Μια ξεχασμένη γωνιά ανάμεσα στο Χονγκ Κονγκ και το Μακάο που μετατράπηκε σε μια μητρόπολη 18 εκατομμυρίων κατοίκων.
Στην παγκόσμια ιστορία της οικονομίας υπάρχουν μεγαλουπόλεις που αναπτύχθηκαν σταδιακά μέσα στους αιώνες και πόλεις που μοιάζουν να ξεπήδησαν από το πουθενά. Η Σενζέν, που σήμερα είναι η τρίτη μεγαλύτερη πόλη στην Κίνα μετά τη Σαγκάη και το Πεκίνο, είναι αναμφισβήτητα η πιο «νεαρή» μεγαλούπολη της υφηλίου. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η περιοχή δεν ήταν τίποτε περισσότερο από μια συστάδα μικρών ψαροχωριών στην επαρχία Γκουανγκντόνγκ της νότιας Κίνας. Δυσκολεύεσαι να το πιστέψεις σήμερα βλέποντας έναν βιομηχανικό κολοσσό που φιλοξενεί 18 εκατομμύρια ανθρώπους, και ολοένα αναπτύσσεται.
To πείραμα της Σενζέν
Το 1980 οι περισσότεροι κάτοικοί της ζούσαν από την αλιεία, τη γεωργία και το μικρής κλίμακας εμπόριο. Ο πληθυσμός της υπολογιζόταν σε περίπου 300.000 κατοίκους και ελάχιστοι εκτός Κίνας γνώριζαν καν την ύπαρξή της. Αυτό που διέθετε, όμως, ήταν κάτι πολύ πιο σημαντικό: στρατηγική θέση. Η Σενζέν βρίσκεται ακριβώς βόρεια του Χονγκ Κονγκ και σε σχετικά μικρή απόσταση από το Μακάο. Βρίσκεται, δηλαδή, στην καρδιά του δέλτα του ποταμού Περλ, μίας από τις πλέον δυναμικές οικονομικές περιοχές του πλανήτη. Όταν ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ αποφάσισε να ανοίξει την κινεζική οικονομία προς τον κόσμο μετά τον θάνατο του Μάο Τσετούνγκ, αναζητούσε ένα μέρος όπου θα μπορούσε να δοκιμάσει ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης χωρίς να ανατρέψει μονομιάς ολόκληρο το οικονομικό σύστημα της χώρας. Αυτός επέλεξε τη Σενζέν και άλλαξε την ιστορία της.
Το 1980 η περιοχή ανακηρύχθηκε η πρώτη Ειδική Οικονομική Ζώνη της Κίνας. Οι ξένες επενδύσεις ενθαρρύνθηκαν, οι φορολογικοί συντελεστές μειώθηκαν, οι εξαγωγικές επιχειρήσεις απέκτησαν προνομιακή μεταχείριση και οι τοπικές αρχές απέκτησαν πρωτοφανή ελευθερία κινήσεων για τα κινεζικά δεδομένα. Η Σενζέν ήταν το πρώτο «καπιταλιστικό» πείραμα σ’ ένα καθεστώς που ευνοούσε την πλήρη παρέμβαση του κράτους σε οποιαδήποτε μορφή οικονομίας. Στην αρχή πολλοί το αντιμετώπισαν με επιφύλαξη, όμως το αποτέλεσμα ξεπέρασε κάθε προσδοκία.
Εργοστάσια άρχισαν να ξεφυτρώνουν παντού. Επιχειρηματίες από το γειτονικό Χονγκ Κονγκ πέρασαν τα σύνορα, σε αναζήτηση φθηνότερου εργατικού δυναμικού. Πολυεθνικές εταιρείες μετέφεραν τμήματα της παραγωγής τους στην περιοχή. Εκατομμύρια Κινέζοι από την ενδοχώρα κατέφθαναν κάθε χρόνο αναζητώντας εργασία και καλύτερη ζωή. Μέσα σε λιγότερο από τέσσερις δεκαετίες, η Σενζέν μετατράπηκε στο μεγαλύτερο εργαστήριο βιομηχανικής ανάπτυξης που έχει γνωρίσει ο σύγχρονος κόσμος.
Σήμερα ο πληθυσμός της ξεπερνά τα 18 εκατομμύρια κατοίκους, ενώ η ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή συνδέεται ουσιαστικά με το Χονγκ Κονγκ, το Ντονγκουάν, το Γκουανγκζού και άλλες πόλεις, σχηματίζοντας μια οικονομική υπερπεριοχή δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων.
Η εντυπωσιακή οικονομική μεταμόρφωση
Το τοπικό ΑΕΠ της πόλης ήταν μόλις 270 εκατομμύρια γουάν το 1980. Σήμερα αγγίζει τα 3,87 τρισεκατομμύρια γουάν, δηλαδή περίπου 540 δισεκατομμύρια δολάρια, καθιστώντας τη Σενζέν την τρίτη ισχυρότερη οικονομικά πόλη της Κίνας μετά τη Σαγκάη και το Πεκίνο. Σε διάστημα 45 ετών, η οικονομία της αυξήθηκε περισσότερο από 10.000 φορές. Αν η πόλη Σενζέν ήταν ανεξάρτητη χώρα μόνη της, η οικονομία της θα βρισκόταν περίπου στο επίπεδο κρατών όπως η Σουηδία ή το Βέλγιο.
