Ολα όσα συμβαίνουν σήμερα στην παγκόσμια αγορά των φαρμάκων για την παχυσαρκία και την εξάπλωσή τους στις μεγάλες πληθυσμιακά χώρες.
Η πρώτη φορά που πολλοί άνθρωποι άκουσαν για τα «φάρμακα που αδυνατίζουν», δηλαδή τα σκευάσματα τύπου GLP-1, κατά 99% δεν ήταν μέσα από έναν ιατρικό κύκλο ή ένα συνέδριο υγείας. Η διαφημιστική δουλειά έγινε από το διαδίκτυο και από στόμα σε στόμα. Ενέσιμες θεραπείες, όπως το Wegovy και το Zepbound, εμφανίζονταν σχεδόν σαν να ανοίγουν ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της ιατρικής.
Μια εικόνα εντυπωσιακή
Ανθρωποι που αγωνίζονταν χρόνια με το βάρος τους βλέπουν όχι απλώς μικρές απώλειες, αλλά έως και 20% μείωση στο σωματικό τους βάρος μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα. Ταυτόχρονα, όμως, η συζήτηση (και η ζήτηση) έστρεψε γρήγορα τα βλέμματα πέρα από τα πλούσια νοσοκομεία του Δυτικού κόσμου και στις αναδυόμενες αγορές, όπου οι αριθμοί της παχυσαρκίας αυξάνονται με τρομακτικούς ρυθμούς. Αυτές οι αγορές, όπως η Βραζιλία, η Κίνα και η Ινδία, για την πλειονότητα των προϊόντων υγείας αυτού του είδους θεωρούνταν χώρες «δεύτερης σειράς»: οι φαρμακοβιομηχανίες πήγαιναν εκεί τις καινοτομίες πολύ αργότερα και με τιμές που δύσκολα μπορούσαν να αντέξουν οι περισσότεροι πολίτες. Αλλά το τοπίο αλλάζει άρδην.
Σύμφωνα με πρόσφατο ρεπορτάζ του Economist, οι πατέντες βασικών συστατικών όπως η σεμαγλουτίδη (η βασική ουσία πίσω από αυτά τα σκευάσματα) πρόκειται να λήξουν σε μεγάλες αναδυόμενες αγορές μέσα στο 2026. Θα ανοίξουν, λοιπόν, το δρόμο για γενόσημα και φθηνότερες εκδόσεις των φαρμάκων. Αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε να διευρύνει σε μεγάλο βαθμό την πρόσβαση σε θεραπείες που μέχρι τώρα ήταν προνόμιο των πλουσιότερων χωρών.
Η παχυσαρκία δεν είναι μόνο ζήτημα αισθητικής
Από τη σύγχρονη ιατρική αντιμετωπίζεται ως χρόνια πάθηση, που συνδέεται με διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακές νόσους και πολλές μορφές καρκίνου. Πάνω από 1,3 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο πάσχουν από παχυσαρκία, σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις, και οι αριθμοί αυτοί αυξάνονται διαρκώς. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει ήδη εντάξει για πρώτη φορά θεραπείες, όπως το Ozempic και το Mounjaro, στη λίστα βασικών φαρμάκων. Με αυτή την κίνηση στέλνει ένα πολιτικό μήνυμα: αυτά τα φάρμακα δεν πρέπει να είναι πολυτέλεια αλλά διαθέσιμα σε όλους όσοι τα χρειάζονται, ανεξάρτητα από το εισόδημά τους. Για ιατρικούς σκοπούς πρωτίστως, αλλά ακόμα και για αισθητικούς.
Ήδη οι πρώτες ενδείξεις αυτής της αλλαγής είναι ορατές. Στην Κίνα, η Novo Nordisk ανακοίνωσε μείωση έως και 48% στην τιμή του Wegovy σε ορισμένες επαρχίες, ενόψει της λήξης της πατέντας και της αυξανόμενης πίεσης από τοπικούς παραγωγούς και ανταγωνιστές. Αυτή η κίνηση, πέρα από στρατηγική επιχειρηματική απόφαση, αποτελεί μια πρώιμη απάντηση στις έρευνες, που εκτιμούν ότι το 65% των ενηλίκων της Κίνας αναμένεται να είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι ως το 2030. Στην Ινδία, επίσης, οι πωλήσεις φαρμάκων αδυνατίσματος έχουν ήδη πενταπλασιαστεί μέσα σε λίγα χρόνια. Η χώρα προβλέπεται να γίνει μια από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες αγορές για αυτές τις θεραπείες.
