Πεπτίδια: Φρενίτιδα για το «μαγικό» συστατικό

Πεπτίδια σε καλλυντικά, σε κρέμες, σε συμπληρώματα διατροφής. Πεπτίδια για το πρόσωπο, τα μαλλιά, το σώμα. Εκατοντάδες διαφορετικά προϊόντα με πεπτίδια κυκλοφορούν στην αγορά που υπόσχονται αντιγήρανση, βαθιά ενυδάτωση, αλλά και αποκατάσταση των μυών μετά την άσκηση, ενίσχυση του μεταβολισμού, μείωση του σωματικού βάρους και συνολική ευεξία.

Το 2025 η παγκόσμια αγορά προϊόντων περιποίησης δέρματος με πεπτίδια εκτιμήθηκε στα 2.6 δισεκ. δολάρια.

Τι είναι και σε τι βοηθούν
Τι είναι, όμως, τα πεπτίδια γύρω από τα οποία έχει δημιουργηθεί ένα ολόκληρο οικοσύστημα, με την αγορά -ιδίως στην κοσμετολογία- να αποτιμάται σε πολλά δισεκατομμύρια και να αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς; Πρόκειται για μικρές αλυσίδες αμινοξέων, τα δομικά στοιχεία των πρωτεϊνών, που παίζουν καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Ρυθμίζουν ορμονικές διεργασίες, μειώνουν τη φλεγμονή και λειτουργούν ως αγγελιοφόροι ανάμεσα στα κύτταρα, δίνοντας εντολές για αναγέννηση, αποκατάσταση και συντονισμό διαφόρων βιολογικών διεργασιών. Συμβάλλουν στην αύξηση της παραγωγής νέων μυϊκών πρωτεϊνών, στην αναγέννηση των μυών, τη γρηγορότερη ανάρρωση έπειτα από τραυματισμούς και άθληση. Ορισμένα επηρεάζουν το μεταβολισμό, βοηθούν στη μείωση του λίπους, ενισχύουν την επιδιόρθωση των ιστών και συνδέονται με τη βελτίωση σε μνήμη, διάθεση και συγκέντρωση.

Τα υδρολυμένα πεπτίδια κολλαγόνου χρησιμοποιούνται ευρέως σε προϊόντα με στόχο την υποστήριξη του δέρματος, των αρθρώσεων, των οστών και των μυών, χάρη στην υψηλή βιοδιαθεσιμότητα και τη σύνδεσή τους με τη δομή του συνδετικού ιστού, γεγονός που έχει ωθήσει τους καταναλωτές να τα εντάξουν στην καθημερινότητά τους. Στην κοσμετολογία, οροί, κρέμες και άλλα προϊόντα με πεπτίδια έχουν σχεδιαστεί για να ενθαρρύνουν φυσιολογικές διαδικασίες, όπως η παραγωγή κολλαγόνου και η ενυδάτωση του δέρματος, βελτιώνοντας την ελαστικότητα και περιορίζοντας τα σημάδια του χρόνου. Τα πεπτίδια βρίσκονται φυσικά σε πολλά τρόφιμα, ειδικά σε όσα είναι καλές πηγές αμινοξέων, όπως κρέας, ψάρια και οστρακοειδή, όσπρια ιδίως φασόλια και φακές, σόγια, βρώμη, λιναρόσπορος, σπόροι κάνναβης, σιτάρι.

Σήμερα, τουλάχιστον 100 φαρμακευτικά σκευάσματα που περιέχουν πεπτίδια έχουν λάβει έγκριση από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ -ανάμεσα σε αυτά η ινσουλίνη και φάρμακα GLP-1.

Αγορά εκατομμυρίων
Τα οφέλη που αποδίδονται σε αυτά, έχουν κεντρίσει το ενδιαφέρον των εταιριών που τα εντάσσουν σε ευρεία γκάμα προϊόντων, από την αισθητική, στην αθλητική αποκατάσταση και τη διατροφική υποστήριξη. Παράλληλα, η βιομηχανία επεκτείνεται στο φαρμακευτικό τομέα με νέες προτάσεις και καινοτόμες εφαρμογές υγείας. Σε αυτό το πλαίσιο, η παγκόσμια αγορά πεπτιδίων εκτιμάται ότι θα διπλασιαστεί ή ακόμη και θα τριπλασιαστεί την επόμενη δεκαετία, με ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης σε συμπληρώματα, φαρμακευτικά προϊόντα και καλλυντικά.

