Ολική επαναφορά για το ταπεινό, αλλά πολύ θρεπτικό ψάρι που αγαπιέται από όλες τις γενιές.
Μέχρι πριν λίγα χρόνια, ήταν καταδικασμένες να σκονίζονται στο βάθος του ντουλαπιού. Στριμωγμένες στα ασημένια μεταλλικά κουτάκια τους, βρίσκονταν σε επιφυλακή, έτοιμες να καλύψουν τις γαστρονομικές ανάγκες της τελευταίας στιγμής. Πλέον, όμως, ζουν στιγμές δόξας. Φιγουράρουν περήφανες στις μεγαλύτερες ψηφιακές πλατφόρμες, συνθέτουν πλούσια πιάτα, πρωταγωνιστούν στην καθημερινότητα των νεότερων καταναλωτών και, με λίγα λόγια, κάνουν δυναμικό comeback.
Οι σαρδέλες, κάποτε συνυφασμένες με τη λιτότητα και την ανέχεια, επαναπροσδιορίζονται και πλέον βρίσκουν χώρο ακόμα και σε πολυτελείς μπουτίκ. Η αισθητική τους γοητεύει και σχεδιαστές μόδας «ντύνουν» με την εικόνα τους ρούχα και αξεσουάρ, στοχεύοντας στην ανεμελιά και τη νοσταλγία του μεσογειακού καλοκαιριού.
Θρεπτικές και οικονομικές
Τι είναι, όμως, αυτό που έχει χαρίσει στο ταπεινό αυτό ψάρι μια τόσο μεγάλη προβολή; Οι σαρδέλες είναι οικονομικές, υγιεινές και, κατά κάποιο τρόπο, χαριτωμένες. Πίσω από αυτή την τάση βρίσκεται η αυξανόμενη προτίμηση για τρόφιμα που συνδυάζουν προσιτή τιμή και υψηλή διατροφική αξία, χαρακτηριστικά που οι σαρδέλες διέθεταν ανέκαθεν. Στην πραγματικότητα, συγκαταλέγονται στις πιο θρεπτικές τροφές, καθώς είναι πλούσιες σε πρωτεΐνη, ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, ασβέστιο και βιταμίνη D.
Η εικόνα τους, όμως, έχει ξεπεράσει εκείνη του «φθηνού γεύματος», με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να τις μετατρέπουν σε πρότυπο προσιτής, έξυπνης, γρήγορης διατροφικής επιλογής, αλλά και ομορφιάς, αφού οι influencers τις χαρακτηρίζουν «περιποίηση για την επιδερμίδα σε κονσέρβα». Σεφ τις συστήνουν και πάλι στο κοινό τους παρασκευάζοντας ελκυστικά πιάτα, απλοί καταναλωτές τις ανακαλύπτουν μέσα σε σαλάτες, σε ζυμαρικά, ή ακόμα και σαν κύριο συστατικό χορταστικών σάντουιτς. Εξάλλου, συνδυάζονται ιδανικά με μεγάλη ποικιλία υλικών, όπως ντομάτες, κάπαρη, ελιές και προσαρμόζονται εύκολα σε μια τεράστια γκάμα συνταγών. Παράλληλα, οι συσκευασίες τους είναι πολύχρωμες και φωτογενείς, ιδανικές για φωτογραφίες που «πουλάνε» στις δημοφιλείς πλατφόρμες. Δεν πρόκειται μόνο για τρόφιμο, αλλά για lifestyle.
Παρότι η αυξημένη ζήτησή τους έχει οδηγήσει σε ορισμένες περιπτώσεις και σε ανατίμησή τους, για πολλούς το φαινόμενο ερμηνεύεται ως στροφή των καταναλωτών σε οικονομικότερες, αλλά θρεπτικές διατροφικές επιλογές, εξαιτίας τους υψηλού κόστους ζωής. Από την άλλη, κάποιοι αναλυτές βλέπουν με ανησυχία την τάση, καθώς το άγχος για την οικονομία μπορεί να οδηγήσει τους καταναλωτές σε δύο βασικά είδη: όσα έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής και όσα είναι εύκολα στην κατανάλωση. Αμφότερα χαρακτηριστικά της σαρδέλας σε κονσέρβα.
Ο αντικαταστάτης του κόκκινου κρέατος
Διεθνής μελέτη έδειξε ότι αν αντικατασταθεί το κόκκινο κρέας με ψάρια, όπως οι σαρδέλες, θα μπορούσαν να αποτραπούν 750.000 πρόωροι θάνατοι ετησίως που συνδέονται με καρδιαγγειακές παθήσεις ή από ασθένειες όπως ο καρκίνος του παχέος εντέρου. Η αλλαγή αυτή, δεν ευνοεί μόνο τον άνθρωπο, αλλά και το περιβάλλον. Η μείωση της κατανάλωσης κρέατος περιορίζει σημαντικά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, με τα ψάρια να έχουν το χαμηλότερο αποτύπωμα άνθρακα από οποιαδήποτε άλλη ζωική πηγή τροφής. Συγκεκριμένα, για τη σαρδέλα, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της αγγίζει τα 2,1 κιλά διοξειδίου του άνθρακα, σε σύγκριση με μία μερίδα βοδινού κρέατος (100 γρ.) που ισοδυναμεί με 15,5 κιλά διοξειδίου του άνθρακα.
