Ο Μορίς Τέμπελσμαν μπορεί να ήταν ο λιγότερο γνωστός από τους άνδρες της ζωής της, αλλά ήταν εκείνος που έμεινε δίπλα της περισσότερο απ’ όλους.
Λίγες γυναίκες του 20ού αιώνα έζησαν τη ζωή τους τόσο έντονα στη δημόσια σφαίρα όσο η Jackie Kennedy Onassis. Παρά τη δημοσιότητα που τη συνόδευε για δεκαετίες, προσπαθούσε πάντα να κρατήσει ένα μέρος της ζωής της μακριά από αυτήν. Έτσι, όταν στις 19 Μαΐου 1994 ανακοινώθηκε ο θάνατός της, λίγοι εξεπλάγησαν μαθαίνοντας ότι στο τέλος βρισκόταν πλαισιωμένη μόνο από έναν μικρό κύκλο ανθρώπων που της ήταν απολύτως κοντινοί. «Τρία μέλη της οικογένειας», ανέφερε η επίσημη ανακοίνωση. Τα δύο ήταν τα παιδιά της, Caroline και John Jr., το τρίτο ο Maurice Tempelsman.
Πέντε ημέρες αργότερα, στην κηδεία της, στάθηκε δίπλα στα παιδιά της και διάβασε την Ιθάκη, του Κωνσταντίνου Καβάφη. Στο τέλος πρόσθεσε και μια δική του φράση: «Και τώρα το ταξίδι τελείωσε, πολύ σύντομο, δυστυχώς πολύ σύντομο. Ήταν γεμάτο περιπέτεια και σοφία, γέλιο και αγάπη, γενναιοδωρία και χάρη. Αντίο, αντίο». Παρότι αναφερόταν συχνά στον Τύπο απλώς ως «σύντροφος» ή «συνοδός», για όσους τους γνώριζαν καλά η πραγματικότητα ήταν προφανής εδώ και χρόνια: ο Tempelsman ήταν η τελευταία μεγάλη αγάπη της Jackie, στην ουσία ο τρίτος της σύζυγος, έστω και χωρίς επίσημο γάμο.
Ένας σύντομος αρραβώνας
Η δημόσια εικόνα της Jackie, ίσως άδικα, καθοριζόταν από τους άνδρες της ζωής της. Μπορεί ο JFK και ο Ωνάσης να ήταν οι πιο γνωστές σχέσεις της και ο Tempelsman η τελευταία της, ωστόσο δεν ήταν οι μόνοι άντρες που σημάδεψαν την πορεία της. Πριν από τον JFK, η Jacqueline Bouvier αρραβωνιάστηκε το 1952 τον χρηματιστή John Husted Jr. Μετά από τρεις μήνες διέκοψε τον αρραβώνα, επειδή, σύμφωνα με τη βιογραφία «Camera Girl: How Miss Bouvier Used Imagination & Subversion To Invent Jackie Kennedy», τον βρήκε «ανώριμο και βαρετό».
Αξιοσημείωτο είναι ότι στο πάρτι των αρραβώνων τους, η μητέρα της Jackie ανακάλυψε ότι ο μελλοντικός σύζυγος της κόρης της έβγαζε 17.000 δολάρια ετησίως και έπεισε την κόρη της να τον χωρίσει. Όποτε έπρεπε να πάρει μία από αυτές τις δύσκολες αποφάσεις, συνήθως ήταν πίσω από αυτές η μητέρα της.
Σε σύγκριση με την εικόνα του «πρίγκιπα» που αντιπροσώπευε ο πρώτος της σύζυγος ή με την εκρηκτική μεγαλοπρέπεια του δεύτερου, ο Tempelsman έμοιαζε μια πολύ πιο ήσυχη και διακριτική επιλογή. Γεννήθηκε σε οικογένεια Ορθόδοξων Εβραίων στο Βέλγιο και οι γονείς του μετανάστευσαν στη Νέα Υόρκη για να ξεφύγουν από την άνοδο του ναζισμού. Σε ηλικία μόλις 16 ετών ακολούθησε τον πατέρα του στον χώρο του εμπορίου διαμαντιών, δημιουργώντας σταδιακά ένα δίκτυο επαφών που τον κατέστησε βασική μορφή στον κλάδο της εισαγωγής διαμαντιών.
Στα 21 του ήταν ήδη εκατομμυριούχος, αφού μεσολάβησε σε μια συμφωνία με την αμερικανική κυβέρνηση για την προμήθεια διαμαντιών που δεν προορίζονταν για κοσμήματα αλλά για βιομηχανική χρήση, όπως τα τρυπάνια γεωτρήσεων. Παράλληλα ανέπτυξε στενές σχέσεις με την αφρικανική βιομηχανία διαμαντιών και με την οικογένεια Oppenheimer, τη δυναστεία που για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα κυριαρχούσε στο παγκόσμιο εμπόριο διαμαντιών μέσω της εταιρείας τους De Beers.