Μόνο το 2023, περισσότερα από 700 νέα προϊόντα περιποίησης δέρματος που κυκλοφόρησαν διεθνώς περιείχαν διπλούς ή τριπλούς συνδυασμούς πεπτιδίων, ενώ οι διαδικτυακές πωλήσεις καλλυντικών με πεπτίδια αυξήθηκαν κατά 27%. Η άνοδος αυτή συνδέεται με τη ζήτηση για αντιγηραντικά προϊόντα με κλινικά τεκμηριωμένα αποτελέσματα. Έρευνες δείχνουν ότι πάνω από το 70% των καταναλωτών αναζητούν προϊόντα περιποίησης δέρματος με αποδεδειγμένη δράση κατά των ορατών σημαδιών γήρανσης. Σύμφωνα με εργαστηριακές δοκιμές, πεπτίδια όπως η αργιρελίνη και το σύμπλεγμα Matrixyl, μπορούν να αυξήσουν την πυκνότητα του κολλαγόνου έπειτα από οκτώ εβδομάδες συνεπούς καθημερινής χρήσης. Το 2023, περισσότεροι από 55 εκατ. καταναλωτές χρησιμοποίησαν προϊόντα περιποίησης δέρματος με πεπτίδια, με το 68% να αναφέρει ως βασικούς στόχους τη μείωση των ρυτίδων και τη σφριγηλότητα του δέρματος. Το 2025 η παγκόσμια αγορά τέτοιων προϊόντων εκτιμήθηκε στα 2.6 δισεκ. δολάρια και αναμένεται να αυξηθεί στα 8.2 δισεκ. δολάρια έως το 2035, σημειώνοντας ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 12,3%.

Προσοχή πριν την αγορά
Ωστόσο, παρά τη «φυσική» τους προέλευση και τα οφέλη που αποδίδονται σε αυτά, η επιστημονική κοινότητα και οι ρυθμιστικοί φορείς επισημαίνουν την ανάγκη για αυστηρή τεκμηρίωση και κλινικά δεδομένα για πολλές από τις δημοφιλείς εφαρμογές, ιδίως όταν προβάλλονται ως θεραπείες ή λύσεις για… πάσα νόσο. Γενικότερα, η λήψη συμπληρωμάτων πεπτιδίων θεωρείται ασφαλής, εφόσον λαμβάνεται υπό ιατρική καθοδήγηση και στους περισσότερους υγιείς ανθρώπους δεν προκαλεί σοβαρές παρενέργειες. Σήμερα, τουλάχιστον 100 φαρμακευτικά σκευάσματα που περιέχουν πεπτίδια έχουν λάβει έγκριση από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) -ανάμεσα σε αυτά η ινσουλίνη και φάρμακα GLP-1 όπως το Ozempic.
Αντίθετα, πολλά καλλυντικά και συμπληρώματα διατροφής δεν υπόκεινται ακόμη σε αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο. Για τον λόγο αυτό, συνιστάται προσοχή πριν από την αγορά τους, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις εγκυμοσύνης ή θηλασμού, υποκείμενων παθήσεων ή ταυτόχρονης λήψης άλλων φαρμάκων. Πιθανές παρενέργειες περιλαμβάνουν αλλεργικές αντιδράσεις, καρδιαγγειακά και πεπτικά προβλήματα, πονοκέφαλο, ζάλη, καθώς και ευαισθησία ή εξανθήματα στο δέρμα κατά την τοπική εφαρμογή.

