Από τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά του Μαρόκου ως το πράσινο υδρογόνο της Αλγερίας και της Τυνησίας, η Βόρεια Αφρική εξελίσσεται σε ενεργειακό προμηθευτή της Ευρώπης
Για αρκετές δεκαετίες η Ευρώπη έβλεπε τη Βόρεια Αφρική κυρίως ως προμηθευτή πετρελαίου και φυσικού αερίου. Και τώρα το ίδιο κάνει, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Της έχει ανοίξει η όρεξη να εκμεταλλευθεί το τεράστιο ενεργειακό πεδίο που βρίσκεται μόλις λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα από τις νότιες ακτές της. Υπάρχει ο ήλιος της Σαχάρας. Υπάρχουν οι ισχυροί άνεμοι των ακτών του Ατλαντικού και της Μεσογείου. Υπάρχουν και οι τεράστιες διαθέσιμες εκτάσεις που μπορούν να παράγουν πολύ περισσότερη ανανεώσιμη ενέργεια από αυτή που χρειάζονται οι ίδιες οι χώρες της Βόρειας Αφρικής και μπορεί να αποτελέσει διέξοδο στα ενεργειακά προβλήματα της γηραιάς ηπείρου.
Πώς αυτή η ενέργεια θα φτάσει στην Ευρώπη
Η απάντηση βρίσκεται σε ένα νέο δίκτυο ηλεκτρικών διασυνδέσεων, αγωγών υδρογόνου και μονάδων παραγωγής πράσινων καυσίμων, που σταδιακά παίρνει μορφή από το Μαρόκο μέχρι την Αίγυπτο. Το Μαρόκο βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Η χώρα έχει ήδη θεσμοθετήσει το λεγόμενο «Morocco Offer» για το πράσινο υδρογόνο και στις 6 Μαρτίου 2025 επέλεξε πέντε επενδυτές για έξι μεγάλα projects στις νότιες περιοχές της χώρας. Η συνολική αξία των επενδύσεων ανέρχεται σε περίπου 30 δισ. ευρώ. Στα σχήματα συμμετέχουν εταιρείες από τις ΗΠΑ, την Ισπανία, τη Γερμανία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Σαουδική Αραβία και την Κίνα. Το αμερικανικό Ortus, η ισπανική Acciona και η γερμανική Nordex συμμετέχουν στην κοινοπραξία ORNX για παραγωγή πράσινης αμμωνίας. Η TAQA του Αμπου Ντάμπι και η ισπανική Cepsa σχεδιάζουν πράσινη αμμωνία και συνθετικά καύσιμα, η μαροκινή Nareva αμμωνία, συνθετικά καύσιμα και πράσινο χάλυβα, η σαουδαραβική ACWA Power πράσινο χάλυβα.
Αυτή είναι μια κρίσιμη λεπτομέρεια: Η Ευρώπη δεν ενδιαφέρεται μόνο να εισάγει ηλεκτρική ενέργεια. Θέλει να εισάγει τα λεγόμενα μόρια ενέργειας, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε χαλυβουργίες, χημικές βιομηχανίες, διυλιστήρια, ναυτιλία και αεροπορία. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Chbika. Στις 28 Οκτωβρίου 2024 τρεις εταιρείες (ΤοtalEnergies, Copenhagen Infrastructure Partners και Α.P. Møller Capital) υπέγραψαν με το Μαρόκο προκαταρκτική συμφωνία για την ανάπτυξη του πρότζεκτ. Η πρώτη φάση προβλέπει 1 GW ηλιακής και αιολικής ενέργειας, ηλεκτρόλυση με νερό από μονάδα αφαλάτωσης και παραγωγή 200.000 τόνων πράσινης αμμωνίας τον χρόνο για την ευρωπαϊκή αγορά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη δημιουργήσει το πολιτικό πλαίσιο. Από τον Οκτώβριο του 2022 έχει υπογράψει με το Μαρόκο την πρώτη Green Partnership με χώρα-εταίρο, συμπεριλαμβάνοντας ρητά την ανάπτυξη ανανεώσιμου υδρογόνου και των υποδομών για την παραγωγή και εξαγωγή του.
Το μεγάλο ευρωπαϊκό στοίχημα βρίσκεται στην Αλγερία
Στις 21 Ιανουαρίου 2025, Ιταλία, Γερμανία, Αυστρία, Αλγερία και Τυνησία υπέγραψαν στη Ρώμη κοινή πολιτική διακήρυξη για τον Southern Hydrogen Corridor, τον διάδρομο που θα μεταφέρει ανανεώσιμο υδρογόνο από τη Βόρεια Αφρική προς την Ευρώπη. Το σχεδιαζόμενο δίκτυο έχει μήκος περίπου 3.300 χιλιομέτρων και θα συνδέει τη Βόρεια Αφρική με την Ιταλία, την Αυστρία και τη Γερμανία. Η Snam, που συμμετέχει στον σχεδιασμό, εκτιμά ότι ο διάδρομος θα μπορεί να έχει δυνατότητα εισαγωγής περίπου 4 εκατ. τόνων υδρογόνου ετησίως από τη Βόρεια Αφρική. Περισσότερο από το 70% των αγωγών θα μπορούσε να προέλθει από υφιστάμενες υποδομές φυσικού αερίου που θα επαναχρησιμοποιηθούν, μειώνοντας έτσι το κόστος σε σχέση με την κατασκευή ενός εξ ολοκλήρου καινούργιου δικτύου.
