Η συχνή χρήση των έξυπνων τηλεφώνων δεν αποσπά μόνο την προσοχή, αλλά επιδρά και στο ίδιο το σώμα.
Στο μετρό, στο τρένο, σε αίθουσες αναμονής, ακόμα και σε εστιατόρια. Βουβοί άνθρωποι σκυμμένοι πάνω σε μια οθόνη που χωράει στην παλάμη τους. Η εικόνα αυτή δεν είναι απλώς συχνή, αποτελεί καθημερινό φαινόμενο. Είναι αρκετό ένα βλέμμα για να δει κανείς δεκάδες ανθρώπους, ακόμα και ενώ περπατούν, να είναι βυθισμένοι στα κινητά τηλέφωνά τους. Είτε σκρολάροντας στις ψηφιακές πλατφόρμες, είτε απαντώντας σε μηνύματα, τα smartphones έχουν γίνει προέκταση του χεριού μας.
Οι επιπτώσεις από τη συχνή χρήση είναι πολλές και επιδρούν στην προσοχή, τον ύπνο, ακόμα και την ψυχική υγεία. Ωστόσο, υπάρχει μια ακόμη διάσταση που συχνά περνά απαρατήρητη: το ίδιο μας το σώμα και πόσο αυτό επηρεάζεται.
Προβληματική ή ακόμα κι εθιστική χρήση κινητού
Αρκεί να αναλογιστεί κανείς πόσες φορές μέσα στην ημέρα σκύβουμε για να διαβάσουμε ένα μήνυμα, να απαντήσουμε σε ένα email ή να χαζέψουμε στα social media. Μπορεί να φαίνεται μια ασήμαντη κίνηση, όμως όταν επαναλαμβάνεται δεκάδες φορές καθημερινά, μετατρέπεται σε συνήθεια. Και οι συνήθειες, με τον καιρό, διαμορφώνουν τον τρόπο που στεκόμαστε και κινούμαστε. Δεν είναι τυχαίο ότι ολοένα περισσότεροι αντιμετωπίζουν πρόβλημα στον αυχένα, δυσκαμψία στους ώμους, ενοχλήσεις στους καρπούς ή αναφέρουν κουρασμένα μάτια. Η πολύωρη και λανθασμένη στάση του σώματος κατά τη χρήση του κινητού μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά το σώμα. Όπως αναφέρει το Journal of Clinical Medicine το 2024 περισσότεροι από 7 δισ. άνθρωποι σε όλο τον κόσμο χρησιμοποιούσαν κινητό, ποσοστό που αγγίζει το 90% του πληθυσμού. Αναλυτικότερα, στις ΗΠΑ η χρήση τους αγγίζει το 97% σε νεότερους ανθρώπους ηλικίας 18-29 ετών. Σύμφωνα με την έκθεση Digital 2025 του DataReportal οι χρήστες κινητού στις ΗΠΑ αφιερώνουν κατά μέσο όρο 44 ώρες τον μήνα στην εφαρμογή TikTok, ανοίγοντάς την κατά μέσο όρο περίπου 9 φορές την ημέρα. Συνολικά, περνούν περίπου 4 ώρες την ημέρα χρησιμοποιώντας το κινητό τους. Τα στατιστικά δείχνουν ότι περίπου 8 στους 10 ανθρώπους ηλικίας 18-44 ετών έχουν το κινητό τους σχεδόν διαρκώς μαζί τους, ενώ ορισμένες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι έως και 3,5 δισ. χρήστες παγκοσμίως εμφανίζουν ενδείξεις προβληματικής ή εθιστικής χρήσης των smartphones.
Σύνδρομο «tech neck»
Από αυτά και μόνο τα δεδομένα επιβεβαιώνεται ο ρόλος που καταλαμβάνει στην καθημερινότητά μας η μικρή, αλλά όπως αποδεικνύεται σημαντική, συσκευή. Ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο που προκύπτει είναι πως οι αλλαγές που επιφέρει η χρήση της στο σώμα μας συμβαίνουν… αθόρυβα. Εμείς δεν τις αντιλαμβανόμαστε από τη μια στιγμή στην άλλη, αλλά σταδιακά το σώμα προσαρμόζεται στη συγκεκριμένη στάση και κίνηση ενώ κρατάμε το κινητό. Μέχρι την ημέρα που θα νιώσουμε την πρώτη ενόχληση στον αυχένα και το χέρι μας. Ανάμεσα στις πιο συχνές είναι το λεγόμενο σύνδρομο «tech neck», όταν δηλαδή ο αυχένας, οι ώμοι κι η πλάτη καταπονούνται έπειτα από τη συχνή κλίση του κεφαλιού προς τα εμπρός. Για την αξιολόγηση του συνδρόμου εξετάζονται μια σειρά παραγόντων, όπως η χρήση του κινητού για τρεις ή περισσότερες ώρες ημερησίως με τον αυχένα σε κάμψη περίπου 15 μοιρών ή μεγαλύτερη κι η παρουσία τουλάχιστον τριών συμπτωμάτων όπως πόνος στον αυχένα, στο άνω μέρος της πλάτης, στους ώμους, στο κεφάλι, διαταραχές ύπνου, μυρμήγκιασμα ή μούδιασμα στα άνω άκρα. Οι ειδικοί, ωστόσο, επισημαίνουν πως ακόμα δεν έχουν καθοριστεί σαφή διαγνωστικά κριτήρια για το σύνδρομο, ενώ για την αντιμετώπισή του ακολουθούνται διάφορες προσεγγίσεις, όπως φυσικοθεραπεία. Έως τώρα, όμως, δεν υπάρχει πρωτόκολλο αποκατάστασης, γεγονός που καθιστά τη διαχείριση του προβλήματος πρόκληση για τους επαγγελματίες υγείας.
