Τι προβλέπει ο Economist για την κούρσα του διαστήματος: Γκρίζες ζώνες και πρακτικοί στόχοι.
Το 2026 δεν θα είναι απλώς άλλη μια χρονιά στο ημερολόγιο της εξερεύνησης του διαστήματος. Θα είναι η χρονιά που η έννοια του «εξοπλισμού» εκτοξεύεται από το έδαφος σε τροχιές γύρω από τη Γη. Και μεταμορφώνει σε πράξη αυτό που για δεκαετίες ήταν απλά θεωρία: το διάστημα ως τόπος σύγκρουσης και εξοπλισμού υψηλής τεχνολογίας. Τουλάχιστον αυτό υποστηρίζουν έγκυρα Μέσα, όπως ο Economist, που προσπαθούν να παρακολουθήσουν τις ραγδαίες εξελίξεις.
O πόλεμος στο διάστημα ίσως να μην είναι πλέον επιστημονική φαντασία
Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα η «κούρσα του διαστήματος» ήταν μια συμβολική μάχη ανάμεσα σε ΗΠΑ και ΕΣΣΔ. Σήμερα είναι για τεχνολογική και στρατηγική κυριαρχία στο διάστημα, στην οποία ανακατεύονται πολλοί παίκτες και έχει ένα πολύ διαφορετικό χαρακτήρα. Ο εξοπλισμός στο διάστημα δεν είναι πλέον μόνο η κατασκευή δορυφόρων παρατήρησης ή πλοήγησης, αλλά οι πλατφόρμες που θα καθορίσουν την ταχύτητα, την εμβέλεια και την ικανότητα αντίδρασης των στρατιωτικών δυνάμεων κάθε χώρας.
Τα πυρηνικά όπλα και η καθαρή «στρατιωτική» παρουσία είναι απαγορευμένη στο διάστημα, σύμφωνα με τη Συνθήκη του Διαστήματος του 1967. Η κατάσταση, όμως, έχει ξεφύγει από τα όρια ενός απλού «μη πολεμικού χώρου». Η Συνθήκη, που απαγορεύει την εγκατάσταση όπλων μαζικής καταστροφής, δεν εμποδίζει τη στρατιωτική χρήση των τροχιών, συμπεριλαμβανομένων των δορυφορικών συστημάτων και υπηρεσιών για αναγνώριση, επικοινωνία, καθοδήγηση ή προειδοποίηση. Αυτό, φυσικά, αφήνει ένα τεράστιο πεδίο «γκρίζας ζώνης»: στον εξοπλισμό που μπορεί να λειτουργεί στο μεταίχμιο της νομιμότητας, αλλά και στον προϋπολογισμό, με τους στρατούς να επενδύουν συνεχώς σε τεχνολογίες που ενισχύουν την ικανότητά τους να παρακολουθούν, να καθοδηγούν, ακόμη και να εξουδετερώνουν άλλη διαστημική «παρουσία» -κι ας μην είναι ακριβώς στρατιωτική.
Μια από τις πιο αμφιλεγόμενες πτυχές του εξοπλισμού που θα δούμε να δοκιμάζεται το 2026 είναι οι ευέλικτοι δορυφόροι με δυνατότητες κίνησης στην τροχιά. Στις ΗΠΑ, η Space Force έχει σχεδιάσει διαγωνισμούς για να αποκτήσει στόλο μικρών, ευκίνητων δορυφόρων γεωστατικής τροχιάς, που μπορούν να αλλάζουν θέση για να αποφύγουν «διαστημικά σκουπίδια» (π.χ. υπολείμματα από δορυφόρους που δεν χρησιμοποιούνται πια, αλλά παραμένουν σε τροχιά) ή να καλύψουν στρατηγικές ανάγκες επικοινωνιών και παρατήρησης. Αυτή η ευκινησία, βέβαια, είναι μόνον μια πλευρά του νομίσματος. Φέτος οι επενδύσεις σε αντιδορυφορικά συστήματα (anti-satellite, ASAT) και τεχνολογίες ηλεκτρονικού πολέμου θα αυξηθούν. Οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ρωσία και άλλες χώρες έχουν ήδη δοκιμάσει τέτοια όπλα, καταστρέφοντας ή παρεμβαίνοντας σε δορυφόρους σε χαμηλή τροχιά, και η πρόκληση το 2026 είναι να εξισορροπήσουν αυτές τις ικανότητες με την ανάγκη να προστατεύσουν τα δικά τους δίκτυα.
