Από τα 124 τρις δολάρια που θα αλλάξουν χέρια στις ΗΠΑ ως το 2048, περίπου 40 τρις δεν καταλήγουν σε παιδιά ή εγγόνια, αλλά σε γυναίκες που αναλαμβάνουν τη διαχείριση μιας περιουσίας που δεν έχτισαν οι ίδιες.
Οι προβλέψεις της Cerulli Associates, που παρακολουθεί συστηματικά την αγορά διαχείρισης περιουσιών στις ΗΠΑ, δίνουν ένα νούμερο που δύσκολα χωράει στο μυαλό. Ως το 2048 θα μεταβιβαστούν 124 τρισεκατομμύρια δολάρια, τα 105 σε κληρονόμους και τα 18 σε φιλανθρωπικούς σκοπούς. Πάνω από τα μισά, 62 τρισεκατομμύρια, προέρχονται από το 2% των νοικοκυριών, εκείνα της υψηλής και πολύ υψηλής καθαρής θέσης. Κι όμως το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται στο μέγεθος αλλά στη διαδρομή. Πριν φτάσει σε κάποιον νεότερο, ένα τεράστιο κομμάτι της περιουσίας κινείται πλάγια.
Η Cerulli υπολογίζει ότι 54 τρισεκατομμύρια θα περάσουν πρώτα από τον έναν σύζυγο στον άλλο, και πάνω από το 95% καταλήγει σε γυναίκες. Τα 40 τρισεκατομμύρια αφορούν χήρες της γενιάς των Baby boomers και των παλαιότερων, με τα 21 να έρχονται από νοικοκυριά με πάνω από πέντε εκατομμύρια σε επενδύσιμα στοιχεία. Σε ανθρώπους, έως 28 εκατομμύρια γυναίκες. Η αιτία είναι δημογραφική και δεν κρύβει έκπληξη. Το προσδόκιμο ζωής στις ΗΠΑ το 2024 ήταν 76,5 έτη για τους άνδρες και 81,4 για τις γυναίκες. Πολλαπλασιάστε τα 4,9 χρόνια διαφοράς επί δεκάδες εκατομμύρια ζευγάρια και βγαίνει μια ολόκληρη τάξη κληρονόμων που κανένα επενδυτικό πλάνο δεν είχε ποτέ στο επίκεντρό του. Βέβαια, τα νούμερα αμφισβητούνται. Τον Ιούλιο η Visa υπολόγισε ότι οι boomers θα μεταβιβάσουν μόλις 36 τρισεκατομμύρια. Το χάσμα λέει κάτι για το πόσο βολικά στρογγυλεύουν τα ποσά όταν κάποιος πουλάει υπηρεσίες διαχείρισης.
Ο έλεγχος δεν ταξιδεύει μαζί με τα χρήματα
Ο κλάδος υποδέχθηκε τα στοιχεία ως ιστορική διόρθωση. Οι γυναίκες θα ελέγχουν περισσότερο κεφάλαιο από ποτέ. Σε ανάλυσή του στις 22 Ιουλίου το Forbes έθεσε το θέμα πολύ εύγλωττα. Το χρήμα αλλάζει χέρια νομικά χωρίς να αλλάζει χέρια πολιτισμικά, γράφει η σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής Penny Abeywardena, και προτείνει να πάψουμε να μιλάμε για έλλειμμα αυτοπεποίθησης. Πρόκειται για έλλειμμα εξουσίας. Παίρνεις τα περιουσιακά στοιχεία χωρίς να κληρονομείς τις σχέσεις και το κύρος που χρειάζονται για να τα χρησιμοποιήσεις. Τα δεδομένα της ίδιας της Cerulli δείχνουν πού βρίσκεται το ζήτημα. Εννέα στις δέκα εταιρείες που εξυπηρετούν πελάτες υψηλής καθαρής θέσης αναφέρουν ότι ο ή η σύντροφος συμμετέχει τουλάχιστον στοιχειωδώς στον οικονομικό σχεδιασμό. Το «τουλάχιστον στοιχειωδώς» κάνει όλη τη δουλειά σε αυτή την πρόταση. Η σχέση εμπιστοσύνης βαραίνει στην επιλογή συμβούλου για το 53% των γυναικών έναντι 42% των ανδρών, κι εκείνες προτιμούν καθαρά κάποιον που ξεκινά από τον σχεδιασμό, όχι από τα προϊόντα. Ο κλάδος χτίστηκε γύρω από τη δεύτερη λογική.