Προβλήματα όρασης
Σύμφωνα με έκθεση που δημοσιεύθηκε στο BMC Pediatrics, τα ποσοστά μυωπίας στα παιδιά έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Η αύξηση αυτή δεν επηρεάζει μόνο την όραση των παιδιών, αλλά και την ποιότητα της καθημερινής τους ζωής, καθώς η μυωπία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης οφθαλμολογικών προβλημάτων αργότερα στη ζωή. Η εκτεταμένη χρήση ψηφιακών συσκευών θεωρείται ένας από τους παράγοντες που ενδέχεται να συμβάλλουν στην εμφάνιση ή την εξέλιξη της μυωπίας. Έτσι, η μείωση της χρήσης συσκευών από τα παιδιά μπορεί να μετριάσει τον πιθανό κίνδυνο εκδήλωσης μυωπίας. Ταυτόχρονα, ο χρόνος που τα παιδιά περνούν σε εξωτερικούς χώρους και σε φυσικό φως μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά απέναντι στην ανάπτυξη μυωπίας. Η μέγιστη προστατευτική δράση φαίνεται να επιτυγχάνεται όταν περνούν περίπου δύο ώρες την ημέρα σε εξωτερικό περιβάλλον και τουλάχιστον 15 συνεχόμενα λεπτά σε συνθήκες φυσικού φωτισμού. Αντίθετα, η σύντομη ή η περιορισμένη έκθεση στο φυσικό φως δεν φαίνεται να προσφέρει το ίδιο προστατευτικό όφελος. Όσο για τους ενήλικες, οι ειδικοί εμφανίζονται πιο καθησυχαστικοί, καθώς δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η πολύωρη χρήση οθονών προκαλεί μόνιμες αλλαγές στην όραση των ενηλίκων, πέρα από την προσωρινή καταπόνηση των ματιών, όπως κόπωση και ξηροφθαλμία.
Αδύναμα χέρια
Παλαιότερες διεθνείς μελέτες έδειξαν ότι τα παιδιά, αλλά και οι ενήλικες δεν επιδεικνύουν ίδια δύναμη λαβής, δηλαδή η μέγιστη δύναμη που παράγει το χέρι όταν πιέζει ένα εργαλείο, σε σύγκριση με το παρελθόν. Οι επιστήμονες βλέπουν ως πιθανό ένοχο τα κινητά τηλέφωνα. Η δύναμη λειτουργεί ως βασικός δείκτης για τη συνολική υγεία και η μείωσή της, ιδίως σε νεότερους ανθρώπους, προκαλεί προβληματισμό. Η μυϊκή δύναμη στα χέρια είναι σημαντική για την εκτέλεση καθημερινών εργασιών και αποκαλύπτει τη γενικότερη φυσική κατάσταση. Πέρα από τον περιορισμό χρήσης του κινητού, οι φυσιοθεραπευτές συνιστούν την εκγύμναση των χεριών μια φορά την ημέρα με το σφίξιμο μιας μπάλας για περίπου 12 φορές για λίγα δευτερόλεπτα. Με αυτόν τον τρόπο διατηρείται η ευελιξία των χεριών.
Τα καλά νέα είναι ότι δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε την τεχνολογία, η οποία είναι απαραίτητη στην καθημερινότητά μας. Χρειάζεται, όμως, να αλλάξουμε τον τρόπο που τη χρησιμοποιούμε. Μικρά διαλείμματα, σωστή στάση του σώματος, τοποθέτηση της οθόνης πιο κοντά στο ύψος των ματιών και λίγη κίνηση μέσα στην ημέρα μπορούν να μειώσουν σημαντικά την καταπόνηση.
Εξωτερική φωτογραφία: Pexels