Ο φυσικός άνθρωπος πεθαίνει. Ο ψηφιακός του εαυτός όμως μπορεί να συνεχίσει να «ζει». Ποιος αποκτά πρόσβαση στη διαδικτυακή του κληρονομιά;
Πεθαίνουμε μόνο μία φορά; Ξανασκεφτείτε το. Υπάρχει και εκείνο το κομμάτι του εαυτού μας, το άυλο, που δεν φεύγει μαζί μας για το μεγάλο ταξίδι. Οι φωτογραφίες στα social, τα email, οι συνδρομές στο Netflix ή σε υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης. Τα ψηφιακά περιουσιακά μας στοιχεία συνεχίζουν να ζουν. Ο θάνατός μας δεν σημαίνει αυτόματα και το δικό τους «τέλος». Ποιος τα κληρονομεί; Ένα σπίτι έχει κλειδιά, η τοποθεσία και τα τετραγωνικά του περιγράφονται σε συμβόλαιο. Ένας τραπεζικός λογαριασμός έχει δικαιούχους. Μια συλλογή βιβλίων ή δίσκων εύκολα αλλάζει ιδιοκτήτη. Η έννοια της εμπράγματης κληρονομιάς είναι μια οργανωμένη διαδικασία που υπάρχει από καταβολής ιδιοκτησίας. Με το cloud όμως τι;
Ο δεύτερος εαυτός μας είναι κατατεθειμένος ψηφιακά. Κάντε ένα σκρολ στο ψηφιακό σας παρελθόν. Ίσως έρθετε σε επαφή με εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες εικόνες που μοιράσατε δεξιά και αριστερά στο mail ή το chat. Έχετε κανάλι στο YouTube; Λογαριασμούς στο Instagram, το TikTok, το Facebook; Κάνετε ψηφιακές αγορές; Έχετε ψηφιακές συνδρομές, domains; Έχετε αρχεία δουλειάς; Μερικά από τα παραπάνω έχουν οικονομική αξία ενώ άλλα μόνο συναισθηματική. Και κάποια μπορεί να είναι τόσο προσωπικά ώστε να μην θέλατε να τα δει ποτέ κανείς άλλος. Ίσως να μην θέλετε να τα ξαναδείτε ούτε εσείς. Ο φυσικός άνθρωπος σταματά να υπάρχει σε μια συγκεκριμένη στιγμή. Ο ψηφιακός του εαυτός όμως τι;
Το κινητό δεν είναι συρτάρι. Είναι παράθυρο σ’ έναν όχι τόσο φανερό κόσμο
Αν κάποιος κληρονομήσει το γραφείο ενός συγγενή του, μπορεί να ανοίξει τα συρτάρια. Αν κληρονομήσει το επτά ιντσών κινητό του, δεν σημαίνει ότι μπορεί αυτομάτως να έχει πρόσβαση και σε όσα βρίσκονται μέσα του. Ο κωδικός της συσκευής, η ταυτοποίηση δύο παραγόντων, τα βιομετρικά στοιχεία και οι πολιτικές των ίδιων των εταιρειών κάνουν ανελέητα δύσκολη την είσοδο στο privé κλαμπ της ζωής ενός κατά τα άλλα πεθαμένου ανθρώπου. Η Apple έχει δημιουργήσει το Legacy Contact. Ο χρήστης μπορεί όσο βρίσκεται εν ζωή να ορίσει ένα ή περισσότερα πρόσωπα που θα αποκτήσουν πρόσβαση σε συγκεκριμένα δεδομένα του Apple Account μετά τον θάνατό του. Για να συμβεί αυτό, ο άνθρωπος που έχει οριστεί χρειάζεται το ειδικό κλειδί πρόσβασης και το πιστοποιητικό θανάτου.
