Το κιτς αναμνηστικό που πωλείται στα τουριστικά καταστήματα της Ρώμης εξελίχθηκε σε ποπ φαινόμενο που συμπυκνώνει την πίστη και την εμπορική διάσταση.
«Τι αγόρασες από τη Ρώμη;» ρωτάω με ειλικρινές ενδιαφέρον τη συνάδελφο που μόλις επέστρεψε από την Αιώνια Πόλη. Με ενθουσιασμό αρχίζει να απαριθμεί όσα κατάφερε να χωρέσει στη μικρή βαλίτσα της: ζυμαρικά, σάλτσες, μαγνητάκια, ένα αμφιλεγόμενης αισθητικής φλιτζάνι με έναν μονομάχο μπροστά από το Κολοσσαίο και ένα ημερολόγιο για το νέο έτος. Όχι, όμως, ένα οποιοδήποτε ημερολόγιο. Αλλά το διάσημο ρωμαϊκό ημερολόγιο με τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες «σέξι ιερέων». Κάτι σαν το θρυλικό ημερολόγιο Pirelli, αλλά σε μια απροσδόκητα θεοσεβούμενη -ή ίσως λιγότερο θεοσεβούμενη- εκδοχή του.
Εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια, ανάμεσα σε μπλουζάκια με το χαρακτηριστικό «I Love Roma», ροζάρια, διακοσμητικά πιάτα με εικόνες από το ιστορικό κέντρο και αντίγραφα ρωμαϊκών πανοπλιών, τα τουριστικά καταστήματα της ιταλικής πρωτεύουσας πουλούν σαν ζεστό ψωμί τα ετήσια ημερολόγια με τους γοητευτικούς και φωτογενείς καθολικούς ιερείς. Για πολλούς πρόκειται για το απόγειο του κιτς. Για άλλους, ένα αυθεντικό σουβενίρ romano. Φέτος, όμως, το ημερολόγιο κέντρισε την προσοχή χάρη σε μία συνέντευξη ενός εκ των πρωταγωνιστών του.
Το «ναι» στο πρότζεκτ
Ο Τζιοβάνι Γκαλίτσια που σταθερά εδώ και 23 χρόνια φιγουράρει στο εξώφυλλο, αλλά και στις εσωτερικές σελίδες του πολυσυζητημένου ημερολογίου, δήλωσε στην ιταλική εφημερίδα La Repubblica πως δεν είναι και ουδέποτε υπήρξε ιερέας. Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα του με περιβολή κληρικού κρίθηκε αρκετά πειστική ώστε να μετατραπεί σε πρόσωπο ενός από τα πιο ιδιαίτερα τουριστικά προϊόντα της Ρώμης. Ήταν το 2004 όταν ο φωτογράφος του ημερολογίου, Πιέρο Πάτσι, εντόπισε τον «ιερέα» στο Παλέρμο της Σικελίας και του πρότεινε να ποζάρει για ένα πρότζεκτ. Στόχος του ήταν, μέσα από τις λήψεις του, να απαθανατίσει χαρακτηριστικές στιγμές από διάφορες ιταλικές πόλεις, όπως οι γονδολιέρηδες στη Βενετία και οι ιερείς στη Ρώμη. Για τον 18χρονο τότε Γκαλίτσια όλο αυτό έμοιαζε με παιχνίδι και πρόθυμα δέχθηκε να ποζάρει με το ράσο, τη λεγόμενη talare romana, και το λευκό ιερατικό κολάρο.
Ρώμη όπως Παλέρμο
Η φωτογραφία όχι μόνο δεν απεικονίζει έναν ιερωμένο, αλλά τραβήχτηκε μπροστά από μία μπαρόκ εκκλησία στο Παλέρμο! Επιπλέον, σύμφωνα με τον ίδιο, τουλάχιστον ένας ακόμα εικονιζόμενος δεν είναι ιερέας, ούτε Ιταλός. Για τη λήψη, ο Γκαλίτσια, ο οποίος εργάζεται ως αεροσυνοδός, δεν ζήτησε και δεν έλαβε ούτε ένα ευρώ. Όχι μόνο το όλο επιτυχημένο τελικά εγχείρημα δεν του απέφερε χρήματα, αλλά τον έβαλε και σε μπελάδες, αφού στο παρελθόν ένας ιστότοπος είχε συνδέσει το πρόσωπό του με μία υπόθεση ενός ιερέα που βλασφημούσε, έκανε χρήση και διακινούσε ναρκωτικά. Τελικά, αναγκάστηκε να προσφύγει στη δικαιοσύνη για να επιτύχει την απόσυρση του δημοσιεύματος.
Όσο για το αν θεωρεί σέξι την εικόνα που καλωσορίζει χιλιάδες τουρίστες καθημερινά στη Ρώμη, υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει τίποτα το αισθησιακό σε αυτή. Οι φίλοι του που επισκέπτονται την πρωτεύουσα, πάντως, «μου στέλνουν πάντα μια φωτογραφία του ημερολογίου». Αμέτρητοι τουρίστες αγοράζουν το ημερολόγιο που κοστίζει περίπου 12 ευρώ -πωλείται κι η εκδοχή του Γρηγοριανού ημερολογίου- και έχει αποκτήσει καλτ χαρακτήρα, συνδυάζοντας τη βαθιά καθολική ταυτότητα της πόλης με μια δόση επιτηδευμένης πρόκλησης. Οι ασπρόμαυρες λήψεις, οι προσεκτικά φωτισμένες πόζες και τα «κινηματογραφικά» βλέμματα και χαμόγελα συνθέτουν περισσότερο ένα ποπ αντικείμενο παρά ένα θρησκευτικό αναμνηστικό.
Η πλευρά του δημιουργού
Παρά το φετινό… σούσουρο γύρω από τον «ψεύτικο ιερέα», ο δημιουργός του ημερολογίου, Πιέρο Πάτσι, είχε δώσει την πραγματική διάσταση σε παλαιότερες δηλώσεις στον Guardian. Είχε διευκρινίσει ότι δεν είναι όλοι όσοι απεικονίζονται ιερείς, ούτε προέρχονται απαραίτητα από την Ιταλία. Στην ακμή του, στα μέσα της δεκαετίας του 2010, το ημερολόγιο πωλούσε περίπου 75.000 αντίτυπα ετησίως και εξακολουθεί να έχει ζήτηση, ιδίως στα καταστήματα γύρω από το Βατικανό και τα πιο τουριστικά σημεία της πόλης.
Πάντως, ο Πάτσι είχε δεχθεί κριτική για την «ανακύκλωση» των ίδιων φωτογραφιών χρόνο με τον χρόνο, κάτι που ο ίδιος απορρίπτει, υποστηρίζοντας ότι ανανεώνει μέρος του υλικού. Πράγματι, παρατηρώντας παλαιότερες εκδόσεις, ορισμένοι μήνες φαίνεται να αλλάζουν συστηματικά πρόσωπα και εικόνες, ενώ κάποιοι αγαπημένοι πρωταγωνιστές, όπως ο Γκαλίτσια, παραμένουν αμετακίνητοι. Σύμφωνα με τον φωτογράφο, μέρος των κερδών διανέμεται στο SNAP, μια οργάνωση στήριξης ανθρώπων που έχουν υποστεί κακοποίηση από θρησκευτικές και θεσμικές αρχές.
Eξωτερική φωτογραφία: AFP Forum