Οικονομικοί σύμβουλοι μοιράζονται συμβουλές και βασικά μαθήματα για τα χρήματα που δεν διδάσκονται ποτέ.
Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή, συνήθως στη μέση ηλικία των 40-50 ετών, όταν κανείς κοιτάζει πίσω και συνειδητοποιεί ότι τα πιο σημαντικά οικονομικά μαθήματα τα έμαθε αργά. Όχι επειδή δεν υπήρχαν πληροφορίες, αλλά επειδή η εμπειρία είναι ένας αυστηρός δάσκαλος: Πρώτα γράφεις το διαγώνισμα και μετά γίνεται η παράδοση του μαθήματος.
Όταν ρωτούν επιτυχημένους οικονομικούς συμβούλους ποια συμβουλή θα ήθελαν να είχαν ακούσει όταν ήταν νέοι, οι απαντήσεις τους είχαν πολλά κοινά. Δεν αφορούσαν κάποια «μυστική» επενδυτική στρατηγική, ούτε την ανακάλυψη της επόμενης σούπερ πετυχημένης μετοχής. Οι κοινές λέξεις που χρησιμοποίησαν ήταν τρεις: υπομονή, χρόνος και ψυχολογία. Τρία στοιχεία που τελικά καθορίζουν την οικονομική πορεία ενός ανθρώπου περισσότερο από οποιαδήποτε χρηματιστηριακή πρόβλεψη.
Το σημαντικότερο περιουσιακό στοιχείο
Το πρώτο μάθημα είναι ίσως το πιο απλό και ταυτόχρονα το πιο δύσκολο: ο χρόνος. Όταν κάποιος είναι νέος, τα ποσά που μπορεί να αποταμιεύσει είναι συνήθως μικρά. Όμως ο χρόνος λειτουργεί σαν αθόρυβος πολλαπλασιαστής. Ένα μικρό ποσό που επενδύεται νωρίς μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντικό κεφάλαιο μετά από δεκαετίες χάρη στο φαινόμενο του ανατοκισμού, δηλαδή το κέρδος πάνω στο κέρδος. Πολλοί επαγγελματίες του χώρου παραδέχονται ότι στα πρώτα τους χρόνια αντιμετώπιζαν τα χρήματα με τρόπο παρορμητικό. Ο πρώτος μισθός, η πρώτη αύξηση, το πρώτο «καλό» μπόνους συχνά μετατρέπονταν σε αγορές που τότε έμοιαζαν σημαντικές αλλά λίγα χρόνια αργότερα δεν είχαν καμία αξία. Η οικονομική ωριμότητα έρχεται συνήθως όταν κάποιος καταλάβει ότι το πραγματικό πλεονέκτημα δεν είναι το πόσα χρήματα κερδίζεις, αλλά πόσο συστηματικά τα αποταμιεύεις.
Ένα από τα πιο διαδεδομένα λάθη είναι αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «πληθωρισμό του τρόπου ζωής». Όσο αυξάνεται το εισόδημα, αυξάνονται σχεδόν αυτόματα και τα έξοδα. Ένα καλύτερο αυτοκίνητο, ένα μεγαλύτερο σπίτι, περισσότερα ταξίδια. Η πρόοδος είναι φυσιολογική, αλλά το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η αύξηση των δαπανών καταναλώνει κάθε αύξηση εισοδήματος. Έτσι, ακόμη και άνθρωποι με υψηλές απολαβές καταλήγουν να έχουν ελάχιστη πραγματική αποταμίευση.
Οι οικονομικοί σύμβουλοι συχνά επιμένουν σε μια απλή αλλά ισχυρή αρχή: πλήρωσε πρώτα τον εαυτό σου. Με άλλα λόγια, προτρέπουν όσους τους παρακολουθούν να αποταμιεύουν ή να επενδύουν ένα μέρος του εισοδήματός τους πριν αρχίσουν να ξοδεύουν. Με τον τρόπο αυτό η αποταμίευση γίνεται συνήθεια, σχεδόν αυτόματη διαδικασία, και όχι κάτι που μένει για το τέλος του μήνα. Διότι, ειδικά τον πρώτο καιρό, συνήθως δεν απομένει τίποτα.
Η σημασία της υπομονής
Ένα ακόμη μάθημα που συχνά αναφέρουν οι επαγγελματίες της αγοράς είναι η ικανότητα να παραμένει κανείς ήρεμος και ψύχραιμος. Στα πρώτα χρόνια της επενδυτικής τους ζωής πολλοί πίστευαν ότι η επιτυχία προέρχεται από συνεχείς κινήσεις: αγορά, πώληση, αλλαγή στρατηγικής, παρακολούθηση κάθε διακύμανσης της αγοράς. Στην πραγματικότητα, όμως, η υπερβολική δραστηριότητα συχνά μειώνει τις αποδόσεις. Οι πιο επιτυχημένοι επενδυτές είναι συχνά αυτοί που επενδύουν με μακροπρόθεσμο ορίζοντα και αποφεύγουν να αντιδρούν σε κάθε μικρή αναταραχή των αγορών.
