Το να θέλεις να επιστρέψεις σπίτι μετά από δύο ώρες εξόδου σε ένα υπέροχο μέρος και με μία εξίσου καλή παρέα, δεν σε κάνει απαραίτητα αγοραφοβικό.
Η μουσική είναι καλή, η παρέα αγαπημένη, το κέφι ανεβαίνει. Κι όμως, κάπου μετά τις δύο ώρες, μια φωνή μέσα σου ψιθυρίζει: «Θέλω να πάω σπίτι μου». Δεν βαριέσαι, δεν θύμωσες με κανέναν. Απλώς νιώθεις ότι τελείωσαν τα καύσιμα. Αν σου είναι γνώριμο, δεν είσαι αντικοινωνικός ούτε αγενής. Πιθανότατα, η κοινωνική σου μπαταρία έχει φτάσει στο κόκκινο. Τους όρους εσωστρέφεια και εξωστρέφεια τους έφερε στην ψυχολογία ο Καρλ Γιουνγκ το 1921. Ο εξωστρεφής, κατά τον Γιουνγκ, στρέφει την ενέργεια του προς τον έξω κόσμο: ανθρώπους, δραστηριότητες, ερεθίσματα. Ο εσωστρεφής τη στρέφει προς τα μέσα: σκέψεις, συναισθήματα, φαντασία.
Αργότερα, ο ψυχολόγος Χανς Άιζενκ πρότεινε ότι η διαφορά έχει βιολογική βάση. Οι εσωστρεφείς, κατά τη θεωρία του, έχουν ήδη υψηλότερο επίπεδο εγκεφαλικής διέγερσης. Έτσι, ένα θορυβώδες, γεμάτο κόσμο περιβάλλον τούς «υπερφορτώνει» πιο γρήγορα, ενώ τον εξωστρεφή απλώς τον ξυπνά. Βέβαια, η εσωστρέφεια δεν σημαίνει ντροπαλότητα ούτε κοινωνικό άγχος. Ο ντροπαλός φοβάται την κρίση των άλλων. Ο εσωστρεφής μπορεί να απολαμβάνει τη συναναστροφή και να έχει εξαιρετικές κοινωνικές δεξιότητες. Απλώς, μετά, χρειάζεται ησυχία για να συνέλθει. Επιπλέον, κανείς δεν είναι 100% το ένα ή το άλλο: πρόκειται για ένα φάσμα, με τους περισσότερους ανθρώπους κάπου στη μέση.
Τι είναι η «κοινωνική μπαταρία»
Η «κοινωνική μπαταρία» δεν είναι επιστημονικός όρος, αλλά μια εύστοχη μεταφορά. Περιγράφει την ψυχική ενέργεια που ξοδεύουμε όταν συναναστρεφόμαστε: προσοχή στις κουβέντες, ανάγνωση εκφράσεων, προσαρμογή στη διάθεση των άλλων, θόρυβος, φώτα. Για τον εξωστρεφή, η παρέα συχνά λειτουργεί σαν φορτιστής. Για τον εσωστρεφή, σαν κατανάλωση. Η έρευνα δείχνει όμως ότι η κούραση αυτή δεν αφορά μόνο τους εσωστρεφείς. Σε μελέτη δύο Φινλανδών ερευνητών, που παρουσίασε το Scientific American, οι συμμετέχοντες κατέγραφαν για μέρες πώς ένιωθαν. Η κοινωνική κόπωση εμφανιζόταν και σε εσωστρεφείς και σε εξωστρεφείς, λίγες ώρες μετά από έντονη αλληλεπίδραση. Το τι την προκαλούσε ήταν κυρίως ο αριθμός των ανθρώπων και η ένταση της επαφής.
Η διαφορά είναι ότι οι εσωστρεφείς, κατά μέσο όρο, προτιμούν περισσότερο τη μοναξιά και την ησυχία για να ανακάμψουν. Και δεν είναι όλες οι κουβέντες το ίδιο: η επιφανειακή συζήτηση σε μεγάλη ομάδα κουράζει γρηγορότερα από μια βαθιά κουβέντα με έναν φίλο για κάτι που σε ενδιαφέρει. Στα social media κυκλοφορεί ευρέως ένας «κανόνας»: οι εσωστρεφείς αντέχουν την κοινωνική επαφή περίπου δύο ώρες και είκοσι λεπτά -και δέκα λεπτά μόνος στο μπάνιο σου χαρίζουν άλλα 45. Ακούγεται πρακτικό, αλλά δεν υπάρχει μελέτη που να στηρίζει τέτοιο ακριβές χρονόμετρο. Η αντοχή του καθενός εξαρτάται από τον ύπνο, το στρες, τον χώρο, την παρέα και τη διάθεση της ημέρας.