Ακόμη κι έτσι, δεν κληρονομούνται όλα. Φωτογραφίες, μηνύματα, σημειώσεις, αρχεία και αντίγραφα ασφαλείας μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να γίνουν προσβάσιμα. Οι κωδικοί και τα passkeys του iCloud Keychain όχι. Ούτε οι πληροφορίες πληρωμών. Ταινίες, μουσική και βιβλία που αγοράστηκαν μέσω του Apple Account επίσης δεν μεταφέρονται με τον ίδιο τρόπο. Η πρόσβαση στην ψηφιακή ιδιοκτησία κάποιου που έφυγε από τη ζωή, όμως, δεν είναι τόσο απλή. Μπορεί να έχει τις δικές της σκιές. Για παράδειγμα, μια ταινία, ένα βιβλίο ή μουσική που αγοράστηκαν μέσω του Apple Account δεν γίνονται προσβάσιμα στον Legacy Contact.
Η Google γνωρίζει αν ζούμε -ή όχι
Η Google δεν χρειάζεται να πληροφορηθεί τον θάνατό μας. Παρατηρεί αν ο λογαριασμός έχει πάψει να χρησιμοποιείται. Δεν υποθέτει ότι πεθάναμε. Θεωρεί απλώς ότι ο λογαριασμός έχει μείνει ανενεργός. Για αυτή την περίπτωση υπάρχει το Inactive Account Manager. Ο χρήστης μπορεί να επιλέξει έως δέκα ανθρώπους που θα ειδοποιηθούν όταν ο λογαριασμός του παραμείνει ανενεργός για το διάστημα που έχει ορίσει και να αποφασίσει τι θα μπορούν να πάρουν: δεδομένα από Gmail, Drive, YouTube ή άλλες υπηρεσίες. Αν δεν έχει αφήσει οδηγίες, η πόρτα στενεύει. Η Google μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συνεργαστεί με συγγενείς ή νόμιμους εκπροσώπους για να κλείσει έναν λογαριασμό ή να παραδώσει συγκεκριμένο περιεχόμενο. Τον κωδικό πρόσβασης, όμως, δεν τον παραδίδει. Ένας προσωπικός λογαριασμός Google που παραμένει ανενεργός για τουλάχιστον δύο χρόνια μπορεί να διαγραφεί. Ο δεύτερος εαυτός μας λοιπόν δεν είναι απαραίτητα αθάνατος. Απλώς μπορεί να ζήσει περισσότερο από τον χρήστη του.
Το Facebook κάνει το προφίλ μνημείο
Το Facebook έχει να διαχειριστεί κάτι πιο περίπλοκο από αρχεία. Έχει να διαχειριστεί την εικόνα μας προς τους άλλους. Τα social media κρατούν τη δημόσια εκδοχή του εαυτού μας. Ο λογαριασμός μπορεί να γίνει memorialised account. Δίπλα στο όνομα εμφανίζεται η ένδειξη «Remembering» και το προφίλ παραμένει ως χώρος μνήμης. Ο χρήστης μπορεί, όσο ζει, να ορίσει legacy contact με περιορισμένες δυνατότητες διαχείρισης. Μέχρι εκεί. Δεν μπορεί να συνδεθεί ως ο νεκρός. Δεν μπορεί να ανοίξει τα προσωπικά του μηνύματα. Η δημόσια εικόνα μπορεί να επιβιώσει. Η ιδιωτική συνομιλία παραμένει κλειδωμένη. Εναλλακτικά, ο χρήστης μπορεί να έχει ζητήσει να διαγραφεί ο λογαριασμός του μετά τον θάνατό του.
