Το 1932, η αυστραλιανή κυβέρνηση επιστράτευσε στρατιώτες, πολυβόλα και χιλιάδες σφαίρες για να αντιμετωπίσει ένα κοπάδι από μεγάλα πτηνά που κατέστρεφαν τις καλλιέργειες. Και ηττήθηκε.

Στην στρατιωτική ιστορία όλων των λαών της γης έχουν καταγραφεί διάφορες ήττες. Κάποιες από αυτές τελείως απρόσμενες. Από πολύ μικρότερους στρατούς, από αντάρτες που δεν είχαν καμία εκπαίδευση, από ιθαγενείς που ήταν οπλισμένοι με τόξα και βέλη. Ο στρατός της Αυστραλίας, όμως, έχει καταγράψει στο παθητικό του μια ήττα που δεν έχει προηγούμενο: Από πουλιά. Και μάλιστα από πουλιά που… δεν πετάνε. Μια συντονισμένη και οργανωμένη, υποτίθεται, στρατιωτική επιχείρηση, που έμεινε στην ιστορία ως «Πόλεμος των Εμού» (Emu War) κατέληξε σ’ ένα άνευ προηγουμένου φιάσκο. Και η ανάμνησή του διατηρείται ακόμα και σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα μετά, για να υπενθυμίζει στους Αυστραλούς ότι δεν πρέπει να υποτιμούν κανέναν και τίποτα.

Οταν τα εμού νίκησαν τους ανθρώπους: Η πιο περίεργη ήττα του στρατού της Αυστραλίας
Στη Δυτική Αυστραλία, το 1932 ο στρατός κλήθηκε να περιορίσει τον τεράστιο πληθυσμό των εμού που κατέστρεφαν τις καλλιέργειες των ντόπιων αγροτών. Και απέτυχε. Photo: Getty Images/Ideal Image

Mια ασυνήθιστη διαχείρηση άγριας ζωής
Τον Νοέμβριο του 1932, στην πολιτεία της Δυτικής Αυστραλίας, ο αυστραλιανός στρατός πήρε διαταγή να αντιμετωπίσει τα εμού. Ένα είδος πτηνού που ζει μόνο σ’ εκείνες τις περιοχές, δεν πετάει, μπορεί να φτάσει σε ύψος σχεδόν δύο μέτρων, αλλά αναπτύσσει εντυπωσιακή ταχύτητα στο έδαφος. Η αποστολή των στρατιωτών ήταν να περιορίσουν τον πληθυσμό τους, για να ανακουφίσουν τους αγρότες της περιοχής. Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η αυστραλιανή κυβέρνηση επιχείρησε να βοηθήσει χιλιάδες βετεράνους να ξεκινήσουν μια καινούργια ζωή ως αγρότες. Τους παραχώρησε εκτάσεις γης στη Δυτική Αυστραλία, σε μια προσπάθεια να αναπτυχθούν νέες γεωργικές περιοχές και να αξιοποιηθούν εκτάσεις που μέχρι τότε παρέμεναν σχετικά αραιοκατοικημένες.

Το σχέδιο, ωστόσο, δεν εξελίχθηκε όπως είχε προβλεφθεί. Πολλοί από τους πρώην στρατιώτες βρέθηκαν σε μικρά αγροτεμάχια με φτωχά εδάφη, περιορισμένη πρόσβαση σε νερό και δύσκολες κλιματολογικές συνθήκες. Η κατάσταση επιδεινώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1930, όταν η παγκόσμια οικονομική ύφεση πίεζε τις τιμές των αγροτικών προϊόντων και τα οικονομικά των παραγωγών. Την ίδια περίοδο, περίπου 20.000 εμού κατευθύνθηκαν προς τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις αναζητώντας τροφή και νερό. Η ξηρασία είχε περιορίσει τις διαθέσιμες πηγές τροφής στο φυσικό τους περιβάλλον και τα χωράφια με τα σιτηρά αποτελούσαν μια εύκολη λύση. Τα μεγάλα πουλιά δεν περιορίζονταν στο να καταναλώνουν τις καλλιέργειες. Περνούσαν μέσα από τους φράχτες, προκαλούσαν ζημιές στις περιφράξεις και δημιουργούσαν επιπλέον προβλήματα στους αγρότες, καθώς τα ανοίγματα επέτρεπαν και σε άλλα ζώα, κυρίως κουνέλια, να εισέρχονται στα χωράφια και να καταστρέφουν τις σοδειές.

