Χορηγούνται εφάπαξ και υπόσχονται σημαντικά οφέλη σε ασθενείς με σπάνιες παθήσεις, χωρίς ωστόσο να εγγυώνται την ίαση.
Οι άνθρωποι που ζουν με σπάνιες ασθένειες ελπίζουν σε θεραπείες που θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους ή θα τους δώσουν ακόμη και την προοπτική της ίασης. Η ιατρική εξελίσσεται διαρκώς και οι προσπάθειες των ερευνητών έχουν οδηγήσει στην ανάπτυξη σκευασμάτων που μέχρι πριν από λίγα χρόνια φάνταζαν αδύνατο να υπάρξουν. Ωστόσο, για ορισμένες σπάνιες ασθένειες, η ελπίδα αυτή συνοδεύεται από υπέρογκα κόστη που σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να ξεπεράσουν ακόμη και τα 4 εκατ. δολάρια! Μπορεί, λοιπόν, η ανάπτυξη των θεραπειών να αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό βήμα για την ιατρική, ωστόσο η πρόσβαση σε αυτές παραμένει τόσο περιορισμένη που τις καθιστά απρόσιτες για πολλούς ασθενείς. Ποια είναι, όμως, τα τρία ακριβότερα φάρμακα αυτή τη στιγμή στις ΗΠΑ;
Lenmeldy: 4,25 εκατ. δολάρια
Στην πρώτη θέση βρίσκεται το Lenmeldy, με κόστος που αγγίζει τα 4,25 εκατ. δολάρια για μία εφάπαξ θεραπεία. Χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της μεταχρωματικής λευκοδυστροφίας, μιας σπάνιας και ιδιαίτερα σοβαρής κληρονομικής νόσου που επηρεάζει το νευρικό σύστημα, κυρίως των παιδιών. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA), η ασθένεια επηρεάζει τον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα. Προκαλείται από την ανεπάρκεια ενός ενζύμου -αρυλοσουλφατάση Α (ARSA)- η οποία οδηγεί σε συσσώρευση σουλφατιδίων στα κύτταρα. Αυτή η συσσώρευση οδηγεί σε βλάβη του κεντρικού και περιφερικού νευρικού συστήματος που εκδηλώνεται στους πάσχοντες με την απώλεια της ικανότητας να κινούνται, να μιλάνε, να καταπίνουν, να τρώνε και να βλέπουν. Η θνησιμότητα, δε, εκτιμάται σε ποσοστό που αγγίζει το 50% στα 5 έτη για την όψιμη βρεφική νόσο και στο 44% στα 10 έτη για λίγο μεγαλύτερους ασθενείς. Εκτιμάται ότι επηρεάζει έναν στους 40.000 ανθρώπους στις ΗΠΑ και μέχρι πρότινος η θεραπεία εστίαζε στην υποστηρικτική φροντίδα και τη διαχείριση των συμπτωμάτων.
Το Lenmeldy αξιοποιεί τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα του ίδιου του ασθενούς, με στόχο να αποκαταστήσει τη λειτουργία του γονιδίου που δεν λειτουργεί σωστά. «Αυτή είναι η πρώτη θεραπευτική επιλογή που έχει εγκριθεί από τον FDA για παιδιά που πάσχουν από αυτή τη σπάνια γενετική ασθένεια», δήλωνε το 2024 ο Πίτερ Μαρκς, διευθυντής του Κέντρου Αξιολόγησης και Έρευνας Βιολογικών Φαρμάκων του FDA, όταν το σκεύασμα έλαβε το πράσινο φως από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ. Χορηγείται μία φορά με ενδοφλέβια έγχυση, χρησιμοποιώντας τα τροποποιημένα βλαστοκύτταρα του ίδιου του ασθενούς. Μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου, ιδίως όταν χορηγείται με την εμφάνιση πρώιμων συμπτωμάτων, με το 71% των παιδιών ηλικίας έως 5 ετών, να είναι σε θέση να περπατήσουν χωρίς βοήθεια και το 85% να έχουν φυσιολογικές βαθμολογίες σε επίπεδο γλώσσας και στο δείκτη πρακτικής νοημοσύνης, σε σύγκριση με όσα δεν έλαβαν θεραπεία. Παρότι η έγχυση πραγματοποιείται μία φορά, απαιτούνται τακτικοί αιματολογικοί έλεγχοι, τουλάχιστον μία φορά ετησίως για 15 χρόνια, για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας και τυχόν παρενεργειών.
Hemgenix: 3,5 εκατ. δολάρια
Στη δεύτερη θέση κατατάσσεται το Hemgenix, το οποίο κοστίζει περίπου 3,5 εκατ. δολάρια για μία μόνο θεραπεία. Απευθύνεται σε ασθενείς με αιμορροφιλία Β, μια κληρονομική αιμορραγική διαταραχή που προκαλείται από την έλλειψη του παράγοντα IX, μιας πρωτεΐνης που, όπως αναφέρει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA), είναι απαραίτητη για την παραγωγή θρόμβων αίματος για τη διακοπή της αιμορραγίας. Το Hemgenix, το οποίο χαρακτηρίζεται «ορφανό φάρμακο» επειδή χρησιμοποιείται σε σπάνιες ασθένειες, θεωρείται εφάπαξ γονιδιακή θεραπεία και χορηγείται ενδοφλέβια από εξειδικευμένο γιατρό. Σύμφωνα με τον ΕΜΑ, η θεραπεία μεταφέρει γενετικές οδηγίες στο ήπαρ, ώστε ο οργανισμός να μπορεί να παράγει τον παράγοντα πήξης IX που λείπει και να περιοριστούν τα αιμορραγικά επεισόδια.
