Πώς αλλάζει ο τρόπος που τρώμε και οι τάσεις που παρατηρούνται σε πολλές δυτικές χώρες.
Ο ήλιος περνά μέσα από τις κουρτίνες που ανεμίζουν στο ανοιχτό παράθυρο. Το κοτόπουλο με τις πατάτες ροδοκοκκινίζει στο φούρνο, το καρότο, ψιλοκομμένο, περιμένει στο κρυστάλλινο μπολ και το ψωμί, αχνιστό και κομμένο σε φέτες, βρίσκει τη θέση του στο πλεκτό, χειροποίητο καλάθι. Το ολόλευκο, καλοσιδερωμένο τραπεζομάντιλο στρώνεται με προσοχή και το πορσελάνινο σερβίτσιο τοποθετείται πάνω του σχεδόν ευλαβικά. Η τραπεζαρία βάζει τα καλά της και ετοιμάζεται να υποδεχθεί όλη την οικογένεια. Η παραπάνω εικόνα μοιάζει να έρχεται από άλλη εποχή. Τότε που το οικογενειακό γεύμα είχε τον δικό του χώρο. Εκεί όπου βρισκόταν το κέντρο του σπιτιού. Σήμερα, η τραπεζαρία μοιάζει να «σβήνει» από τα σχέδια των αρχιτεκτόνων και από τα σπίτια και μαζί με αυτή αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο τρώμε. Πλέον το φαγητό… μετακομίζει στον πάγκο της κουζίνας ή στον καναπέ, μπροστά στην τηλεόραση.
Από ζωντανό οργανισμό του σπιτιού σε περιττή λεπτομέρεια
Στο παρελθόν η τραπεζαρία ήταν ένας ζωντανός οργανισμός. Τώρα, μοιάζει περιττή. Στις περιπτώσεις που ακόμα διατηρείται έχει μετατραπεί σε μαγνήτη σκόνης ή σε αποθηκευτικό χώρο. Ή κάποιες φορές, σε αυτοσχέδιο γραφείο, ενώ περιμένει υπομονετικά τα Χριστούγεννα ή το Πάσχα, όπου θα υπάρχει λόγος να επανέλθει στη ζωή. Κάποτε, η τραπεζαρία αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος του αρχιτεκτονικού σχεδίου μιας κατοικίας. Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα καθιερώθηκε ως απαιτούμενο κομμάτι του σπιτιού. Παλαιότερα, πολλές κατοικίες σχεδιάζονταν με ξεχωριστές κουζίνες, στις οποίες είχε πρόσβαση μόνο το υπηρετικό προσωπικό. Επιπλέον, εξαιτίας της χρήσης ξύλου ή κάρβουνου και της ακαταστασίας που προέκυπτε από την παρασκευή φαγητού, θεωρείτο πιο ορθό, οι ιδιοκτήτες να γευματίζουν σε χώρους απομονωμένους από το… δημιουργικό χάος. Ιδίως όταν παρέθεταν δείπνο σε φίλους και συγγενείς.
Η κατανάλωση φαγητού, λοιπόν, μέσα στην κουζίνα θεωρείτο κοινωνικά μη αποδεκτή για την αστική τάξη. Η τραπεζαρία δεν ήταν μόνο ο χώρος όπου γευμάτιζε κανείς, αλλά ένδειξη ότι τα είχε καταφέρει στη ζωή του. Απόδειξη ανώτερου κοινωνικού επιπέδου. Ακόμα και αν δεν ήταν ευρύχωρες, με το δωμάτιο να είναι κατάλληλο για ένα τραπέζι και λίγες μόνο καρέκλες, ο διαχωρισμός από το προσωπικό ήταν αρκετός. Όταν, όμως, η οικογένεια άρχισε να αναλαμβάνει το μαγείρεμα, με σύγχρονες οικιακές συσκευές που δεν απελευθέρωναν καπνό και περιόρισαν την ανάγκη για υπηρέτες, η λειτουργική λογική πίσω από την τραπεζαρία άλλαξε. Η αλλαγή, βέβαια, δεν σημειώθηκε απότομα. Από τη δεκαετία του 1980 έως το 2000, η αρχιτεκτονική ματιά μετατοπίστηκε και η κουζίνα έγινε χώρος κοινωνικοποίησης, όχι απλός χώρος εργασίας. Καθαρή, μοντέρνα οδήγησε στη γέννηση του open space που συνδέει την κουζίνα με το σαλόνι, αποχαιρετώντας την παραδοσιακή κλειστή τραπεζαρία.