Οταν τα εμού νίκησαν τους ανθρώπους: Η πιο περίεργη ήττα του στρατού της Αυστραλίας
Σήμερα ο πληθυσμός των εμού παραμένει ισχυρός, με εκατοντάδες χιλιάδες πτηνά να ζουν ελεύθερα στην αυστραλιανή ήπειρο. Photo: Getty Images/Ideal Image

Ενας ανίκητος εχθρός
Οι αγρότες απευθύνθηκαν στις αρχές, το θέμα έφτασε στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση και, με όλους τους τύπους, ο τότε υπουργός Άμυνας Τζορτζ Πιρς ενέκρινε μια επιχείρηση που ο ίδιος χαρακτήρισε «στρατιωτική». Στις 2 Νοεμβρίου 1932, τρεις άνδρες του Βασιλικού Αυστραλιανού Πυροβολικού έφτασαν στην περιοχή του Κάμπιον. Επικεφαλής ήταν ο ταγματάρχης Γκουίνιντ Μέρεντιθ, ενώ η μικρή στρατιωτική ομάδα διέθετε δύο πολυβόλα Lewis και περίπου 10.000 φυσίγγια. Οι στρατιώτες περίμεναν ότι θα μπορούσαν να εντοπίσουν μεγάλες συγκεντρώσεις εμού και να τις εξουδετερώσουν με συνεχείς ριπές. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική σχεδόν από την πρώτη ημέρα. Τα πουλιά δεν παρέμεναν συγκεντρωμένα όταν αντιλαμβάνονταν τον κίνδυνο. Διασκορπίζονταν σε μικρότερες ομάδες, κινούνταν με μεγάλη ταχύτητα και εξαφανίζονταν ανάμεσα στη βλάστηση πριν προλάβουν οι στρατιώτες να οργανώσουν αποτελεσματικά τα πυρά τους.

Η πρώτη απόπειρα δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Οι αγρότες προσπάθησαν να οδηγήσουν τα εμού προς σημεία όπου είχαν στηθεί ενέδρες, αλλά τα πουλιά διασπάστηκαν και διέφυγαν. Τις επόμενες ημέρες οι αποτυχίες διαδέχονταν η μία την άλλη: Από λανθασμένες εκτιμήσεις στους χώρους της ενέδρας μέχρι εμπλοκές των πολυβόλων. Οι στρατιώτες παρατήρησαν, επίσης, πως όταν πλησίαζε ο κίνδυνος, τα πουλιά δεν αντιδρούσαν όλα με τον ίδιο τρόπο. Κάποια συνέχιζαν να τρέφονται, ενώ άλλα απομακρύνονταν πρώτα, προκαλώντας την κινητοποίηση ολόκληρης της ομάδας. Στις αναφορές της εποχής περιγράφονταν ακόμη μεγάλα πτηνά που έμοιαζαν να λειτουργούν ως «παρατηρητές» και ειδοποιούσαν τα υπόλοιπα.

Μέχρι τις 8 Νοεμβρίου είχαν χρησιμοποιηθεί περίπου 2.500 φυσίγγια. Οι εκτιμήσεις για τα νεκρά πουλιά διέφεραν σημαντικά, με τις αναφορές να κυμαίνονται από μερικές δεκάδες ως μερικές εκατοντάδες. Η κυβέρνηση, αντιμετωπίζοντας πλέον και την αρνητική δημοσιότητα, αποφάσισε να αποσύρει τους στρατιώτες και τα πολυβόλα.