Η δραστική ουσία του Hemgenix, η etranacogene dezaparvovec, βασίζεται σε έναν τροποποιημένο ιό που περιέχει αντίγραφα του γονιδίου, το οποίο είναι υπεύθυνο για την παραγωγή του παράγοντα IX. Σε κλινική μελέτη στην οποία συμμετείχαν 54 ενήλικοι άνδρες, με μέτρια ή σοβαρή αιμορροφιλία Β, η ετήσια συχνότητα αιμορραγικών επεισοδίων μειώθηκε κατά μέσο όρο από 4,2 σε 1,5, ενώ το 96% των συμμετεχόντων δεν χρειάστηκε θεραπεία υποκατάστασης με παράγοντα IX για διάστημα έως και δύο ετών μετά την έγχυση.
Elevidys: 3,2 εκατ. δολάρια
Την χρυσή τριάδα συμπληρώνει το Elevidys, με κόστος που ανέρχεται στα 3,2 εκατ. δολάρια για μία εφάπαξ δόση. Πρόκειται για γονιδιακή θεραπεία που αναπτύχθηκε για την αντιμετώπιση της μυϊκής δυστροφίας Duchenne, μιας σπάνιας κληρονομικής πάθησης που προκαλεί σταδιακή εξασθένηση και εκφύλιση των μυών. Χορηγείται μία φορά με στόχο τη μεταφορά γενετικών οδηγιών στα μυϊκά κύτταρα για την παραγωγή μιας συντομευμένης, λειτουργικής μορφής της πρωτεΐνης δυστροφίνης, η οποία είναι απαραίτητη για τη σωστή λειτουργία των μυών και προορίζεται για χρήση σε παιδιά ηλικίας 3-7 ετών που είναι σε θέση να περπατήσουν. Δε θεραπεύει οριστικά τη νόσο, ούτε εγγυάται ότι θα σταματήσει η μυϊκή εκφύλιση. Όπως αναφέρει ο EMΑ, σε μελέτη που διεξήχθη σε 125 παιδιά ηλικίας μεταξύ 4 και 7 ετών με μυϊκή δυστροφία Duchenne, ο κύριος δείκτης μέτρησης της αποτελεσματικότητας ήταν η επίδραση στις ικανότητες κίνησης για διάστημα 12 μηνών.
Η έρευνα, ωστόσο, δεν κατάφερε να δείξει ότι το Elevidys είχε αποτέλεσμα στις κινητικές ικανότητες έπειτα από το διάστημα του ενός έτους. Επιπλέον, παρότι πολλοί ασθενείς που έλαβαν θεραπεία με Elevidys έδειξαν ότι παράγουν μια βραχύτερη μορφή της πρωτεΐνης δυστροφίνης, τα επίπεδά της δεν μπορούσαν να συνδεθούν με βελτίωση στις κινητικές ικανότητες. Σημειώνεται ότι το Elevidys, δεν έχει λάβει άδεια κυκλοφορίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η αίτηση έγκρισής του απορρίφθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Σεπτέμβριο του 2025.
Γιατί το κόστος για αυτά τα φάρμακα είναι τόσο υψηλό;
Παρότι η ανάπτυξη φαρμάκων για τόσο σπάνιες ασθένειες αποτελεί σημαντική εξέλιξη της ιατρικής, το κόστος για σκευάσματα προηγμένης θεραπείας είναι σημαντικά υψηλό. Τόσο υψηλό σε ορισμένες περιπτώσεις που αυτομάτως περιορίζει, αν όχι αποκλείει, την πρόσβαση σε αυτά. Παρά τα επιτυχημένα κλινικά αποτελέσματα, οι θεραπείες αυτές δεν είναι ευρέως διαθέσιμες, κυρίως για μη ιατρικούς λόγους, όπως επισημαίνεται σε έκθεση που δημοσιεύθηκε στο Disease Models & Mechanisms. Ανάμεσα σε αυτούς, η έλλειψη εμπορικού ενδιαφέροντος για θεραπείες εξαιρετικά σπάνιων ασθενειών, το κόστος ανάπτυξης και οι πολύπλοκες διαδικασίες παρασκευής που απαιτούνται για τα φάρμακα προηγμένης θεραπείας (ATMPs).
Αρχικά, η ανάπτυξη μιας γονιδιακής θεραπείας απαιτεί πολυετή έρευνα, εξειδικευμένες κλινικές μελέτες και μεγάλες επενδύσεις, ενώ πολλές φορές αυτή καλείται να αντιμετωπίσει ασθένειες που αφορούν σε έναν πολύ μικρό αριθμό ανθρώπων. Επιπλέον, η παραγωγή τους είναι ιδιαίτερα σύνθετη και απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό, προηγμένες βιοτεχνολογικές μεθόδους και αυστηρούς ελέγχους ποιότητας. Την ίδια στιγμή, δεν είναι απλή η παραγωγή τους σε μεγάλες ποσότητες, σε αντίθεση με τα συμβατικά φάρμακα. Όπως αναφέρει η μελέτη, το μικρό κοινό που απευθύνεται το φάρμακο, καθώς και ο ανταγωνισμός από υπάρχουσες προσεγγίσεις, καθιστούν μη ελκυστικά εμπορική την πρόταση, προς απογοήτευση ασθενών και ιατρικού προσωπικού.
Έτσι, παρά τις εκτιμήσεις αποτελεσματικότητας, οι πάσχοντες δεν έχουν πρόσβαση στα σκευάσματα. Ακόμα και στην περίπτωση που ένα ποσοστό από το ποσό καλύπτεται από τα συστήματα υγείας ή ενδεχομένως διαμορφωθεί σε βάθος χρόνου, θα είναι πάντα υψηλότερο από ό,τι εκείνο των έτοιμων προς χρήση φαρμάκων.
Εξωτερική φωτογραφία: 123RF