Ο άνθρωπος-κλειδί πίσω από τη μετάβαση της χώρας από την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα σε ένα από τα πιο καθαρά ενεργειακά συστήματα στον κόσμο.
Όταν ένας καθηγητής Πανεπιστημίου λαμβάνει ξαφνικά τηλεφώνημα από τον πρόεδρο της χώρας του, ο οποίος του ζητά να διαμορφώσει την εθνική ενεργειακή πολιτική, σίγουρα δεν πρόκειται για απλό ζήτημα. Πράγματι, όταν ο καθηγητής Φυσικής Ραμόν Μέντεζ Γκαλέιν δέχθηκε από τον τότε πρόεδρο της Ουρουγουάης, Ταμπαρέ Βάσκες, να αναλάβει το υπουργείο Ενέργειας, δε φανταζόταν ότι η επιλογή του θα ήταν καθοριστική για το ενεργειακό μέλλον της χώρας.
Και όμως, μέσα σε λίγα χρόνια, η μικρή χώρα της Νότιας Αμερικής, από την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, πέρασε σε ένα από τα πιο βιώσιμα και σταθερά ενεργειακά συστήματα παγκοσμίως. Με αξιοποίηση του νερού, του ανέμου, του ήλιου και της βιομάζας, η χώρα απέδειξε ότι η σχεδόν πλήρης μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν αποτελεί ουτοπία, αλλά εφικτό πολιτικό και τεχνολογικό στόχο.
Στροφή στην αιολική ενέργεια
Όταν το 2008 η τιμή αργού πετρελαίου ανά βαρέλι εκτοξεύθηκε στα 145 δολάρια, η Ουρουγουάη που βάσιζε την ενέργειά της στις εισαγωγές, έπρεπε να βρει άμεσα λύση. Η λύση, όπως αποδείχθηκε, άκουγε στο όνομα του Μέντεζ Γκαλέιν, ο οποίος κατόρθωσε να μετατρέψει το ενεργειακό δίκτυο της χώρας σε ένα από τα «καθαρά» στον κόσμο. Σε παλαιότερες δηλώσεις του σχολίαζε ότι η εναλλακτική που έδιναν τότε για την ενεργειακή κρίση ήταν η εγκατάσταση ενός πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής και τίποτα άλλο. Όσο περισσότερο διερευνούσε το ζήτημα, τόσο περισσότερο έτεινε να πιστεύει ότι η πυρηνική ενέργεια δεν ήταν ο σωστός δρόμος.
Αντιθέτως, υποστήριζε, ότι ήταν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Δημοσίευσε τα ευρήματά του σε μια έκθεση όπου ανέλυε το συλλογισμό του ότι η χώρα θα έπρεπε να στραφεί αποκλειστικά στην αιολική ενέργεια. Λίγο αργότερα, έλαβε το τηλεφώνημα από τον Βάσκες που του ζητούσε να εφαρμόσει το σχέδιό του. «Φανταστείτε την έκπληξή μου. Αυτό ήταν τρελό. Αλλά έκανα κάτι ακόμα πιο τρελό: Δέχτηκα», θυμάται.
Αναπτύσσοντας το φιλόδοξο σχέδιό του, εστίασε όχι μόνο στα περιβαλλοντικά οφέλη αλλά και σε εκείνα για την εθνική ασφάλεια από τη μείωση της εξάρτησης στις εισαγωγές και τα ορυκτά καύσιμα. Η στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) κατέστη δυνατή χάρη στην εθνική πολιτική που ενίσχυσε την εκμετάλλευση υδροηλεκτρικών και αιολικών έργων. Συγκεκριμένα, η αιολική ενέργεια αναπτύχθηκε με εξαιρετικά γοργό ρυθμό.
Οι προκλήσεις βέβαια δεν ήταν λίγες, όπως η εύρεση του κεφαλαίου και η μεταφορά ανεμογεννητριών σε απομακρυσμένες περιοχές. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Παγκόσμια Τράπεζα αρνήθηκαν να στηρίξουν το σχέδιο, θεωρώντας ότι δεν μπορούσε να υλοποιηθεί χωρίς μεγάλες κρατικές επιδοτήσεις. Η Ουρουγουάη, όμως, εφάρμοσε την πολιτική των feed-in tariffs, του συστήματος τιμολογίων τροφοδότησης, μέσω της οποίας το κράτος εγγυήθηκε μακροπρόθεσμα συμβόλαια αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε προκαθορισμένες τιμές, που ορίζονταν μέσω διαγωνισμών. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιχειρήσεις είχαν βεβαιότητα για τα μελλοντικά τους έσοδα, γεγονός που προσέλκυσε σημαντικές ιδιωτικές επενδύσεις.
Σταθερή τιμή ηλεκτρικής ενέργειας
Η στρατηγική αυτή οδήγησε σε μεγάλη αύξηση της εγκατεστημένης δυνατότητας ΑΠΕ μεταξύ 2008 και 2015, με αποτέλεσμα σχεδόν την πλήρη μετάβαση του ηλεκτρικού δικτύου στις καθαρές πηγές. Η πολιτική αυτή, διασφαλισμένη από ιδιωτικές και δημόσιες πρωτοβουλίες, προσφέρει σταθερή τιμή ηλεκτρικής ενέργειας παρά τις διακυμάνσεις των ανανεώσιμων πηγών. Παράλληλα, δημιουργήθηκαν 50.000 νέες θέσεις εργασίας και μέσα σε μόλις πέντε χρόνια από την εφαρμογή του σχεδίου η χώρα κατάφερε να απαλλαγεί σχεδόν πλήρως από τον άνθρακα στο δίκτυό της, με το 98% της ενέργειάς της να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές. Η αιολική ενέργεια από μόνη της, χάρη στα 50 αιολικά πάρκα, μπορεί να παράγει έως και το 45% της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνεται στην Ουρουγουάη σε ένα χρόνο. Στο μεταξύ, εκσυγχρονίστηκαν τα υδροηλεκτρικά φράγματα και η ηλιακή ενέργεια άρχισε να τροφοδοτεί το δίκτυο, ενώ η βιομάζα από τη γεωργία καλύπτει τα κενά.
Πώς η εμπειρία της Ουρουγουάης θα μπορούσε να αποτελέσει έμπνευση για άλλες χώρες; Το παράδειγμα της χώρας των μόλις 3 εκατομμυρίων κατοίκων, αποδεικνύει ότι με συντονισμένη εθνική πολιτική, επενδύσεις και συναίνεση, η ενεργειακή μετάβαση είναι εφικτή και αποδοτική. Το σχέδιό της θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε άλλες χώρες χωρίς πρόσβαση σε άνθρακα, πετρέλαιο ή φυσικό αέριο και σε όσες επιθυμούν να επιταχύνουν την εφαρμογή τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image