Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να αποκαλύψει ποιος πραγματικά δημιούργησε κάθε πίνακα, ενώ ταυτόχρονα φέρνει τον κίνδυνο για νέα, τεχνολογικά βελτιωμένα πλαστά έργα.
Για αιώνες, ο κόσμος της τέχνης στηριζόταν σε μια λεπτή ισορροπία εμπιστοσύνης, αυθεντίας και μύθου. Η ταυτότητα ενός πίνακα -ποιος τον δημιούργησε, πότε και με ποιον τρόπο- βασιζόταν κυρίως στο έμπειρο βλέμμα των ειδικών, στο κύρος των μουσείων και στις ιστορίες που επιλέγαμε να πιστέψουμε. Ωστόσο, πίσω από τις επιμελημένες αίθουσες των γκαλερί και τα ρεκόρ των δημοπρασιών, υπήρχε πάντα μια κρυφή αμφιβολία: πόσα από τα έργα που θαυμάζουμε είναι πράγματι αυθεντικά;
Ο Thomas Hoving, πρώην διευθυντής του Metropolitan Museum of Art στην Νέα Υόρκη, υπολόγισε κάποτε ότι το 40% των έργων τέχνης που πωλούνται σε οποιαδήποτε δεδομένη στιγμή είναι πλαστά. Παράλληλα, το Fine Art Expert Institute (FAEI) έχει υποδείξει ότι έως και το 50% των έργων τέχνης που κυκλοφορούν ενδέχεται να μην είναι αυθεντικά, με το 70-90% των έργων που εξετάζονται για συλλογές να αποδεικνύεται συχνά ότι αποδίδονται σε λάθος δημιουργό. Η τεχνητή νοημοσύνη έρχεται τώρα να αλλάξει τα παραπάνω στατιστικά, υποσχόμενη όχι απλώς καλύτερες απαντήσεις, αλλά μια ριζική αναθεώρηση του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την καλλιτεχνική δημιουργία και την ιστορική αλήθεια.
Το ΑΙ σε ρόλο ντετέκτιβ
Κάθε καλλιτέχνης αφήνει πίσω του ασυνείδητες συνήθειες: την πίεση του πινέλου, την καμπυλότητα μιας γραμμής, την επανάληψη μικρο-χειρονομιών που σχηματίζουν ένα οπτικό αποτύπωμα. Για έναν ανθρώπινο εμπειρογνώμονα, αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να φαίνονται διαισθητικά κάνοντας τον να καταλήξει στο συμπέρασμα «απλά μοιάζει με Καραβάτζιο». Για έναν αλγόριθμο ωστόσο, γίνονται μετρήσιμα σημεία δεδομένων. Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να σαρώσουν χιλιάδες έργα, αναλύοντάς τα σε ποσοτικά στοιχεία, όπως το μήκος της πινελιάς, η κατανομή των χρωμάτων, οι τεχνικές επίστρωσης. Μόλις μάθουν αυτά τα μοτίβα, μπορούν να τα συγκρίνουν μεταξύ των πινάκων για να ανιχνεύσουν την ταυτότητα με εκπληκτική ακρίβεια. Ουσιαστικά, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναγνωρίσει τον τρόπο με τον οποίο ένας ζωγράφος «περπατά» πάνω στον καμβά.
Η λογική δεν διαφέρει πολύ από εκείνη που εφαρμόζεται πλέον στην εγκληματολογία. Σε υποθέσεις υψηλού προφίλ, όπως αυτή του διαβόητου Night Stalker, η AI-enabled ανάλυση βάδισης χρησιμοποιήθηκε για να ταυτοποιήσει υπόπτους, εξετάζοντας λεπτομέρειες που δύσκολα αντιλαμβάνεται το ανθρώπινο μάτι όπως, το ελαφρύ λίκνισμα των γοφών, τη γωνία των γονάτων, τον ρυθμό του βηματισμού. Ακόμη και χωρίς καθαρή εικόνα προσώπου, το σώμα πρόδιδε την ταυτότητα. Αυτό το τεχνολογικό άλμα θα μπορούσε λοιπόν, όπως θεωρούν πολλοί, να μεταμορφώσει την αγορά της Τέχνης, η οποία μαστίζεται εδώ και καιρό από την εξαπάτηση και την πλαστογράφηση.