Τα email δεν γίνονται οικογενειακά
Και μετά υπάρχει το email. Ίσως ο πιο ιδιωτικός χώρος του ψηφιακού μας κόσμου. Εκεί μπορεί να βρίσκονται επαγγελματικές συμφωνίες, παλιές εξομολογήσεις, λογαριασμοί, φωτογραφίες, σχέσεις που τελείωσαν, σχέσεις που δεν έμαθε ποτέ κανείς. Η συγγένεια δεν δίνει αυτομάτως δικαίωμα ανάγνωσης των αρχείων ενός πεθαμένου, ακόμη και στους συγγενείς πρώτου βαθμού. Η Microsoft δηλώνει ότι γενικά δεν παραδίδει πληροφορίες σε ανθρώπους που δεν είναι οι κάτοχοι του λογαριασμού. Όταν δεν υπάρχουν στοιχεία πρόσβασης, μπορεί να χρειαστεί ακόμη και δικαστική διαδικασία. Στο OneDrive, όμως, το Digital Legacy επιτρέπει στον χρήστη να δώσει εκ των προτέρων σε ένα πρόσωπο πρόσβαση μόνο για ανάγνωση σε φωτογραφίες και αρχεία. Η αντίφαση είναι σχεδόν ολόκληρη η ιστορία της ψηφιακής κληρονομιάς σε μικρογραφία. Θέλουμε κάτι από εμάς να περάσει στους επόμενους. Δεν θέλουμε απαραίτητα να περάσουν όλα.
Ο νόμος του ψηφιακού μας κόσμου
Η ψηφιακή κληρονομιά δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα. Είναι και νομικό. Ο GDPR, ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν εφαρμόζεται στα προσωπικά δεδομένα ανθρώπων που έχουν πεθάνει. Τα κράτη-μέλη μπορούν, όμως, να θεσπίζουν δικούς τους κανόνες για τη μεταθανάτια επεξεργασία των δεδομένων. Αυτό προβλέπεται ρητά στην αιτιολογική σκέψη 27 του Κανονισμού. Ένας ψηφιακός λογαριασμός δεν είναι ένα πράγμα. Μπορεί να περιλαμβάνει περιουσιακά στοιχεία, προσωπικές συνομιλίες, επαγγελματικά έγγραφα, πνευματικά δικαιώματα, φωτογραφίες άλλων ανθρώπων και υπηρεσίες που ο χρήστης απλώς είχε δικαίωμα να χρησιμοποιεί. Ένα email μπορεί να είναι προσωπική εξομολόγηση και επαγγελματικό αρχείο. Μια φωτογραφία μπορεί να ανήκει στον νεκρό αλλά να αφορά έναν ζωντανό άνθρωπο.
Το πένθος δεν ταιριάζει στα κρυπτονομίσματα
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο στα κρυπτονομίσματα. Εκεί δεν υπάρχει πάντοτε εταιρεία στην οποία ένας συγγενής μπορεί να παρουσιάσει πιστοποιητικό θανάτου και να ζητήσει επαναφορά κωδικού. Αν χαθεί το ιδιωτικό κλειδί, μπορεί να χαθεί και το περιουσιακό στοιχείο. Δεν έχει σημασία ποιος είναι ο νόμιμος κληρονόμος αν κανείς δεν μπορεί να ανοίξει το ψηφιακό πορτοφόλι.
Οι τεχνολογικές εταιρείες έχουν ήδη αρχίσει να κατασκευάζουν μια παράξενη υποδομή μεταθανάτιας ζωής. Legacy Contact, Inactive Account Manager, memorialised profiles, Digital Legacy. Οι ονομασίες αλλάζουν. Η ιδέα όχι. Δεν προετοιμάζουν τον άνθρωπο για τον θάνατο. Προετοιμάζουν τα δεδομένα του για όσα θα συμβούν μετά. Ο φυσικός άνθρωπος πεθαίνει μία φορά. Ο ψηφιακός μπορεί να συνεχίσει να λαμβάνει email, να εμφανίζεται σε αναζητήσεις, να κρατά φωτογραφίες, συνομιλίες και αρχεία και να περιμένει κάποιον να αποφασίσει τι θα γίνει μαζί του. Το ερώτημα δεν είναι πια μόνο τι αφήνουμε πίσω. Είναι και ποιο κομμάτι του εαυτού μας τελικά θα επιζήσει μετά τον τελευταίο χτύπο της αληθινής μας καρδιάς.
Photo: 123RF