«Sardine Girl Summer»
Εκτός από τα οφέλη της στη διατροφή, η σαρδέλα «κολύμπησε» και στα νερά της μόδας. Με παιχνιδιάρικη, ανάλαφρη διάθεση, το «Sardine Girl Summer» καθόρισε, με έναν μοναδικά εκκεντρικό, σχεδόν σουρεαλιστικό τρόπο, τις τάσεις του περασμένου καλοκαιριού. Κεντημένα ρούχα, μπλουζάκια με τολμηρά σχέδια χρωματιστών ψαριών, τσάντες και άλλα αξεσουάρ που… μύριζαν αλάτι, κοσμήματα με μικρές σαρδέλες, αποτέλεσαν το κύριο «συστατικό» στο street style. Προσελκύοντας το βλέμμα και ενσαρκώνοντας την έννοια της θερινής ραστώνης και της ήσυχης, μεσογειακής ατμόσφαιρας αποσυνδέθηκαν για λίγο από την ίδια την τροφή. Έγιναν γρήγορα viral και κέρδισαν ακόμα και κολοσσούς όπως η Bottega Veneta που παρουσίασε την εμβληματική πλέον τσάντα της Sardine με τη λαβή-γλυπτό σε σχήμα ψαριού, αλλά και τη Staud με τις διακοσμημένες με σχέδια σαρδέλας τσάντες.
Πορτογαλία η χώρα της σαρδέλας σε κονσέρβα
Η ταπεινή σαρδέλα κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην Πορτογαλία. Οι ντόπιοι παραγωγοί ακολουθούν παραδόσεις ετών διατηρώντας αναλλοίωτη την ποιότητα και τη γεύση. Η σαρδέλα στη χώρα των φάντος, δεν είναι απλώς ένα προϊόν. Είναι μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της και μοχλός για τον τουρισμό. Τοπικές γιορτές, περίτεχνες, καλαίσθητες συσκευασίες που αφηγούνται ιστορίες και έθιμα της χώρας, προσελκύουν επισκέπτες από όλο τον κόσμο. Ένα ταξίδι από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο -την περίοδο της σαρδέλας- με τις υπαίθριες αγορές και τις ψητές στα κάρβουνα σαρδέλες, αποτελεί μοναδική γαστρονομική, αλλά και πολιτιστική εμπειρία. Ταυτόχρονα, η Πορτογαλία αποτελεί τη Μέκκα των βιώσιμων αλιευτικών πρακτικών, με αυστηρούς κανονισμούς ώστε να αποφεύγεται η υπεραλίευση.
Η άλλη διάσταση
Η μη κερδοσκοπική οργάνωση για τα δικαιώματα των ζώων PETA, βλέπει πίσω από το φαινόμενο, μια ανησυχητική διάσταση. Οι σαρδέλες που συνήθως ζουν σε περιοχές της Ευρώπης, της Αφρικής, της Ασίας και της Αμερική, συγκεντρώνονται σε πυκνές ομάδες που κινούνται σχεδόν σαν ένα ενιαίο σώμα. Με αυτό τον τρόπο προστατεύονται από τα αρπακτικά και αναπτύσσουν σύνθετες κοινωνικές δομές. Παράλληλα, διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στο θαλάσσιο οικοσύστημα, καθώς καταναλώνουν πλαγκτόν και αποτελούν τροφή για μεγαλύτερα είδη διατηρώντας την ισορροπία στην τροφική αλυσίδα. Σύμφωνα με την οργάνωση, αλιεύονται περίπου δύο εκατoμμύρια τόνοι σαρδέλας, ετησίως. Μια πιθανή μείωση του πληθυσμού τους θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρή αποσταθεροποίηση των οικοσυστημάτων. Επιπλέον, όπως επισημαίνει η PETA, τα ψάρια αυτά δεν είναι «κάτι», αλλά «κάποιος»: διαθέτουν νευρικό σύστημα και μπορούν να βιώσουν πόνο και ασφυξία. Για τον λόγο αυτό, η οργάνωση προτείνει εναλλακτικές πηγές ωμέγα-3, όπως φύκια, σπόρους chia ή καρύδια.
Μικρά αλλά πολύτιμα
Η κλινική διαιτολόγος και ερευνήτρια διατροφικής επιστήμης, Δρ. Στέφη Καλλή, αναφέρει στο Newmoney.gr ότι οι σαρδέλες, οι οποίες ανήκουν στην ομάδα των λιπαρών ψαριών, παρά το μικρό τους μέγεθος έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα με την μορφή εικοσιπεντανοϊκού (EPA ) και δοκοσαεξανοϊκού οξέος (DHA). Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι μια μικρή μερίδα σαρδέλας σε κονσέρβα, μόλις 100 γραμμαρίων, περιέχει 0.4 γρ ΕPA και 0.6 γρ DHA, τα οποία παίζουν καθοριστικό ρόλο στην υγεία.
Στον οργανισμό μας ορισμένα λιπαρά οξέα μετατρέπονται σε ουσίες που λέγονται εικοσανοειδή. Οι βασικοί τύποι τους είναι οι προσταγλανδίνες, τα λευκοτριένια και οι θρομβοξάνες. Αυτές οι ενώσεις επηρεάζουν πολλές λειτουργίες του οργανισμού. Με τη διατροφή με τροφές πλούσιες σε ω-3 λιπαρά οξέα, όπως η σαρδέλα, παράγονται εικοσανοειδή με αντιφλεγμονώδη δράση. Έτσι μειώνεται ο κίνδυνος για φλεγμονώδεις παθήσεις όπως το άσθμα, οι αλλεργίες, η αρθρίτιδα, η ψωρίαση και η ελκώδης κολίτιδα. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία, τα ω-3 λιπαρά οξέα EPA και DHA βοηθούν στη μείωση των τριγλυκεριδίων, στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, στη σωστή πήξη του αίματος και στον καρδιακό ρυθμό. Έρευνες δείχνουν ότι η κατανάλωση ψαριών και συμπληρωμάτων ιχθυελαίου μπορεί να μειώσει τη γενική θνησιμότητα, τον αιφνίδιο καρδιακό θάνατο και το εγκεφαλικό επεισόδιο.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image