Αλλάζοντας τα δεδομένα
Πρακτικά, αυτή η αλλαγή σημαίνει ότι τα μουσεία και οι πολιτιστικοί φορείς δεν θα βασίζονται πλέον αποκλειστικά στην εξουσία μεμονωμένων εμπειρογνωμόνων ή επιτροπών για τον προσδιορισμό της αυθεντικότητας ενός έργου. Η απόδοση, η οποία για δεκαετίες εξαρτιόταν από τις αφηγήσεις προέλευσης και τη διαίσθηση, αρχίζει να ενσωματώνει την αλγοριθμική επαλήθευση. Ένα πίνακας έτσι, μπορεί να εξακολουθεί να εξετάζεται από ιστορικούς και συντηρητές, αλλά θα «διαβάζεται» όλο και περισσότερο και από μηχανές -η επιφάνειά του θα μεταφράζεται σε δεδομένα και θα συγκρίνεται με επαληθευμένα έργα.
Οι συνέπειες των παραπάνω για την ιστορία της τέχνης είναι σημαντικές. Έργα που έχουν από καιρό αποδοθεί λανθασμένα σε άλλους δημιουργούς μπορεί να αναθεωρηθούν, ενώ άλλα μπορεί να στερηθούν τα ονόματα των διάσημων δημιουργών που κάποτε εγγυόντουσαν την αξία τους. Οι επιγραφές των μουσείων θα αλλάξουν, οι κατάλογοι έργων θα αναθεωρηθούν και οι μακροχρόνιες αφηγήσεις για την καλλιτεχνική παραγωγή θα ανατραπούν. Αυτές οι διορθώσεις δεν θα παραμείνουν περιορισμένες στους ακαδημαϊκούς κύκλους, αλλά πρόκειται να επηρεάσουν τις αγορές, τις συλλογές και τον τρόπο με τον οποίο το κοινό αντιλαμβάνεται την πολιτιστική κληρονομιά.
Διευκολύνοντας τις απάτες
Η τεχνητή νοημοσύνη όμως έχει διττή φύση και ο κόσμος της τέχνης δεν αποτελεί εξαίρεση. Τα ίδια συστήματα που είναι ικανά να αναγνωρίσουν τα μοναδικά μοτίβα ενός καλλιτέχνη θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιηθούν από εγκληματίες για να τα αναπαράγουν. Αν ένας αλγόριθμος για παράδειγμα, μπορεί να μάθει τις μικροσυμπεριφορές ενός ζωγράφου, μπορεί επίσης να διδάξει αυτές τις συμπεριφορές σε ένα άλλο σύστημα ή να καθοδηγήσει ένα ανθρώπινο χέρι με πρωτοφανή ακρίβεια. Οι μελλοντικές πλαστογραφίες μπορεί έτσι να μην μοιάζουν απλώς με ένα στυλ τέχνης ή ζωγράφου, αλλά να μιμούνται πιο αποτελεσματικά από ποτέ.
Καθώς λοιπόν τα εργαλεία ανίχνευσης γίνονται όλο και πιο εξελιγμένα, το ίδιο θα συμβεί και με τις μεθόδους εξαπάτησης. Οι πλαστογράφοι, οπλισμένοι με τεχνητή νοημοσύνη, θα μπορούν να δοκιμάζουν τα έργα τους σε αλγόριθμους πιστοποίησης πριν ακόμη εισέλθουν στην αγορά, βελτιώνοντάς τα μέχρι να περάσουν. Η γραμμή μεταξύ πρωτότυπου και απομίμησης μπορεί έτσι να γίνει πιο λεπτή.
Ωστόσο, τα διακυβεύματα είναι πολύ μεγάλα για να τα αγνοήσουμε. Εδώ η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να κάνει για την τέχνη ό,τι έκανε η εγκληματολογική επιστήμη για το έγκλημα: να αποκαλύψει ότι η ταυτότητα είναι γραμμένη παντού, ακόμα και όταν προσπαθεί να κρυφτεί. Σε πινελιές αντί για βήματα, σε χρώματα αντί για στάσεις. Ο καμβάς, όπως και το ανθρώπινο σώμα, θυμάται από ότι φαίνεται περισσότερα από όσα νομίζουμε. Τώρα το αν αυτή η τεχνολογία θα γίνει φύλακας της αλήθειας ή εργαλείο μεγαλύτερης ψευδαίσθησης δεν θα εξαρτηθεί από τις ίδιες τις μηχανές, αλλά από το πόσο σοφά -και ηθικά- θα επιλέξουμε να τις χρησιμοποιήσουμε.
Φωτογραφίες: 123RF