Η Αλγερία θέλει να γίνει ο βασικός παραγωγός αυτού του νέου ενεργειακού εμπορίου. Η φιλοδοξία είναι τεράστια: αλγερινές πηγές μιλούν για δυνατότητα μεταφοράς περίπου 4 εκατ. τόνων πράσινου υδρογόνου ετησίως προς την Ευρώπη. Το πρότζεκτ θα αξιοποιεί, όπου είναι δυνατόν, υπάρχουσες υποδομές φυσικού αερίου, αλλά και νέες εγκαταστάσεις, οι οποίες θα δημιουργηθούν από κοινού με ευρωπαϊκά ενεργειακά κεφάλαια. Και η Τυνησία, παρά την περιορισμένη της έκταση σε σχέση με τους γείτονές της, επιχειρεί να μπει στον ίδιο χάρτη. Στις 31 Μαΐου 2024 η κοινοπραξία της TotalEnergies και του EREN Group, αλλά και η Verbund υπέγραψαν με την κυβέρνηση της Τυνησίας μνημόνιο για το H2 Notos. Το πρότζεκτ ξεκινάει με στόχο παραγωγής 200.000 τόνων πράσινου υδρογόνου ετησίως από ηλιακή και αιολική ενέργεια, με προοπτική να φτάσει το 1 εκατ. τόνους. Το υδρογόνο προορίζεται να διοχετεύεται στην Κεντρική Ευρώπη μέσω του SoutH2 Corridor.
Η Αίγυπτος αναπτύσσει τη δική της βιομηχανία πράσινου υδρογόνου και αμμωνίας. Η Scatec έχει ήδη περάσει από τις μελέτες στην κατασκευή του Obelisk, ενός project 1,1 GW ηλιακής ενέργειας και 100 MW/200 MWh μπαταριών. Η πρώτη φάση των 561 MW και της αποθήκευσης είχε προγραμματιστεί για εμπορική λειτουργία το πρώτο εξάμηνο του 2026 και η δεύτερη φάση για το δεύτερο εξάμηνο. Η χώρα έχει ακόμη μεγαλύτερα σχέδια. Η Fortescue με το Project Amun μελετά παραγωγή περίπου 330.000 τόνων πράσινου υδρογόνου ετησίως, αξιοποιώντας έως 7,6 GW ανανεώσιμης ισχύος σε διαφορετικές περιοχές της Αιγύπτου. Όπως είναι φυσικό, στη βόρεια πλευρά της Μεσογείου οι ευρωπαϊκές χώρες αναλαμβάνουν να χτίσουν τις διαδρομές, οι οποίες θα μεταφέρουν αυτό το νέο καύσιμο. Ο SoutH2 είναι ένας από αυτούς. Ο H2Med είναι ο άλλος μεγάλος άξονας, που συνδέει Πορτογαλία, Ισπανία, Γαλλία και Γερμανία. Ο σχεδιασμός προβλέπει δυνατότητα μεταφοράς έως 2 εκατ. τόνων πράσινου υδρογόνου ετησίως ως το 2030, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 10% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης υδρογόνου.
Υπάρχει όμως και η πιο εντυπωσιακή ιδέα: να μην μεταφέρεται υδρογόνο, αλλά ηλεκτρισμός. Το Morocco–UK Power Project της Xlinks σχεδιάστηκε ως ένα από τα μεγαλύτερα καλωδιακά ενεργειακά πρότζεκτ στον κόσμο, με 11,5 GW ηλιακής και αιολικής παραγωγής, 5 GW/20 GWh αποθήκευσης και 3,6 GW συνεχούς ισχύος προς τη Βρετανία. Η κολοσσιαία αυτή μεταφορά θα μπορούσε να γίνει μέσω περίπου 4.000 χιλιομέτρων υποθαλάσσιων καλωδίων! Το θέμα μπορεί να πάγωσε προσωρινά, αλλά οι λόγοι εκτιμάται ότι είναι πολιτικοί περισσότερο παρά επιχειρηματικοί και υπάρχουν πολλοί που επιμένουν ότι σύντομα θα ενεργοποιηθεί.
Για την Ευρώπη, το όφελος είναι προφανές. Η Βόρεια Αφρική μπορεί να προσφέρει φθηνή ανανεώσιμη ενέργεια, να διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού και να μειώσει την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα. Για το Μαρόκο, την Αλγερία, την Τυνησία και την Αίγυπτο, το όφελος είναι ακόμη μεγαλύτερο: επενδύσεις, λιμάνια, δίκτυα, νέες βιομηχανίες, θέσεις εργασίας και η δυνατότητα να περάσουν από τον ρόλο του εξαγωγέα πρώτης ύλης στον ρόλο του παραγωγού καθαρής ενέργειας και βιομηχανικών προϊόντων. Η Σαχάρα, επομένως, δεν γίνεται κυριολεκτικά μια «μπαταρία» της Ευρώπης. Γίνεται κάτι πιο σύνθετο: ένα τεράστιο, γεωγραφικά κοντινό ενεργειακό εργοστάσιο, του οποίου η παραγωγή θα φτάνει στην Ευρώπη είτε ως ηλεκτρισμός είτε ως υδρογόνο, αμμωνία και συνθετικά καύσιμα.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image