Ο Τσέστερ Κάρλσον έζησε την απόρριψη πριν αλλάξει τη ζωή μας με την ξηρογραφία.
Πόσες εφευρέσεις που άλλαξαν τη ζωή μας είχαν για βασικό κίνητρο τη βαρεμάρα; Το να γλυτώσει, δηλαδή, ένας άνθρωπος από μια βαρετή και κοπιαστική εργασία; Αν μη τι άλλο, ο Τσέστερ Κάρλσον υπήρξε ένας ευφυέστατος άνθρωπος και το απέδειξε με την ξηρογραφία. Το καύσιμο, όμως, που ώθησε το μυαλό του για να επινοήσει την ξηρογραφία, και το φωτοτυπικό μηχάνημα που τον έκανε πλούσιο, ήταν αυτό ακριβώς: Να αποφύγει να αντιγράφει.
Ο Κάρλσον δεν μεγάλωσε με την πολυτέλεια να ονειρεύεται μια μεγάλη επιχειρηματική καριέρα. Γεννήθηκε το 1906 στο Σιάτλ και από πολύ μικρός γνώρισε τη φτώχεια. Ο πατέρας του αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας κι έτσι η οικογένεια μετακινήθηκε στην Καλιφόρνια. Στα 12 του χρόνια, σύμφωνα με μαρτυρίες για τη ζωή του, άρχισε να δουλεύει πριν και μετά το σχολείο για να συμβάλλει στα έξοδα του σπιτιού. Έπλενε τζάμια, καθάριζε δρόμους και πατώματα και έκανε κάθε είδους μικροδουλειά. Η μητέρα του πέθανε το 1923, όταν εκείνος ήταν μόλις 17 ετών.
Από μικρός είχε επίσης γοητευτεί από την τυπογραφία. Στο γυμνάσιο άρχισε να ενδιαφέρεται για τη χημεία, εξέδωσε μάλιστα ένα μικρό περιοδικό για ερασιτέχνες χημικούς και δούλεψε σε τυπογραφείο. Με τα χρήματα που έβγαλε αγόρασε ένα παλιό πιεστήριο και προσπάθησε να τυπώσει μόνος του τις εκδόσεις του. Το εγχείρημα δεν κράτησε πολύ, αλλά του άφησε κάτι πολύ σημαντικό: την επίγνωση του πόσο δύσκολο ήταν να μετατρέψει κανείς ένα κείμενο σε πολλά αντίγραφα. Για να σπουδάσει, δούλεψε σχεδόν ασταμάτητα. Στο Riverside Junior College εντάχθηκε σε πρόγραμμα συνδυασμού εργασίας και σπουδών, ενώ έκανε παράλληλα διάφορες δουλειές. Στη συνέχεια πήγε στο California Institute of Technology, το περίφημο Caltech, όπου σπούδασε φυσική. Δούλεψε σε θερινή εργασία σε εργοστάσιο τσιμέντου, έκανε θελήματα και μικροδουλειές, ακόμη και κούρεμα γκαζόν.
Η ιστορική εφεύρεση
Όταν πήρε το πτυχίο του το 1930, είχε χρέος περίπου 1.500 δολαρίων. Και τότε ξεκίνησε ένα ακόμη δυσκολότερο κεφάλαιο: η Μεγάλη Ύφεση. Έστειλε αιτήσεις σε 82 εταιρείες. Ελάχιστες απάντησαν. Τελικά βρήκε δουλειά στα Bell Laboratories ως μηχανικός έρευνας. Δεν ενθουσιάστηκε. Ζήτησε να μετακινηθεί στο τμήμα ευρεσιτεχνιών, όπου άρχισε να βλέπει από κοντά κάτι που θα άλλαζε τη ζωή του: τεράστιους όγκους εγγράφων, τεχνικών σχεδίων και πατεντών που έπρεπε να αντιγραφούν. Η δουλειά ήταν βασανιστικά αργή. Για να αποκτήσει κανείς αντίγραφο ενός εγγράφου, έπρεπε είτε να το στείλει για φωτογράφηση, είτε να το ξαναγράψει. Και τα δύο κόστιζαν χρόνο και χρήμα. Ο Κάρλσον άρχισε να αναρωτιέται γιατί χρειαζόταν να δημιουργείται κάθε φορά ένα νέο «πρωτότυπο» για να πάρεις ένα αντίγραφο.
