Το social zapping, η αναζήτηση μιας καλύτερης πρότασης και η ευκολία ενός μηνύματος ακύρωσης αλλάζουν τους κανόνες της κοινωνικής ζωής.
Έχουμε ήδη πει «ναι» σε μια πρόταση για συνάντηση, έχουμε συμφωνήσει ημέρα και ώρα, έχουμε ανταλλάξει ιδέες για το πού θα πάμε. Μπορεί να έχουμε στείλει και το απαραίτητο «ανυπομονώ να βρεθούμε». Κι όμως, τίποτα από αυτά δεν εγγυάται ότι θα εμφανιστούμε στο ραντεβού. Στο μεταξύ μπορεί να προκύψει μια καλύτερη πρόταση, να στερέψει η κοινωνικότητά μας ή να μας φανεί πιο δελεαστική η προοπτική μιας βραδιάς στον καναπέ. Ένα μήνυμα της τελευταίας στιγμής αρκεί για να κλείσει η υπόθεση.
Η σκηνή επαναλαμβάνεται τόσο συχνά ώστε οι ακυρώσεις της τελευταίας στιγμής έχουν αποκτήσει δικό τους όνομα: flaking. Τον Μάρτιο του 2025, το βρετανικό Institute of Practitioners in Advertising (IPA) δημοσίευσε έρευνα της Opinium για το flaking σε 2.000 ενήλικες, αποτυπώνοντας μια αντίφαση: το 51% παραδέχτηκε ότι έχει ακυρώσει σχέδια την τελευταία στιγμή, ενώ το 68% δήλωσε ότι αισθάνεται πως είναι συχνότερα εκείνο που δέχεται τέτοιες ακυρώσεις.
Τι είναι το social zapping
Ένας από τους λόγους των ακυρώσεων της τελευταίας στιγμής είναι το social zapping. Ο όρος περιγράφει τη συμπεριφορά εκείνη κατά την οποία ματαιώνουμε μια ήδη συμφωνημένη συνάντηση επειδή προέκυψε μια άλλη, πιο ελκυστική επιλογή. Όπως θα συνέβαινε αν βλέπαμε τηλεόραση και το πρόγραμμα ενός άλλου καναλιού ήταν πιο δελεαστικό. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Personality and Individual Differences εξέτασε μεταξύ άλλων και τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας που συνδέονται με το social zapping. Οι ερευνητές εντόπισαν συσχέτιση με τον ναρκισσισμό και τον μακιαβελισμό, δύο χαρακτηριστικά της λεγόμενης «σκοτεινής τριάδας», καθώς και με την παρορμητικότητα. Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι όποιος ακυρώνει μια έξοδο έχει τέτοια χαρακτηριστικά. Δείχνουν, όμως, ότι η συστηματική ακύρωση για χάρη μιας καλύτερης εναλλακτικής μπορεί να συνδέεται με μια πιο εγωκεντρική αντιμετώπιση των κοινωνικών σχέσεων. Η δική μας επιλογή προηγείται, ακόμη κι αν συνεπάγεται την απογοήτευση των άλλων
Η κούραση, το κινητό και η εύκολη έξοδος
Τον Ιανουάριο του 2025, ο Guardian συγκέντρωσε μαρτυρίες ανθρώπων από τη Βρετανία, τις ΗΠΑ, την Αυστραλία και άλλες χώρες για την αυξανόμενη τάση ακύρωσης κοινωνικών σχεδίων. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές παρατηρήσεις ήταν ότι μια έξοδος μπορεί να μοιάζει εξαιρετική ιδέα όταν την προγραμματίζουμε, αλλά να χάνει τη γοητεία της όταν φτάνει η στιγμή να αφήσουμε το σπίτι. Η εξήγηση δεν είναι πάντα η αναζήτηση μιας καλύτερης πρότασης. Η επαγγελματική εξάντληση, η συνεχής ανταλλαγή μηνυμάτων, οι οικονομικές πιέσεις και η ανάγκη για προσωπικό χρόνο κάνουν την κοινωνικοποίηση να μοιάζει με ακόμη μία υποχρέωση. Μερικές φορές, όταν φτάνει το βράδυ ή το Σαββατοκύριακο, το τελευταίο που επιθυμεί ένας κουρασμένος άνθρωπος είναι να συναντήσει άλλους εξαντλημένους ανθρώπους.
Επιπλέον, το κινητό έχει κάνει την ακύρωση πολύ ευκολότερη. Ένα σύντομο μήνυμα αρκεί για να αποφύγουμε τις εξηγήσεις και την αμήχανη συζήτηση. Δεν χρειάζεται καν να ακούσουμε την απογοήτευση στη φωνή του άλλου. Αρκεί να στείλουμε ένα «δεν θα προλάβω» και να επιστρέψουμε αμέσως σε ό,τι κάναμε. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με την έρευνα του IPA, το 67% θεωρεί πως η τεχνολογία έχει κάνει ευκολότερη την ακύρωση σχεδίων την τελευταία στιγμή. Παράλληλα, το ένα τρίτο περίπου των ερωτηθέντων παραδέχτηκε ότι έχει πει ψέματα για τον λόγο της ακύρωσης, ενώ σχεδόν εννέα στους δέκα αισθάνονται ενοχές όταν το κάνουν.
Αυτοφροντίδα ή αδιαφορία;
Για αρκετούς από όσους ακυρώνουν, η δυνατότητα να μην πιέζουν τον εαυτό τους αποτελεί μια μορφή αυτοφροντίδας. Πράγματι, κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να βγει για ένα ποτό όταν είναι εξαντλημένος ή όταν δεν αισθάνεται καλά. Ούτε χρειάζεται να αντιμετωπίζει κάθε πρόσκληση σαν συμβόλαιο χωρίς δικαίωμα υπαναχώρησης. Υπάρχει, όμως, διαφορά ανάμεσα στο να αλλάζεις σχέδια όταν προκύπτει κάτι πραγματικό και στο να αντιμετωπίζεις τις συμφωνίες σαν προσωρινές επιλογές, που μπορείς να εγκαταλείψεις μόλις εμφανιστεί κάτι πιο ενδιαφέρον. Είναι η διαφορά ανάμεσα στη φροντίδα του εαυτού μας και την αδιαφορία για τα συναισθήματα των άλλων. Όπως δείχνουν οι μελέτες, όσοι δέχονται συστηματικά ακυρώσεις, βιώνουν απογοήτευση, απώλεια εμπιστοσύνης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αποφασίζουν να σταματήσουν να οργανώνουν συναντήσεις.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image