Και μετά έρχονται τα νούμερα της UBS, τα πιο άβολα όλων. Στην έρευνα Own Your Worth του 2025, σε 2.000 γυναίκες με τουλάχιστον ένα εκατομμύριο δολάρια σε επενδύσιμα στοιχεία, σχεδόν μία στις τρεις όσες κληρονόμησαν από γονείς δεν είχε κάνει καμία προηγούμενη συζήτηση μαζί τους. Τέσσερις στις δέκα κληρονόμησαν χωρίς κανένα σχέδιο διαδοχής. Το 80% συνάντησε σοβαρές δυσκολίες. Στις χήρες το ποσοστό ανεβαίνει στο 83%, και μία στις τέσσερις δεν ήξερε καν πού βρισκόταν η περιουσία του συζύγου της πριν εκείνος πεθάνει. Στην πράξη, λοιπόν, η μεταβίβαση σπάνια μοιάζει με τελετή. Μοιάζει με έναν φάκελο κωδικών που κανείς δεν πρόλαβε να εξηγήσει, με ασφαλιστήρια που λήγουν, με έναν σύμβουλο που τηλεφωνεί την τρίτη εβδομάδα μετά την κηδεία επειδή ξέρει ότι τότε κρίνεται αν θα κρατήσει τον λογαριασμό. Ο κλάδος το λέει διατήρηση περιουσιακών στοιχείων. Η άλλη όψη είναι μια γυναίκα εβδομήντα οκτώ ετών που καλείται, μέσα σε λίγους μήνες πένθους, να πάρει αποφάσεις τις οποίες ο σύζυγός της έπαιρνε επί σαράντα χρόνια.
Η ελληνική εκδοχή του ίδιου φαινομένου
Στην Ελλάδα η αριθμητική είναι μικρότερη αλλά η δομή ίδια. Το προσδόκιμο ζωής, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, έφτασε τα 84,5 έτη για τις γυναίκες και τα 79,3 για τους άνδρες. Η χώρα είναι πλέον τέταρτη γηραιότερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με την ηλικία του μέσου Έλληνα στα 47,2 έτη, οκτώ ολόκληρα χρόνια πάνω από ό,τι πριν από δύο δεκαετίες. Οι προβολές λένε ότι το 2070 η πολυπληθέστερη ομάδα του πληθυσμού θα είναι οι γυναίκες άνω των 90. Η ελληνική μεταβίβαση όμως περνά από δύο κανάλια, το ακίνητο και τη σύνταξη. Χωρίς διαθήκη, ο Αστικός Κώδικας δίνει στην επιζώσα σύζυγο το ένα τέταρτο της κληρονομιάς και στα παιδιά τα τρία τέταρτα. Η μητέρα δηλαδή γίνεται μειοψηφούσα συνιδιοκτήτρια του σπιτιού στο οποίο μένει. Δεν μπορεί να πουλήσει χωρίς συναίνεση, τα παιδιά δεν μπορούν να αξιοποιήσουν χωρίς εκείνη, κι ο ΕΝΦΙΑ έρχεται ούτως ή άλλως. Όσοι το προλαβαίνουν με διαθήκη ή γονική παροχή καταλήγουν συνήθως στην επικαρπία, σχήμα προστατευτικό στα χαρτιά και δεσμευτικό στην πράξη.
Το δεύτερο κανάλι βρέθηκε φέτος στο επίκεντρο. Με τον νόμο 5322/2026 καταργήθηκε η περικοπή που έριχνε τη σύνταξη χηρείας από το 70% στο 35% μετά την τριετία. Στις συντάξεις Σεπτεμβρίου 8.552 συνταξιούχοι του Δημοσίου είδαν το ποσό να επανέρχεται στο 70%, με μέση αύξηση γύρω στα 467 ευρώ τον μήνα. Άλλοι 122.000 θωρακίζονται από μελλοντική περικοπή χωρίς να δουν αύξηση σήμερα, ενώ περίπου 60.000 με συντάξεις πριν από τον Μάιο του 2016 μένουν εκτός. Για να έχουμε μια ακόμα ακριβέστερη εικόνα, η έκθεση ΗΛΙΟΣ του Ιουλίου κατέγραψε 1.059.010 παροχές λόγω θανάτου, με μηνιαία δαπάνη 465,89 εκατομμύρια ευρώ. Το κενό που δεν καλύπτεται από κανένα νομοσχέδιο είναι η γνώση. Τον Ιούλιο η Γενική Γραμματεία Χρηματοπιστωτικού Τομέα, με την Τράπεζα της Ελλάδος και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, έτρεξε πανελλήνια έρευνα με το ερωτηματολόγιο του ΟΟΣΑ για τον χρηματοοικονομικό εγγραμματισμό, σε ηλικίες 18 έως 79 ετών. Οι παλαιότερες διεθνείς μετρήσεις δεν ήταν ενθαρρυντικές, και το κρίσιμο εύρημά τους δεν ήταν ότι οι γυναίκες απαντούσαν λάθος. Ήταν ότι απαντούσαν «δεν γνωρίζω» πολύ συχνότερα από τους άνδρες, κι ότι το χάσμα μίκραινε αισθητά μόλις οι ερευνητές αφαιρούσαν αυτή την επιλογή από το ερωτηματολόγιο.
Η αμερικανική συζήτηση μετατοπίστηκε ήδη από το «πόσα» στο «σε τι κατάσταση». Στην Ελλάδα δεν έχει καν ξεκινήσει. Χιλιάδες γυναίκες θα κληθούν τα επόμενα χρόνια να αποφασίσουν αν κρατούν το πατρικό, αν ρευστοποιούν, αν εμπιστεύονται τον λογιστή που εμπιστευόταν ο σύζυγός τους. Ο νόμος τούς δίνει το δικαίωμα. Το ερώτημα είναι ποιος τούς δίνει τα εργαλεία, και γιατί μοιάζει τόσο δύσκολο να τεθεί όσο ο άλλος ζει ακόμα.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image