Ο θάνατος της τραπεζαρίας
Ήδη από τις αρχές του 2000 είχε προβλεφθεί αυτή η μεταστροφή, με έρευνα βρετανικής ασφαλιστικής εταιρίας να υπολογίζει ότι τουλάχιστον μισό εκατομμύριο ιδιοκτήτες σπιτιών σκόπευσαν να ρίξουν τον τοίχο που χώριζε την αχρησιμοποίητη τραπεζαρία για να δημιουργήσουν έναν ενιαίο χώρο. Μάλιστα, η έκθεση… έβλεπε τον οριστικό θάνατο της τραπεζαρίας ως το 2020. Μπορεί, τελικά να μην πέθανε, αλλά σίγουρα ψυχορραγεί. Τη στιγμή, δε, που τα διαμερίσματα ακριβαίνουν και μικραίνουν, η ανάγκη για περισσότερο χώρο οδηγεί πολλούς στην απόφαση να τη θυσιάσουν και να αξιοποιήσουν το κενό που αφήνει πίσω της για κάτι πιο χρήσιμο.
Την τάση επιβεβαιώνει πρόσφατη έκθεση της βρετανικής ασφαλιστικής εταιρίας Aviva, η οποία δείχνει ότι η παραδοσιακή τραπεζαρία χάνει την αξία της, με σχεδόν το ένα τέταρτο των ιδιοκτητών (23%) να έχουν αλλάξει τη χρήση της. Οι περισσότεροι μαγειρεύουν και τρώνε το φαγητό τους στον ίδιο χώρο. Και όχι μόνο. Καλούν φίλους, οι οποίοι συμμετέχουν στην παρασκευή του γεύματος, χαλαρώνουν και συζητούν πάνω από μια κατσαρόλα με μοσχαράκι και ανοιγμένες κονσέρβες με ψιλοκομμένα τοματάκια.
Εξαφανίζεται και από το λεξιλόγιο
Σύμφωνα με το Axios, σχεδόν το 80% των σχεδιαστών αναγνωρίζουν ότι οι τραπεζαρίες μειώθηκαν σημαντικά το 2025, με κάποιους να αναφέρουν ότι ο όρος «τραπεζαρία» έχει σχεδόν εξαλειφθεί από το λεξιλόγιο τους. Σε πολλές περιπτώσεις, αντικαθίστανται από δωμάτια που εξυπηρετούν πολλαπλές χρήσεις, όπως γραφείο ή υπνοδωμάτιο. Όσο για τις κουζίνες διευρύνονται ή αποκτούν νησίδα για τα καθημερινά γεύματα. Στα νεόδμητα διαμερίσματα, όπου ο διαθέσιμος χώρος είναι περιορισμένος, η τραπεζαρία συχνά θυσιάζεται, ώστε να δημιουργηθούν επιπλέον υπνοδωμάτια, αποθηκευτικοί χώροι ή γκαρνταρόμπες.
Την εποχή του Netflix και των υπόλοιπων συνδρομητικών υπηρεσιών, όμως, και ο καναπές απολαμβάνει στιγμές δόξας. Πάνω στα άνετα, μαλακά μαξιλάρια του και με απέναντι την οθόνη που προβάλλει αγαπημένες σειρές και ταινίες, ο καναπές μεταμορφώνεται σε κάτι ανάμεσα σε τραπεζαρία και κινηματογραφική αίθουσα «πολυτελείας», χωρίς το ενοχλητικό ήχο από τα ποπ κορν του διπλανού.
Έρευνα του YouGov αναφέρει ότι σχεδόν το 42% των Βρετανών υιοθετούν την πρακτική αυτή και γευματίζουν στον καναπέ ή ακόμα και στην πολυθρόνα. Το παράδειγμά τους ακολουθούν στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Αυστραλία σε ποσοστό μεταξύ 30 και 32%. Αντιθέτως, στην Ιταλία, η παράδοση φαίνεται να υπερισχύει περιορίζοντας σημαντικά την κατανάλωση γευμάτων στον καναπέ, μόλις στο 3%, ενώ στο Μεξικό το αντίστοιχο ποσοστό αγγίζει το 6%. Ταυτόχρονα, πρόσφατη μελέτη της IKEA, στην οποία συμμετείχαν 30.000 άνθρωποι, έδειξε ότι σχεδόν ένας στους πέντε καταναλώνει το φαγητό του στον καναπέ, όρθιος στην κουζίνα ή ακόμη και στο κρεβάτι.
Η τραπεζαρία δεν χάνεται απλώς από τα σπίτια. Μοιάζει να χάνεται και από τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ίδια την έννοια του σπιτιού. Το γεύμα μετακινείται εκεί όπου βρίσκεται η καθημερινότητα, εκεί όπου ζούμε περισσότερο: στην κουζίνα, στον καναπέ, μπροστά από μια οθόνη. Το πιθανότερο τελικά είναι ότι δεν εξαφανίζεται μόνο ένας χώρος, αλλά μια ολόκληρη παράδοση.
Εξωτερική φωτογραφία: 123RF