Η σημασία της για την κινεζική οικονομία είναι τεράστια. Το ΑΕΠ της αντιστοιχεί σε σχεδόν 3% της συνολικής οικονομικής παραγωγής της Κίνας, ποσοστό εντυπωσιακό για μια πόλη που πριν από μισό αιώνα δεν υπήρχε ουσιαστικά στον οικονομικό χάρτη.
Η εικόνα των αμέτρητων εργοστασίων δεν αποτελεί υπερβολή. Η Σενζέν και η ευρύτερη περιοχή της φιλοξενούν δεκάδες χιλιάδες μεταποιητικές μονάδες. Μόνο οι εθνικά αναγνωρισμένες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας ξεπερνούν τις 25.000, ενώ οι συνολικές επιχειρηματικές οντότητες στην πόλη ξεπερνούν τα 4,5 εκατομμύρια. Εκεί κατασκευάζονται κινητά τηλέφωνα, drones, τηλεπικοινωνιακός εξοπλισμός, ηλεκτρονικά εξαρτήματα, μπαταρίες, βιομηχανικά ρομπότ και χιλιάδες ακόμη προϊόντα που καταλήγουν σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Δεν είναι τυχαίο ότι εταιρείες όπως η Huawei, η Tencent, η BYD και η DJI έχουν την έδρα τους εκεί.
Κέντρο καινοτομίας
Η Σενζέν, όμως, δεν είναι πλέον απλώς μια πόλη χαμηλού κόστους παραγωγής. Οι στρατηγικοί τομείς υψηλής τεχνολογίας παράγουν πλέον πάνω από το 40% της οικονομικής δραστηριότητάς της, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη, τα δίκτυα 5G, τα ηλεκτρικά οχήματα και η ρομποτική θεωρούνται οι κινητήριες δυνάμεις της επόμενης φάσης ανάπτυξης. Εξίσου εντυπωσιακό είναι το λιμάνι της. Συγκαταλέγεται στα τέσσερα μεγαλύτερα λιμάνια εμπορευματοκιβωτίων στον κόσμο. Κάθε χρόνο διαχειρίζεται δεκάδες εκατομμύρια εμπορευματοκιβώτια και αποτελεί βασική πύλη εξαγωγών για τη βιομηχανική καρδιά της νότιας Κίνας. Το 2024 παρέμεινε το τέταρτο πιο πολυσύχναστο λιμάνι εμπορευματοκιβωτίων παγκοσμίως, ενώ η διακίνηση αυξήθηκε κατά σχεδόν 12% σε ετήσια βάση.
Τα μεγέθη του εξωτερικού εμπορίου είναι αντίστοιχα γιγαντιαία. Το 2025 οι εισαγωγές και εξαγωγές της πόλης ξεπέρασαν τα 4,5 τρισεκατομμύρια γουάν. Η πόλη διαθέτει ένα από τα πιο σύγχρονα δίκτυα μεταφορών της Ασίας, με υπερσύγχρονο μετρό, διεθνές αεροδρόμιο και ταχύτατες σιδηροδρομικές συνδέσεις, που επιτρέπουν τη μετακίνηση ανθρώπων και αγαθών με εντυπωσιακή αποτελεσματικότητα.
Όσοι επισκέπτονται σήμερα τη Σενζέν δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι πριν από λίγες δεκαετίες υπήρχαν εκεί ψαρόβαρκες και χωράφια. Ορίζοντες γεμάτοι ουρανοξύστες, αυτοματοποιημένα εργοστάσια, κέντρα έρευνας και τεχνολογικά πάρκα έχουν αντικαταστήσει τα χωριά των ψαράδων, οι οποίοι απλώς… εξαφανίστηκαν. Σήμερα δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη της τοπικής παράδοσης, ούτε καν σε καταστήματα εστίασης.
Η ιστορία της Σενζέν είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική απεικόνιση της μεταμόρφωσης της σύγχρονης Κίνας. Ένα πείραμα που ξεκίνησε ως τολμηρή εξαίρεση και κατέληξε να γίνει το πρότυπο για την οικονομική άνοδο μιας ολόκληρης χώρας. Και να διαψεύσει απόλυτα τις οικονομικές Κασσάνδρες, που «πρόβλεψαν» μετά την επιστροφή του Χονγκ Κονγκ του Μακάο στον έλεγχο της Κίνας στο τέλος του 20ου αιώνα (με ειδικό διοικητικό και οικονομικό καθεστώς) ότι η Σενζέν θα κατέρρεε. Όχι μόνο δεν κατέρρευσε, αλλά έχει ξεπεράσει προ πολλού τις αυτόνομες περιοχές.
Φωτογραφίες: Getty Images/Ideal Image