Η ιδέα άρχισε να παίρνει μορφή γύρω στο 1935. Ο Κάρλσον περνούσε ώρες στη δημοτική βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης, διαβάζοντας επιστημονικά άρθρα. Δεν ήθελε να χρησιμοποιήσει την κλασική φωτογραφία. Αναζητούσε κάτι διαφορετικό: έναν τρόπο ώστε το φως να δημιουργεί ένα προσωρινό «ίχνος» του εγγράφου και στη συνέχεια αυτό το ίχνος να μετατρέπεται σε κανονικό αντίγραφο. Εδώ βρίσκεται η ουσία της ανακάλυψής του. Ο Κάρλσον κατάλαβε ότι υπήρχαν υλικά που συμπεριφέρονται διαφορετικά όταν φωτίζονται: στο σκοτάδι μπορούσαν να κρατούν ένα ηλεκτρικό φορτίο, ενώ στο φως το έχαναν. Αν, λοιπόν, φόρτιζε ολόκληρη μια επιφάνεια και στη συνέχεια έριχνε πάνω της φως μέσα από το έγγραφο, τα φωτεινά και τα σκοτεινά σημεία δημιουργούσαν ένα αόρατο ηλεκτρικό «σχέδιο» της σελίδας. Πάνω σε αυτό μπορούσε να κολλήσει μια πολύ λεπτή μαύρη σκόνη. Εκεί όπου υπήρχαν τα γράμματα, η σκόνη έμενε. Έτσι δημιουργούνταν η εικόνα. Σήμερα αυτό μοιάζει αυτονόητο. Το 1938, όμως, ήταν κοσμογονία.
Το πρώτο αντίγραφo
Ο Κάρλσον έφτιαξε ένα αυτοσχέδιο εργαστήριο στην Αστόρια της Νέας Υόρκης και συνεργάστηκε με τον Γερμανό φυσικό Ότο Κόρνεϊ. Τα χρήματα ήταν ελάχιστα. Στις 22 Οκτωβρίου 1938, οι δύο άνδρες έκαναν το πρώτο επιτυχημένο πείραμα. Πάνω σε μια γυάλινη πλάκα είχαν γράψει «10-22-38 ASTORIA». Χρησιμοποιώντας μια μεταλλική πλάκα καλυμμένη με θείο, στατικό ηλεκτρισμό, φως και μια λεπτή σκόνη, κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα αντίγραφο της επιγραφής. Ήταν η πρώτη ξηρογραφική εικόνα στην ιστορία. Βεβαίως, άλλο πράγμα είναι να κάνεις ένα πείραμα σε ένα αυτοσχέδιο εργαστήριο και άλλο να φτιάξεις ένα μηχάνημα που θα μπορούσε να μπει σε κάθε γραφείο. Ο Κάρλσον χρειάστηκε χρόνια για να πείσει κάποιον να χρηματοδοτήσει την ιδέα. Περισσότερες από 20 εταιρείες τον απέρριψαν. Μεταξύ όσων δεν ενδιαφέρθηκαν ήταν μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της αμερικανικής τεχνολογίας.