Η στροφή αυτή δεν προέκυψε από το πουθενά, αλλά από μια βαθιά αλλαγή στην αντίληψη της παχυσαρκίας ως νόσου. Ενώ παλαιότερα θεωρούνταν κυρίως «προβληματική συμπεριφορά» ή ζήτημα προσωπικής ευθύνης, η επιστημονική κοινότητα και διεθνείς οργανισμοί σήμερα αναγνωρίζουν ότι πρόκειται για μια πολύπλοκη, μεταβολική και χρονοβόρα πάθηση που απαιτεί μακροχρόνια αντιμετώπιση. Ο ΠΟΥ έχει εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές που συνιστούν τη χρήση των φαρμάκων GLP-1 ως μέρος μιας ολοκληρωμένης θεραπείας για την παχυσαρκία. Φυσικά σε συνδυασμό με υγιεινή διατροφή και φυσική άσκηση.
Οι προκλήσεις
Το κόστος των νέων θεραπειών, ακόμα και μετά την απελευθέρωση της τιμής και τη λήξη της πατέντας, παραμένει υψηλό σε πολλές χώρες. Σε χώρους όπου το δημόσιο σύστημα υγείας είναι ήδη υπό πίεση, όπως στη Λατινική Αμερική ή τη Νοτιοανατολική Ασία, η ενσωμάτωση αυτών των θεραπειών σε προγράμματα πρόληψης και θεραπείας δεν είναι απλώς ζήτημα τιμής, αλλά οργανωτικών και πολιτικών αποφάσεων. Οι ειδικοί, βέβαια, επισημαίνουν ότι τα φάρμακα δεν αποτελούν πανάκεια. Η προσέγγιση πρέπει να περιλαμβάνει εκπαίδευση, αλλαγές στη διατροφή και φυσική δραστηριότητα, αλλά και αντιμετώπιση των κοινωνικών ριζών της παχυσαρκίας. Με λίγα λόγια, για τις περισσότερες κοινωνίες χρειάζεται κάτι παραπάνω από το «παίρνω το φάρμακο, τρώω ό,τι θέλω και αδυνατίζω».
Η ίδια η εξέλιξη των σκευασμάτων για την απώλεια βάρους και η άνοδος των αγορών είναι μια ευκαιρία για τη φαρμακευτική βιομηχανία. Όταν πριν λίγα χρόνια ήταν πρωτίστως μια θεραπεία για διαβήτη, σήμερα είναι το μεγαλύτερο εμπορικό και ερευνητικό στοίχημα στον χώρο της ιατρικής. Οι πωλήσεις τους έχουν εκτοξευθεί, με τις συνολικές πωλήσεις των προϊόντων βασισμένων στη σεμαγλουτίδη και την τιρζεπατίδη να ξεπερνούν τα δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Η Wegovy από μόνη της πρόκειται να φτάσει περίπου 13,8 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025, ενώ η Zepbound και άλλες εκδόσεις του Mounjaro αναμένονται να ξεπεράσουν τα 11,8 δισεκατομμύρια, με περαιτέρω ανοδικές τάσεις προς το τέλος της δεκαετίας.
Οι αναλυτές εκτιμούν πως η αγορά των GLP‑1 έως το 2030 μπορεί να αντιπροσωπεύει περίπου 9 % όλων των συνταγογραφούμενων φαρμάκων παγκοσμίως, με μερικές προβλέψεις να υπολογίζουν συνολικές πωλήσεις πάνω από 1,7 τρισεκατομμύρια δολάρια. Αυτή η ραγδαία αύξηση έχει οδηγήσει τις φαρμακευτικές εταιρείες σε μαζικές επενδύσεις σε παραγωγική ικανότητα -για παράδειγμα, η Eli Lilly αύξησε την παραγωγή του Mounjaro κατά 150 % με μια νέα μονάδα 2,5 δισ. δολαρίων, ενώ η Novo Nordisk ξεκίνησε σχέδια επέκτασης του δικτύου παραγωγής του Wegovy με επενδύσεις άνω των 4,1 δισ. δολαρίων.
Αλλά η αύξηση της παραγωγής δεν αφορά μόνο τις μεγάλες φαρμακοβιομηχανίες του Βορρά. Σε αναδυόμενες αγορές όπως η Ινδία και η Κίνα, το ενδιαφέρον για τέτοια φάρμακα έχει πυροδοτήσει μια νέα γενιά επενδύσεων και εγχώριας καινοτομίας. Η JP Morgan προβλέπει ότι η ινδική αγορά GLP‑1 θα αυξηθεί από περίπου 179 εκατομμύρια δολάρια το 2025 σε 1,5 δισεκατομμύριο μέχρι το 2030. Οι εγχώριοι παραγωγοί σχεδιάζουν να εξάγουν τα γενόσημά τους σε σχεδόν 87 χώρες διεθνώς.
Στην Κίνα, επίσης, δεκάδες φαρμακευτικές εταιρείες έχουν ήδη υποβάλει υποψηφιότητες για εγχώρια σκευάσματα GLP‑1. Οι τοπικές εγκρίσεις νέων παραλλαγών, όπως το mazdutide από την Innovent, δείχνουν πως οι ασιατικές αγορές δεν περιορίζονται πλέον στο να εισάγουν τεχνολογία, στοχεύουν να την παράγουν και να την εξελίσσουν μόνες τους.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image