Ηθικές και νομικές συζητήσεις
Κάθε επίθεση σε δορυφόρο μπορεί να δημιουργήσει ολόκληρα «σύννεφα» από διαστημικά σκουπίδια, τα οποία θέτουν σε κίνδυνο όχι μόνο στρατιωτικούς αλλά και πολιτικούς και εμπορικούς σταθμούς. Αυτή η αλληλεπίδραση ανάμεσα στην τεχνολογία και το περιβάλλον του χώρου καθιστά το ράλι εξοπλισμών του 2026 σε μια διαδικασία ευρύτερου ελέγχου των διαστημικών τροχιών.
Εκτός από στρατιωτικά υλικά και λογισμικό, η χρονιά ανοίγει την πόρτα και σε νέα είδη υποδομών. Το σημαντικότερο απ’ όλα αυτά είναι το «Golden Dome», ένα προτεινόμενο σύστημα αμυντικών δορυφόρων για την αναχαίτιση βαλλιστικών και υπερηχητικών απειλών. Μπορεί να μην έχει φτάσει στην πλήρη υλοποίησή του, όμως οι συζητήσεις γύρω από τον εξοπλισμό αυτού του είδους δίνουν και παίρνουν και αποδεικνύουν πόσο φιλόδοξα είναι αυτά τα σχέδια, στο μυαλό όσων τα επεξεργάζονται. Αν ακόμη και ένα μέρος αυτών των προγραμμάτων φτάσει στο στάδιο δοκιμών ή πρώτης εγκατάστασης, ο τρόπος που οι στρατοί αντιμετωπίζουν την άμυνα και την επίθεση στο έδαφος, τη θάλασσα ή τον αέρα της Γης θα αλλάξει ριζικά.
Προφανώς ο εξοπλισμός στο διάστημα δεν είναι μόνο θέμα τεχνολογίας αλλά και πολιτικής. Η κίνηση για στρατιωτικοποίηση των διαστημικών τροχιών καταγράφεται παράλληλα με οικονομικές και γεωπολιτικές πιέσεις να διαμορφώσουν νέες συμμαχίες και στρατηγικές. Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις δεν αφορά πλέον αποκλειστικά το ποιος θα φτάσει πρώτος στον Άρη ή ποιος θα κατασκευάσει τον πιο προηγμένο δορυφόρο χαρτογράφησης. Τα κράτη έχουν πιο πρακτικούς στόχους: Ποιος ελέγχει την πληροφορία, την εκπομπή και την πρόσβαση σε κρίσιμες υπηρεσίες στην ίδια την τροχιά της Γης.
Τη χρονιά που ξεκίνησε, λοιπόν, ο εξοπλισμός στο διάστημα θα αποτελείται από ένα μωσαϊκό διαφορετικών τεχνολογιών και ρόλων: από δορυφόρους που μπορούν να μετακινούνται και να συνεργάζονται με επίγειες δυνάμεις, μέχρι συστήματα που σχεδιάζονται για να διατηρούν ή να καταστρέφουν άλλες τροχιές. Από υπηρεσίες που ενισχύουν την επικοινωνία και την καθοδήγηση, μέχρι εργαλεία που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν άμεσα σε μια μελλοντική διαστημική σύγκρουση. Και όλα αυτά ενώ οι διεθνείς συμφωνίες και οι νομικές δομές προσπαθούν να ακολουθήσουν τον καταιγισμό της τεχνολογικής προόδου και να απαγορεύσουν ό,τι είναι δυνατόν. Χωρίς να το καταφέρνουν, όπως διαπιστώνουμε.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image