Ποιοι και γιατί επιλέγουν να εξαφανιστούν από τα social media και ποια τα οφέλη από την απόφαση αυτή.
Εντυπωσιακές φωτογραφίες με ονειρεμένα ηλιοβασιλέματα, αλλά και συμβουλές για εσωτερική διακόσμηση, κωμικά στιγμιότυπα, χρωματικοί συνδυασμοί για στιλάτα σύνολα, χαριτωμένα γατάκια… Το Instagram είναι ένα απέραντο σούπερ μάρκετ. Κάθε λογής προϊόντα περιμένουν τον καταναλωτή τους. Και το μόνο σίγουρο είναι ότι τον βρίσκουν αν αναλογιστεί κανείς ότι υπολογίζονται σε 3 δισεκατομμύρια οι μηνιαίοι ενεργοί χρήστες του.
Αρχικά η εφαρμογή δημιουργήθηκε για check-ins και στη συνέχεια εστίασε στις φωτογραφίες. Ντεμπούτο είχε κάνει τον Οκτώβριο του 2010 ένας συμπαθής σκύλος, δίπλα σε ένα γυμνό γυναικείο πόδι. Τη φωτογραφία είχε ανεβάσει ο συνιδρυτής της πλατφόρμας Κέβιν Σίστρομ. Το μήνυμα που περνούσε ήταν ότι ο χρήστης θα μοιραζόταν στιγμές της ζωής του και θα κρατούσε επαφή με τους φίλους του. Έπειτα από 16 χρόνια, πολλοί ερμήνευσαν διαφορετικά το μήνυμα αυτό και μετέτρεψαν την καθημερινότητά τους σε ένα ατελείωτο σκρολάρισμα, συγκρίνοντας τη ζωή τους με εκείνη των άλλων, βιώνοντας αγωνία για την αποδοχή αλλά και νιώθοντας την ανάγκη να καταγράφουν κάθε εμπειρία αντί απλώς να τη ζουν.
Αγωνία για αποδοχή
Αυτή η τάση μοιάζει να έχει κουράσει, με αρκετούς ανθρώπους να λένε «όχι» στη δημοφιλή πλατφόρμα, σε μια προσπάθεια να ανακτήσουν και πάλι το χρόνο τους. Δύο δημοσιεύματα του Guardian καταγράφουν αυτή τη μεταστροφή μέσα από προσωπικές μαρτυρίες ανθρώπων που αποφάσισαν να απομακρυνθούν από το Instagram και αναδεικνύουν ένα ουσιαστικό ερώτημα: τι αλλάζει στη ζωή μας όταν η ψηφιακή αυτή συνήθεια επαναπροσδιορίζεται; Η Τζορτζίνα ΜακΝαμάρα μίλησε στη βρετανική εφημερίδα και περιέγραψε πώς η περιστασιακή χρήση με το μέσο, μετατράπηκε σε εξάρτηση και πώς το περιεχόμενο που παρακολουθούσε επηρέαζε τον τρόπο με τον οποίο βίωνε την καθημερινότητά της. Δεν έχανε μόνο ώρες βλέποντας φωτογραφίες και βίντεο, αλλά περνούσε σημαντικό χρόνο για να ετοιμάσει μια ανάρτηση στο προσωπικό της προφίλ. Αντί να απολαμβάνει ένα ηλιοβασίλεμα ή ένα ταξίδι, σκεφτόταν ποια φωτογραφία θα δημοσίευε, ποιο φίλτρο θα χρησιμοποιούσε και, κυρίως, αγωνιούσε πώς θα αντιδρούσαν οι ακόλουθοί της.
Όταν, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στη Σρι Λάνκα έφτασε σε μια από τις πιο εντυπωσιακές τοποθεσίες της χώρας, η πρώτη της σκέψη ήταν πώς θα παρουσίαζε εκείνη τη στιγμή στο Instagram. Η αγωνία για τα likes και τα σχόλια συνεχίστηκε μετά την επιστροφή της. Ανανέωνε συχνά τη σελίδα της για να διαπιστώσει αν υπάρχουν νέα σχόλια και likes ή αν ο αριθμός παρέμενε ο ίδιος. Ένιωθε την αγωνία να την κατακλύζει. «Μήπως με θεωρούν βαρετή; Άσχημη; Μήπως ήμουν αγενής σε κάποιο δικό μου σχόλιο; Να διαγράψω την ανάρτηση; Να την ξανακάνω;», ήταν μόνο μερικές από τις σκέψεις που τη βασάνιζαν. Μέχρι που αποφάσισε να διαγράψει την εφαρμογή από το κινητό της για ένα μήνα. Ο προσωρινός αυτός αποχωρισμός μετατράπηκε σε έξι μήνες και, τελικά, έφτασε τον έναν χρόνο. Όπως περιγράφει, πλέον βγάζει φωτογραφίες για την ίδια, όχι για τους άλλους, διαβάζει περισσότερο και νιώθει απελευθερωμένη. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι σταμάτησε να αξιολογεί τις καθημερινές στιγμές με βάση την απήχησή τους σε ένα αόρατο κοινό.
