλύψει νέες πτυχές του εαυτού του.
-Νέες δεξιότητες: Η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας, ενός μουσικού οργάνου, η παρακολούθηση μαθημάτων αγγειοπλαστικής, η ήπια γυμναστική και άλλες δραστηριότητες διατηρούν το μυαλό σε εγρήγορση και το σώμα δραστήριο.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image