Ο Tempelsman είχε επίσης ενεργό ρόλο στην προώθηση των σχέσεων ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Αφρική, ως πρόεδρος του Αφροαμερικανικού Ινστιτούτου, ενώ βοήθησε και στη χρηματοδότηση του πρώτου ταξιδιού του Nelson Mandela στις ΗΠΑ. Ακριβώς χάρη σε αυτές τις διεθνείς διασυνδέσεις γνώρισε για πρώτη φορά τη Jackie, τη δεκαετία του 1950, όταν οργάνωσε μια συνάντηση ανάμεσα στον τότε γερουσιαστή John F. Kennedy και εκπροσώπους της βιομηχανίας διαμαντιών της Νότιας Αφρικής. Θα περνούσαν όμως πολλά χρόνια μέχρι η σχέση τους να εξελιχθεί από απλή γνωριμία σε κάτι βαθύτερο.
Οι σχέσεις της Jackie μετά τη δολοφονία του Kennedy
Μετά τη δολοφονία του συζύγου της, η Jackie συνεργάστηκε στενά με τον αρχιτέκτονα Jack Warnecke για τον σχεδιασμό ενός μνημείου προς τιμήν του προέδρου Kennedy, συνεργασία που εξελίχθηκε σε προσωπική σχέση. Προσπάθησαν να την κρατήσουν μακριά από τη δημοσιότητα, αλλά οι φήμες σύντομα κυκλοφόρησαν. Παρότι φέρεται να σκέφτηκαν ακόμη και τον γάμο, η έντονη δημοσιότητα, τα οικονομικά προβλήματα του Warnecke και οι δυσκολίες να συνδυάσουν τις οικογένειές τους (είχε ήδη τέσσερα παιδιά από τον πρώτο του γάμο) οδήγησαν τελικά στον χωρισμό.
Την ίδια περίοδο η Jackie είχε έναν ακόμη θαυμαστή: τον Βρετανό αριστοκράτη David Ormsby-Gore, 5ο βαρόνο Harlech, πρώην πρεσβευτή της Βρετανίας στην Ουάσιγκτον και στενό φίλο του JFK. Και οι δύο είχαν χάσει τους συζύγους τους και τους ένωνε το κοινό πένθος. Ταξίδεψαν μαζί για ένα διάστημα και εκείνος της έκανε πρόταση γάμου, όμως η Jackie επέλεξε τελικά να παντρευτεί τον Ωνάση.
Σε επιστολή που του έστειλε μετά τον γάμο της στην Ελλάδα, έγραφε: «Είναι μόνος και θέλει να με προστατεύσει από τη μοναξιά. Είναι σοφός και καλός». Και πρόσθεσε: «Μόνο εγώ μπορώ να αποφασίσω αν μπορεί να το κάνει και αποφάσισα ότι μπορεί. Ξέρω ότι αυτό ξαφνιάζει πολλούς ανθρώπους. Αλλά βλέπουν για μένα πράγματα που εγώ ποτέ δεν ήθελα για τον εαυτό μου». Το συγκεκριμένο γράμμα δημοπρατήθηκε το 2017 και πουλήθηκε στην τιμή των 120.000 δολαρίων.
Η Jackie ήταν παντρεμένη με τον Ωνάση για έξι χρόνια, όταν εκείνος πέθανε το 1975. Επέστρεψε στη Νέα Υόρκη, η κόρη της μόλις είχε τελειώσει το σχολείο και θα ξεκινούσε σπουδές στο Radcliffe, ενώ ο γιος της φοιτούσε στο ιδιωτικό σχολείο Collegiate. Σύμφωνα με τους συγγραφείς Sam Kashner και Nancy Schoenberger στο βιβλίο The Fabulous Bouvier Sisters, η στενή φίλη και πρώην γραμματέας της Jackie, Tish Baldrige, της πρότεινε να βρει δουλειά. «Εγώ; Να δουλέψω;» φέρεται να απάντησε η Jackie γελώντας. Ο δημοσιογράφος Jimmy Breslin της είπε: «Θα έπρεπε να δουλέψεις ως επιμελήτρια βιβλίων. Τι νομίζεις ότι θα κάνεις; Θα πηγαίνεις σε εγκαίνια για το υπόλοιπο της ζωής σου;»
Η ιδέα της άρεσε. Σύντομα προσλήφθηκε στον εκδοτικό οίκο Viking Press και αργότερα εργάστηκε στη Doubleday, έναν από τους σημαντικότερους αμερικανικούς εκδοτικούς οίκους, όπου παρέμεινε για πολλά χρόνια ως επιμελήτρια βιβλίων. Συνολικά πέρασε σχεδόν 19 χρόνια στον χώρο των εκδόσεων, επιμελούμενη σχεδόν εκατό βιβλία λογοτεχνίας και δοκιμίου. Ακόμη και όταν υποβαλλόταν σε θεραπείες για τον καρκίνο, προς το τέλος της ζωής της, συνέχιζε να διαβάζει χειρόγραφα και να στέλνει σημειώσεις στους συγγραφείς.