Μια μεγάλη ήττα για το στρατό
Η πρώτη φάση του πολέμου είχε ουσιαστικά τελειώσει μέσα σε έξι ημέρες με συντριπτική ήττα. Οι αγρότες, βέβαια, εξακολουθούσαν να διαμαρτύρονται, καθώς τα εμού παρέμεναν στην περιοχή και οι ζημιές στις καλλιέργειες συνεχίζονταν. Η κυβέρνηση της Δυτικής Αυστραλίας πίεσε για νέα στρατιωτική παρέμβαση και, λίγες ημέρες αργότερα, ο υπουργός Άμυνας ενέκρινε την επανέναρξη της επιχείρησης. Στις 13 Νοεμβρίου οι στρατιώτες επέστρεψαν στο πεδίο. Περισσότεροι αυτή τη φορά, με πιο πολλά πολυβόλα και κινήσεις που θύμιζαν πραγματική μάχη.

Οταν τα εμού νίκησαν τους ανθρώπους: Η πιο περίεργη ήττα του στρατού της Αυστραλίας
Το μεταλλικό γλυπτό με το Εθνόσημο της Αυστραλίας με το σύμβολο του καγκουρό και του εμού, στην είσοδο του Κτηρίου του Κοινοβουλίου στην Καμπέρα της Αυστραλίας. Photo: Getty Images/Ideal Image

Στις 10 Δεκεμβρίου ο Μέρεντιθ ανακλήθηκε. Στην τελική αναφορά του υποστήριξε ότι οι άνδρες του είχαν σκοτώσει 986 εμού, έχοντας χρησιμοποιήσει περίπου 10.000 φυσίγγια. Ανέφερε επίσης ότι περίπου 2.500 τραυματισμένα πουλιά είχαν πιθανότατα πεθάνει αργότερα. Οι αριθμοί αυτοί δεν θεωρούνται απολύτως αξιόπιστοι, καθώς προέρχονταν από την ίδια τη στρατιωτική πλευρά και δεν υπήρχε ανεξάρτητη καταγραφή που να τους επιβεβαιώνει. Το βασικό πρόβλημα, πάντως, παρέμενε άλυτο. Ο πληθυσμός των εμού δεν είχε περιοριστεί παρά μόνο κατά 5-10%.

Η αυστραλιανή κυβέρνηση επέστρεψε τελικά σε μια πιο πρακτική λύση: την καταβολή χρηματικών αμοιβών για κάθε νεκρό εμού. Αντί να χρησιμοποιεί στρατιωτικό προσωπικό και πολυβόλα, ανέθεσε ουσιαστικά την αντιμετώπιση του προβλήματος στους ίδιους τους αγρότες και σε κυνηγούς της περιοχής. Το σύστημα των επιδοτήσεων και των αμοιβών συνεχίστηκε για χρόνια και αποδείχθηκε πιο αποτελεσματικό από τη στρατιωτική επιχείρηση. Η ιστορία, όμως, είχε ήδη αποκτήσει τη δική της ζωή. Ο «Πόλεμος των Εμού» πέρασε στον αυστραλιανό Τύπο και στη συνέχεια στη διεθνή λαϊκή κουλτούρα ως ένα από τα πιο παράξενα επεισόδια της στρατιωτικής ιστορίας. Ο ίδιος ο Μέρεντιθ φέρεται να περιέγραψε τα πουλιά ως αντιπάλους που μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τα πολυβόλα με τρόπο που λειτουργούν μόνο τα άρματα μάχης!

Οι αυστραλιανές ένοπλες δυνάμεις όχι μόνο παραδέχτηκαν την ήττα τους, αλλά και απέδωσαν στα εμού ιδιαίτερες τιμές. Ένα εμού εμφανίζεται στο εθνόσημο της χώρας, μαζί με το καγκουρό, και απεικονίζεται και στο αυστραλιανό νόμισμα των 50 σεντ. Ο πληθυσμός του παραμένει ισχυρός, με εκατοντάδες χιλιάδες πτηνά να ζουν ελεύθερα στην αυστραλιανή ήπειρο.

Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image