Ο καθοριστικός ρόλος της ψυχολογίας
Οι αγορές κινούνται σε κύκλους φόβου και ενθουσιασμού. Όταν όλα ανεβαίνουν, οι άνθρωποι πιστεύουν ότι η άνοδος θα συνεχιστεί για πάντα. Όταν πέφτουν, κυριαρχεί η πεποίθηση ότι η κρίση δεν θα τελειώσει ποτέ. Όμως η ιστορία των αγορών δείχνει ότι οι περίοδοι κρίσης είναι συχνά προσωρινές και όσοι πανικοβάλλονται πρώτοι είναι συνήθως εκείνοι που χάνουν περισσότερα.
Ένα ακόμη μάθημα που επανέρχεται συχνά είναι η ανάγκη για ισορροπία μεταξύ επενδύσεων και ρευστότητας. Η ιδέα ότι όλα τα χρήματα πρέπει να επενδύονται δεν είναι πάντα σωστή. Η ζωή είναι απρόβλεπτη: μια απώλεια εργασίας, μια ιατρική δαπάνη ή μια απρόσμενη επισκευή μπορεί να ανατρέψει έναν προϋπολογισμό. Χωρίς ένα μικρό «μαξιλάρι» ρευστότητας, ακόμη και μια καλή επένδυση μπορεί να αναγκαστεί να ρευστοποιηθεί τη χειρότερη δυνατή στιγμή.
Παράλληλα, πολλοί σύμβουλοι επισημαίνουν ότι οι νέοι συχνά είναι υπερβολικά συντηρητικοί στις επενδύσεις τους. Ο φόβος της απώλειας τους οδηγεί σε επιλογές χαμηλού ρίσκου, όπως καταθέσεις ή πολύ ασφαλή χαρτοφυλάκια. Όμως ένας νέος άνθρωπος έχει μπροστά του δεκαετίες για να ανακτήσει πιθανές απώλειες. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να αναλάβει μεγαλύτερο επενδυτικό ρίσκο, το οποίο ιστορικά συνδέεται με υψηλότερες αποδόσεις.
Υπάρχει όμως και μια λιγότερο προφανής συμβουλή: να αποφεύγει κανείς τις συγκρίσεις. Στην εποχή των κοινωνικών δικτύων είναι εύκολο να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι όλοι οι άλλοι έχουν περισσότερα χρήματα, καλύτερες επενδύσεις ή πιο γρήγορη οικονομική πρόοδο. Αυτή η ψευδαίσθηση συχνά οδηγεί σε κακές αποφάσεις, επειδή οι άνθρωποι προσπαθούν να μιμηθούν τρόπους ζωής που δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές τους δυνατότητες.
Στην πραγματικότητα, η οικονομική πορεία κάθε ανθρώπου είναι μοναδική. Άλλοι ξεκινούν με οικογενειακή βοήθεια, άλλοι με χρέη. Κάποιοι έχουν σταθερή εργασία, άλλοι βιώνουν περιόδους αβεβαιότητας. Η σύγκριση με τους άλλους όχι μόνο δεν βοηθά, αλλά συχνά δημιουργεί πίεση που οδηγεί σε υπερβολικές δαπάνες.
Αν υπάρχει ένα κοινό συμπέρασμα σε όλες αυτές τις συμβουλές, είναι ότι η οικονομική επιτυχία δεν βασίζεται σε ένα μεγάλο «κόλπο». Βασίζεται σε πολλές μικρές αποφάσεις που επαναλαμβάνονται για χρόνια. Μικρή αλλά συστηματική αποταμίευση, επένδυση με υπομονή, αποφυγή του πανικού και έλεγχο του τρόπου ζωής, ώστε να μην «μεγαλώνει» πιο γρήγορα από το εισόδημά. Γι’ αυτό το λόγο ίσως οι περισσότεροι οικονομικοί σύμβουλοι, όταν τους ζητείται να συνοψίσουν τη μεγαλύτερη οικονομική αλήθεια που έμαθαν στη ζωή τους, καταλήγουν σε μια απλή φράση: αν μπορούσαν να γυρίσουν πίσω στον χρόνο, θα ξεκινούσαν νωρίτερα. Γιατί στον κόσμο των χρημάτων, όπως και στη ζωή γενικότερα, το πιο ισχυρό εργαλείο είναι ο χρόνος, το μόνο που δεν μπορεί να αγοραστεί.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image