Μια ιδέα που εμφανίστηκε στα κοινωνικά δίκτυα και μια προσέγγιση για περιορισμένα έξοδα μετά την περίοδο των Χριστουγέννων.
Τα δώρα των Χριστουγέννων «στέγνωσαν» τα πορτοφόλια των περισσότερων. Με το τέλος των εορτών, και ενώ υπάρχει η προσδοκία για μια μικρή οικονομική ανάσα, έρχονται οι εκπτώσεις του Ιανουαρίου. Δελεαστικές προσφορές και μεγάλες πτώσεις τιμών σε προϊόντα που άλλοτε θα θεωρούνταν απλησίαστα βάζουν σε πειρασμό ακόμη και εκείνους που είχαν υποσχεθεί στον εαυτό τους ότι θα περιοριστούν στα απολύτως απαραίτητα. Υποκύπτουν, λοιπόν, και αγοράζουν «ευκαιρίες», αν και στην πραγματικότητα τα είδη έχουν έκπτωση της τάξης του 5-10%.
Ιανουάριος χωρίς αγορές
Ένα μεγάλο μέρος καταναλωτών, ωστόσο, επιλέγει να πάει κόντρα στο ρεύμα. Αντί να ακολουθήσουν τυφλά το κύμα των εκπτώσεων, βάζουν φρένο στις αγορές και δοκιμάζουν μια διαφορετική προσέγγιση: Τον «Ιανουάριο χωρίς αγορές». Η τάση κερδίζει έδαφος διεθνώς και αντικατοπτρίζει την ανάγκη για μεγαλύτερο έλεγχο των εξόδων και πιο συνειδητές καταναλωτικές επιλογές. Δεν είναι τυχαίο ότι φέτος οι αναζητήσεις στο Google για το λεγόμενο «No Buy January» έφτασαν στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων πέντε ετών, κυρίως χάρη στους εκπροσώπους της γενιάς Z και των millennials, οι οποίοι αντιστέκονται στις… Σειρήνες και κλείνουν ερμητικά το πορτοφόλι τους, τουλάχιστον για ένα μήνα. Μερικοί ακόμα πιο τολμηροί, δε, «κλειδώνουν» τις πιστωτικές κάρτες για όλα τα μέλη της οικογένειας, επιτρέποντας μόνο αγορές για τα απολύτως απαραίτητα, όπως τρόφιμα ή λογαριασμούς.
Σύμφωνα με έρευνα της πλατφόρμας χρηματοοικονομικής τεχνολογίας MoneyLion, σχεδόν όλοι οι Αμερικανοί -στο συντριπτικό ποσοστό του 99%- ελέγχουν την τραπεζική τους κατάσταση μετά τις γιορτές, με το άγχος να καταβάλλει περίπου το 36% εξ αυτών -κυρίως τις γυναίκες σε ποσοστό 42%. Ως αποτέλεσμα των προηγούμενων δαπανών, σχεδόν το 54% των Αμερικανών σχεδιάζει να μη δειπνήσει σε εστιατόριο τον Ιανουάριο, ενώ το 42% μειώνει τις ηλεκτρονικές αγορές του.
Από άλλη μελέτη που διεξήχθη σε περισσότερους από 2.000 ενήλικες στις ΗΠΑ, προκύπτει ότι οι περισσότεροι από 500 συμμετέχοντες επιχείρησαν την περασμένη χρονιά να μη δαπανήσουν χρήματα τον Ιανουάριο. Το 12% εξ αυτών συμμετέχει και πάλι φέτος στην πρόκληση, ενώ σχεδόν το 45% δήλωσε ότι η ζωή είναι ακριβή αυτή τη στιγμή, στοιχείο που εξηγεί γιατί ολοένα περισσότεροι στρέφονται σε τέτοιου είδους «αποτοξίνωση».
Στην πραγματικότητα, πάντως, δεν πρόκειται για μηδενικές δαπάνες, αλλά για περιορισμό τους. Δίνεται βαρύτητα στην ουσιαστική ανάγκη, όπως την καταβολή του ενοικίου, τις αγορές στο σουπερμάρκετ, την πληρωμή πάγιων εξόδων. Με λίγα λόγια, τον Ιανουάριο, κερδίζουν έδαφος οι προτεραιότητες, επανεξετάζονται οι στόχοι, καθώς και οι δυνατότητες αποταμίευσης για το νέο έτος. Η καταγραφή των εξόδων σε ένα ημερολόγιο ή στο κινητό τηλέφωνο κάνει πιο εύκολη όλη τη διαδικασία και έτσι σχηματίζεται η εικόνα της μηνιαίας δαπάνης. Συνοπτικά, ο «Ιανουάριος χωρίς αγορές» έχει να κάνει με τις συνειδητές δαπάνες όχι τόσο με την καθολική απαγόρευση των αγορών. Υπενθυμίζεται ότι η αγορά απελευθερώνει ντοπαμίνη στον εγκέφαλο, επομένως στιγμιαία μπορεί να μειώσει το στρες. Εντούτοις, τα έξοδα αν είναι αυξημένα, μπορούν να προκαλέσουν οικονομική πίεση και επομένως, η ικανοποίηση από την αγορά να μετατραπεί σε πραγματική παγίδα με αυξημένο επίπεδο άγχους.
Πώς ξεκίνησε
Το «No-Spend January» προέκυψε από μια πρόκληση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, γνωστή ως «No-Spend Challenge». Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης βοήθησαν στην ταχεία εξάπλωση του φαινομένου, ιδίως στο TikTok. Τα σύντομα βίντεο προωθούσαν την ιδέα του περιορισμού των εξόδων και έδιναν απλές οδηγίες που ενθάρρυναν την συρρίκνωση των δαπανών. Μερικά από αυτά έθεταν και όρια στα έξοδα, ενώ πολλοί χρήστες μοιράζονταν τους λόγους για το οποίους απέρριπταν εξόδους με φίλους, ή προτιμούσαν να μην αγοράσουν προϊόντα που δεν ήταν απαραίτητα. Πολύτιμη αποδεικνύεται η ειλικρίνεια των συμμετεχόντων που μιλούσαν για δύσκολες ημέρες, για χαμένους στόχους, αλλά και για μικρές νίκες. Με αυτόν τον τρόπο, η πρόκληση απέκτησε ρεαλιστική υφή, ωθώντας περισσότερους να τη δοκιμάσουν οι ίδιοι.
Με λίγα λόγια, η τάση αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη αλλαγή στη νοοτροπία των καταναλωτών. Από τον υπέρμετρο καταναλωτισμό στις συνειδητές αγορές και τη σωστή οικονομική διαχείριση. Είναι πιθανό με αυτή τη μέθοδο, οι άνθρωποι να αναλογιστούν την αξία των χρημάτων και τις προτεραιότητές τους, ειδικά την εποχή μας που χαρακτηρίζεται από οικονομική αβεβαιότητα και υψηλό κόστος ζωής.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image