Το 1944 βρήκε τελικά έναν σύμμαχο στο Battelle Memorial Institute, έναν ερευνητικό οργανισμό που ανέλαβε να βοηθήσει στην εξέλιξη της τεχνολογίας και χρηματοδότησε τις έρευνές του. Καθοριστικός ήταν στη συνέχεια ο Τζον Ντεσάουερ. Ο Γερμανός μηχανικός είχε ενταχθεί στη Haloid, μια μικρή εταιρεία φωτογραφικού χαρτιού στο Ρότσεστερ, και το 1945 διάβασε για την τεχνολογία του Κάρλσον. Κατάλαβε ότι πίσω από εκείνη την παράξενη επιστημονική ιδέα μπορούσε να υπάρχει μια ολόκληρη αγορά. Ο Ντεσάουερ έφερε την υπόθεση στον πρόεδρο της Haloid, Τζόζεφ Γουίλσον, και η εταιρεία άρχισε τις διαπραγματεύσεις με το Battelle. Χρειαζόταν, όμως, και ένα όνομα. Ο όρος «electrophotography» (ηλεκτροφωτογραφία) ήταν δύσκολος και παρέπεμπε περισσότερο σε επιστημονικό εργαστήριο παρά σε ένα προϊόν που θα αγόραζε ένα γραφείο. Ένας καθηγητής κλασικών σπουδών στο Ohio State University πρότεινε τη λέξη «xerography», από τις ελληνικές λέξεις «ξηρός» και «γράφω». Η σημασία ήταν ουσιαστικά «ξηρή γραφή», επειδή η νέα μέθοδος δεν χρειαζόταν τα υγρά χημικά λουτρά της παραδοσιακής φωτογραφίας.
Η γέννηση της Xerox
Στις 22 Οκτωβρίου 1948, ακριβώς δέκα χρόνια μετά το πρώτο πείραμα στην Αστόρια, η Battelle και η Haloid παρουσίασαν δημόσια την ξηρογραφία. Ήταν το σημείο στο οποίο η εφεύρεση του Κάρλσον άρχισε να αποκτά εμπορική ταυτότητα. Το πρώτο εμπορικό μηχάνημα, το Model A, ακολούθησε το 1949/1950, αλλά ήταν δύσχρηστο και κάθε αντίγραφο απαιτούσε πολλά χειροκίνητα βήματα. Η μεγάλη εμπορική έκρηξη θα ερχόταν αργότερα, με το Xerox 914 του 1959. Αυτό ήταν το μηχάνημα που έκανε πραγματικά τη φωτοτυπία καθημερινότητα στα γραφεία, καθώς μπορούσε να παράγει γρήγορα αντίγραφα σε απλό χαρτί. Η Haloid είχε πλέον ουσιαστικά βρει το προϊόν που θα την έκανε παγκόσμιο όνομα και το 1961 μετονομάστηκε σε Xerox Corporation. Ο Κάρλσον, όμως, δεν πρόλαβε να απολαύσει για πολλά χρόνια την επιτυχία του. Πέθανε το 1968, σε ηλικία 62 ετών, από καρδιακή προσβολή, έχοντας όμως προλάβει να γίνει εξαιρετικά πλούσιος από τα δικαιώματα της εφεύρεσής του.
Κι εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ασυνήθιστο κομμάτι της ιστορίας του: Δεν προσπάθησε να κρατήσει την περιουσία του, ούτε να την κληρονομήσει στους οικείους του. Τα τελευταία χρόνια της ζωής του μοίρασε τεράστια ποσά σε πανεπιστήμια, οργανώσεις πολιτικών δικαιωμάτων, δράσεις για την ειρήνη, πολιτιστικούς και κοινωνικούς φορείς. Το Smithsonian αναφέρει ότι έδωσε σχεδόν 100 εκατ. δολάρια σε φιλανθρωπικές οργανώσεις, ενώ μεταγενέστερες καταγραφές της δράσης του Carlson Foundation ανεβάζουν τις συνολικές δωρεές που συνδέονται με την οικογένεια και το ίδρυμά του σε περίπου 150 εκατ. δολάρια. Ο ίδιος ακόμα και στο διάστημα της ακμής του έλεγε ότι «όνειρό μου είναι να πεθάνω φτωχός». Άφησε, όμως, την πιο πλούσια παρακαταθήκη.