Η ζωή των άλλων
Μια διαφορετική εμπειρία είναι αυτή της Έμα Ρόμπερτς, μητέρα δύο μικρών παιδιών και εργαζόμενη στον χώρο του μάρκετινγκ. Περιγράφει πώς συνειδητοποίησε ότι η ενασχόλησή της με τα κοινωνικά δίκτυα περιόριζε την παρουσία της στην οικογενειακή ζωή. Η στιγμή που την έκανε να αναθεωρήσει ήταν όταν είδε τη μεγαλύτερη κόρη της να τη μιμείται, κρατώντας δύο τηλέφωνα στα αυτιά της. Μετά τη γέννηση του δεύτερου παιδιού της, διέγραψε τις εφαρμογές των κοινωνικών δικτύων από το κινητό της. Με αυτόν τον τρόπο κατάφερε να συγκεντρωθεί περισσότερο στα παιδιά της και τις ανάγκες τους, να διαβάζει ολόκληρα κείμενα και να μην περιορίζεται στους τίτλους, να συναντά φίλους στην πραγματική κι όχι την ψηφιακή ζωή. Παρατήρησε, μάλιστα, ότι η κόρη της τη μιμήθηκε και πάλι, αλλά αυτή τη φορά διαβάζοντας βιβλία κι όχι κρατώντας το τηλέφωνο. Η Ρόμπερτς αναγνώρισε ότι είχε αφιερώσει σημαντικό χρόνο παρακολουθώντας άλλους ανθρώπους να μεγαλώνουν τα παιδιά τους, ενώ έχανε στιγμές από τα δικά της. Πλέον διατηρεί μόνο μια εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων και το email της.
Πότε η χρήση γίνεται προβληματική
Για τους περισσότερους ανθρώπους η χρήση του Instagram και των υπόλοιπων ψηφιακών πλατφορμών είναι περιστασιακή. Για πολλούς ωστόσο, συνδέεται με σοβαρότερα προβλήματα. Σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύθηκε στο Cyberpsychology, Behavior and Social Networking, η προβληματική χρήση του Instagram σχετίζεται με συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους, καθώς και με χαμηλότερη ψυχολογική ευεξία. Αυτό, βέβαια, δεν αποδεικνύει ότι το Instagram προκαλεί από μόνο του κατάθλιψη ή άγχος. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι μελέτες διαφέρουν ως προς τον σχεδιασμό και ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για πιο ολοκληρωμένη εικόνα. Σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν έχει σημασία μόνο πόσες ώρες περνά κάποιος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κάνοντας υπερβολική χρήση. Σημασία έχει και πώς τον κάνει να νιώθει η προβληματική χρήση, η οποία συνδέεται με την απώλεια ελέγχου, την απομόνωση, την παραμέληση της καθημερινότητας, ακόμα και τα συμπτώματα στερητικού συνδρόμου.
Τι κερδίζουμε όταν απομακρυνόμαστε από τα socialmedia;
Η διαγραφή μιας εφαρμογής δεν αποτελεί από μόνη της θεραπεία. Υπάρχουν ωστόσο οφέλη που επιβεβαιώνονται άμεσα. Για παράδειγμα, περισσότερος χρόνος, καλύτερη συγκέντρωση, μεγαλύτερη παρουσία στις σχέσεις, λιγότερο άγχος σύγκρισης, μικρότερη ανάγκη για επιβεβαίωση και περισσότερη ιδιωτικότητα. Όσο για το ποιοι επιλέγουν να εξαφανιστούν από τις πλατφόρμες είναι άνθρωποι που κουράστηκαν να παρουσιάζουν μια ιδανική εκδοχή του εαυτού τους, γονείς που θέλουν να είναι πραγματικά παρόντες όταν επιστρέφουν στο σπίτι, όσοι ανησυχούν για τα προσωπικά δεδομένα τους, όσοι επιθυμούν να ασχοληθούν με κάτι πιο δημιουργικό στον ελεύθερο χρόνο τους.
Κάποιοι επιλέγουν να μην εγκαταλείψουν εντελώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά να τα χρησιμοποιούν με διαφορετικό τρόπο, ενώ για μερικούς η διαγραφή των εφαρμογών μπορεί να είναι συνώνυμο απώλειας. Για αρκετούς, όμως, αποδεικνύεται μια ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουν τι αξίζει την προσοχή τους.
Εξωτερική φωτογραφία: Pexels