To 2023 πάνω από 700 νέα προϊόντα περιποίησης δέρματος που κυκλοφόρησαν περιείχαν διπλούς ή τριπλούς συνδυασμούς πεπτιδίων, ενώ οι διαδικτυακές πωλήσεις καλλυντικών με πεπτίδια αυξήθηκαν κατά 27%. Photo: 123RF

Η «γκρίζα αγορά» και οι κίνδυνοι
Μια νέα, ανησυχητική τάση παρατηρείται, όμως, στα ενέσιμα πεπτίδια της «γκρίζας αγοράς» που δεν έχουν εγκριθεί από τον FDA, δε διαθέτουν αξιόπιστα δεδομένα ασφάλειας, ποιοτικού ελέγχου και πωλούνται διαδικτυακά συνήθως από την Κίνα, με πιθανές επιπτώσεις για την υγεία. Όπως αναφέρει ο Guardian, σε πλατφόρμες όπως το Discord και το Telegram, χρήστες ισχυρίζονται ότι τα συγκεκριμένα πεπτίδια βοηθούν σε όλα, από την ανάρρωση από τραυματισμούς, την αθλητική απόδοση, την απώλεια βάρους, τη νοητική λειτουργία, τον καλύτερο ύπνο και τη νεανική όψη του δέρματος.

Σε αρκετές περιπτώσεις, ωστόσο, πρόκειται για νοθευμένες εκδοχές εγκεκριμένων φαρμάκων, όπως η σεμαγλουτίδη, οι οποίες διατίθενται σε πολύ χαμηλότερες τιμές. Σύμφωνα με τους New York Times, τους πρώτους εννέα μήνες του 2025 στις ΗΠΑ, οι εισαγωγές ορμονικών και πεπτιδικών ενώσεων από την Κίνα διπλασιάστηκαν, φτάνοντας τα 328 εκατ. δολάρια, από 164 εκατ. δολάρια την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Η αμερικανική εφημερίδα αναφέρει πως τα κινεζικά πεπτίδια έχουν κατακλύσει την τεχνολογική σκηνή των ΗΠΑ, με βιοχάκερ και ιδρυτές νεοφυών επιχειρήσεων να ανταλλάσσουν πληροφορίες για ενέσιμα σκευάσματα και να διοργανώνουν ακόμη και «rave πεπτιδίων», χρηματοδοτούμενα από προμηθευτές. Ο Άνταμ Τέιλορ, διευθυντής του Κέντρου Εκμάθησης Κλινικής Ανατομίας στο Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ, μιλώντας στον Guardian τόνισε ότι ορισμένα ενέσιμα πεπτίδια όπως τα BPC-157 και TB-500 έχουν γίνει δημοφιλή επειδή ο συνδυασμός τους προβάλλεται ως χρήσιμος για την επιδιόρθωση ιστών και κυττάρων. Ωστόσο, όπως εξήγησε, το γεγονός ότι μια πρωτεΐνη έχει φυσικό ρόλο στο σώμα δεν σημαίνει ότι μια εργαστηριακά παρασκευασμένη εκδοχή της προσφέρει επιπλέον οφέλη. Πρόσθεσε, δε, ότι αυτές οι δύο ενώσεις από μόνες τους δεν έχουν ποτέ αποδειχθεί ότι έχουν κάποιο όφελος που να δικαιολογεί τη θεραπευτική τους χρήση σε ανθρώπους.

Το δίδυμο αυτό, γνωστό και ως «Wolverine stack» -από τον χαρακτήρα των X-Men- πωλείται εκτός ρυθμιστικού πλαισίου ως λύση για γρήγορη ανάρρωση από τραυματισμούς, αναγέννηση ιστών και μείωση της φλεγμονής, χωρίς να υπάρχουν αποδείξεις για την αποτελεσματικότητα ή την ασφαλή δοσολογία του. Πέρα από τον πόνο, την ερυθρότητα στο σημείο της ένεσης, χρήστες αναφέρουν πονοκέφαλο, ζάλη, ναυτία, κόπωση, αυξημένη πείνα, διαταραχή ύπνου, ανάμεσα στις παρενέργειες. Την ίδια στιγμή, τα προϊόντα αυτά πωλούνται με τη σήμανση «αποκλειστικά για ερευνητική χρήση», γεγονός που ενδέχεται να υποκρύπτει σοβαρούς κινδύνους για την υγεία.

Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image