Η σχέση που κράτησε περισσότερο από τους γάμους της
Η Jackie γνώριζε τον Maurice Tempelsman σχεδόν δύο δεκαετίες όταν εγκαταστάθηκε ξανά στη Νέα Υόρκη το 1975, αλλά τότε ήταν που ήρθαν πραγματικά κοντά. Ο Tempelsman ανέλαβε να τη βοηθήσει στη διαχείριση των οικονομικών της και της κληρονομιάς των 26 εκατομμυρίων δολαρίων που της είχε αφήσει ο Ωνάσης. Φαίνεται πως ήταν ικανός διαχειριστής, καθώς όταν πέθανε η Jackie, η περιουσία της είχε φτάσει περίπου τα 45 εκατομμύρια δολάρια.
Η ιδιωτική φύση της σχέσης τους σημαίνει ότι ελάχιστοι γνωρίζουν πότε ακριβώς η φιλία τους μετατράπηκε σε έρωτα. Ωστόσο, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 ήταν σαφές ότι, ανάμεσα στους πολλούς θαυμαστές της, ο Tempelsman ήταν εκείνος που τη συνόδευε συστηματικά σε εκδηλώσεις στη Νέα Υόρκη. Ένας φίλος της Jackie, ο νομικός Samuel Pisar, είχε πει σε δημοσιογράφο: «Αυτός ο ευγενικός, απίθανος κύριος έχει δημιουργήσει μια ατμόσφαιρα γαλήνης γύρω της. Ο Maurice δεν την επιδεικνύει όπως ο Ωνάσης, που θεωρούσε τη Jackie ένα ακόμη κόσμημα στο στέμμα του. Ο Maurice, ως έμπορος διαμαντιών, ξέρει καλύτερα: την προστατεύει, κατανοεί τη θέση της και σέβεται την ανάγκη της για ιδιωτικότητα».
Ο γάμος μεταξύ τους δεν ήταν ποτέ πραγματικά πιθανός. Αν και ο Tempelsman ζούσε σε διάσταση από τη σύζυγο και μητέρα των παιδιών του για πολλά χρόνια, οι θρησκευτικές πεποιθήσεις δεν επέτρεπαν το διαζύγιο. Έτσι, ζούσαν μαζί στο διαμέρισμά της στην Πέμπτη Λεωφόρο (με τα 15 δωμάτια) από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 έως τον θάνατό της, το 1994.
Παρά την ιδιόμορφη αυτή κατάσταση, η οικογένεια της Jackie φαίνεται πως τον είχε αποδεχτεί. Έγινε στενός φίλος με τα παιδιά της και παρευρέθηκε στον γάμο της Caroline. Κέρδισε μάλιστα την έγκριση της μητέρας της Jackie, η οποία ενέκρινε τη σχέση. Όπως έγραψε ο μπάτλερ της οικογένειας Jonathan Tapper: «Ήταν προσεκτικός μαζί της και υπήρχε ζεστασιά ανάμεσά τους. Η κυρία το ενέκρινε. Πίστευε ότι η κόρη της είχε επιτέλους βρει κάποιον αντάξιό της». Οι χαρακτήρες τους ταίριαζαν και μοιράζονταν κοινά ενδιαφέροντα για την τέχνη και τη λογοτεχνία. Συχνά μιλούσαν γαλλικά όταν έβγαιναν για δείπνο σε εστιατόρια του Upper East Side και έκαναν μεγάλους περιπάτους χέρι-χέρι στο Central Park.
Όταν η Jackie διαγνώστηκε με καρκίνο, ο Tempelsman έγινε ο ακούραστος σύντροφός της στους τελευταίους μήνες της ζωής της. Μετέφερε ακόμη και το γραφείο του στο σπίτι τους για να βρίσκεται κοντά της και τη συνόδευε στις θεραπείες. Ένας από τους γιατρούς της θα θυμόταν αργότερα: «Το επίπεδο αγάπης και σεβασμού μεταξύ τους ήταν συγκινητικό. Κρατούσε συνεχώς το χέρι της ή χάιδευε το πρόσωπό της. Όταν κάθονταν, τα κεφάλια τους ήταν πάντα κοντά, σαν ένα τρυφερό ηλικιωμένο ζευγάρι. Δεν μπορούσες παρά να χαμογελάσεις ζεστά όταν τους έβλεπες».
Όταν η Jackie πέθανε το 1994, σε ηλικία 64 ετών, ο Maurice Tempelsman ήταν ένας από τους λίγους ανθρώπους που βρίσκονταν δίπλα της. Η σχέση τους είχε ήδη διαρκέσει περίπου 18 χρόνια, περισσότερο από όσο κράτησαν συνολικά οι γάμοι της με τον John F. Kennedy και τον Αριστοτέλη Ωνάση. Μπορεί να ήταν ο λιγότερο γνωστός από τους άνδρες της ζωής της, αλλά ήταν εκείνος που έμεινε δίπλα της για περισσότερα χρόνια απ’ όλους.
Εξωτερική φωτογραφία: Ο Maurice Tempelsman και η Jacqueline Kennedy Onassis σε φιλανθρωπικό γκαλά στη δημόσια βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης, 21 Νοεμβρίου 1986. @ Getty Images / Ideal Image