Το ίδιο ισχύει, εν μέρει, για τη χημεία. Υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η εξωστρέφεια συνδέεται με το σύστημα ανταμοιβής της ντοπαμίνης: σε μελέτη του Cornell στο Frontiers in Human Neuroscience, οι πολύ εξωστρεφείς αντέδρασαν πολύ πιο έντονα σε ερεθίσματα που προμήνυαν ανταμοιβή από τους εσωστρεφείς. Η δημοφιλής ιδέα ότι οι εσωστρεφείς «λειτουργούν με ακετυλοχολίνη» προέρχεται κυρίως από βιβλία εκλαΐκευσης, όπως της ψυχολόγου Μάρτι Όλσεν Λέινι, και η επιστημονική της τεκμηρίωση είναι ακόμη ισχνή. Κι ένα διευκρινιστικό: η ίδια μελέτη του Frontiers δεν αφορά τη φαιά ουσία. Η συχνά αναφερόμενη διαπίστωση ότι οι εσωστρεφείς έχουν περισσότερη φαιά ουσία στον προμετωπιαίο φλοιό, περιοχή που σχετίζεται με τον αφηρημένο συλλογισμό και τη λήψη αποφάσεων, προέρχεται από άλλη έρευνα του Χάρβαρντ (2012).
Πώς ξαναγεμίζει η μπαταρία
–Το κλειδί δεν είναι να αποφεύγεις τους ανθρώπους, αλλά να ξέρεις τι σε αδειάζει και τι σε γεμίζει. Μερικές πρακτικές που προτείνουν οι ειδικοί: Μικρά διαλείμματα μέσα στη μέρα. Λίγα λεπτά στο μπαλκόνι ή μια σύντομη βόλτα για αέρα κατεβάζουν την ένταση των ερεθισμάτων.
-Επιλεκτικά «ναι». Δεν χρειάζεται να πας σε κάθε κάλεσμα. Κράτα την ενέργεια σου για όσα πραγματικά σε ενθουσιάζουν. -Χρόνος χωρίς οθόνες. Τα κινητά και τα social media είναι κι αυτά μια μορφή αλληλεπίδρασης που κουράζει. Κίνηση και φύση.
–Περπάτημα, άσκηση, χρόνος σε εξωτερικό χώρο βοηθούν το νευρικό σύστημα να ηρεμήσει. Ήσυχες, δημιουργικές δραστηριότητες. Διάβασμα, γράψιμο, μουσική, μαγείρεμα ή απλώς να μην κάνεις τίποτα.
-Βαθιές ανάσες ή διαλογισμός. Λίγα λεπτά αρκούν για να «επιστρέψεις» στον εαυτό σου. Μια ολόκληρη μέρα για σένα. Μετά από ένα φορτωμένο Σαββατοκύριακο, ένα πρόγραμμα χωρίς υποχρεώσεις λειτουργεί σαν πλήρης φόρτιση. Βοηθά επίσης να το πεις ανοιχτά στους φίλους σου. Μια απλή φράση, «περνάω τέλεια, αλλά σε μισή ώρα θα φύγω», προλαβαίνει παρεξηγήσεις.
Ζούμε σε μια κουλτούρα που συχνά επιβραβεύει τον πιο θορυβώδη της παρέας. Η εσωστρέφεια, όμως, φέρνει τα δικά της δώρα: προσεκτική ακρόαση, βάθος στη σκέψη, ικανότητα συγκέντρωσης, λίγες αλλά ουσιαστικές φιλίες. Το να φεύγεις νωρίτερα από ένα πάρτι δεν σημαίνει ότι δεν νοιάζεσαι. Σημαίνει ότι ξέρεις τα όρια σου. Αν, πάλι, η επιθυμία να φύγεις συνοδεύεται από έντονο φόβο, πανικό ή σε κάνει να αποφεύγεις κάθε κοινωνική επαφή, ίσως δεν πρόκειται για εσωστρέφεια αλλά για κοινωνικό άγχος. Τότε αξίζει μια κουβέντα με έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Την επόμενη φορά που θα σκεφτείς «θέλω να πάω σπίτι μου», μην ντραπείς. Πες καληνύχτα με ένα χαμόγελο και η μπαταρία σου θα σε ευχαριστήσει.
Εξωτερική φωτογραφία: @ Cottonbro Studio / Pexels