Η συντριπτική πλειονότητα της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης δεν είναι ασύρματη και δεν περνά από το διάστημα.
Άυλη ενημέρωση, άυλη τέχνη, άυλες πληρωμές. Ο ισχυρισμός όμως ότι έχουμε παραδοθεί στην εποχή του μη χειροπιαστού δεν είναι ακριβής. Οι υπηρεσίες που αναπτύσσονται στο διαδίκτυο δεν έχουν τέλος, όμως το ίδιο το Ίντερνετ είναι μια υλική υποδομή. Η πλειονότητα της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης περνά μέσα από υποθαλάσσια καλώδια, οπτικές ίνες τοποθετημένες στον πυθμένα των ωκεανών. Την επόμενη φορά που κάτι θα πάει στραβά με τη σύνδεσή σου ή με την ταχύτητα με την οποία φτάνουν οι πληροφορίες σε σένα, τα αναθέματα δεν πρέπει να φεύγουν ψηλά στον αέρα. Καλύτερα θα ήταν να κατευθυνθούν προς τον πυθμένα της θάλασσας γιατί από εκεί περνούν.
Κάθε φορά που ανοίγουμε μια ιστοσελίδα που φιλοξενείται σε άλλη ήπειρο, τα δεδομένα δεν ταξιδεύουν ασύρματα σε τροχιά γύρω από τη Γη. Ξεκινούν από ένα σημείο στη στεριά, έναν σταθμό κοντά στην ακτή, περνούν μέσα σε ένα καλώδιο που διασχίζει τον βυθό και καταλήγουν σε έναν αντίστοιχο σταθμό κοντά στην ακτή στην άλλη πλευρά. Από εκεί συνεχίζουν μέσω χερσαίων δικτύων μέχρι να φτάσουν στον τελικό τους προορισμό.
Μια στερεοτυπική ερώτηση
Το μέγεθος μετράει; Ναι, το κάνει. Τουλάχιστον στο διαδίκτυο και στη διάχυσή του. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το διατλαντικό καλώδιο Dunant , που έχει αναπτύξει η Google. Η διαδρομή του ξεκινά από τη Βιρτζίνια των Ηνωμένων Πολιτειών και καταλήγει στις ακτές της Γαλλίας, καλύπτοντας περίπου 6.600 χιλιόμετρα μέσα στον Ατλαντικό. Σε αυτή τη διαδρομή μεταφέρονται δεδομένα που συνδέουν δύο από τα μεγαλύτερα ψηφιακά οικοσυστήματα στον κόσμο. Δεν πρόκειται για μια αφηρημένη «σύνδεση Ευρώπης–Αμερικής», αλλά για ένα καλώδιο με σαφή πορεία και ιδιοκτησία.
Το ίδιο ισχύει και για άλλα έργα της Google. Το καλώδιο Κιουρί εκτείνεται για περισσότερα από 10.000 χιλιόμετρα και συνδέει την Καλιφόρνια με τη Χιλή, ενώ το Εκουιάνο ακολουθεί μια εντελώς διαφορετική γεωγραφική λογική: ξεκινά από την Πορτογαλία και κατεβαίνει κατά μήκος της δυτικής ακτής της Αφρικής, φτάνοντας μέχρι τη Νότια Αφρική, με ενδιάμεσες στάσεις σε χώρες όπως η Νιγηρία και το Τόγκο. Το καλώδιο Γκρέις Χόπερ, από την άλλη, ενώνει τη Νέα Υόρκη με το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία, δημιουργώντας μια ακόμη διαδρομή υψηλής χωρητικότητας στον Ατλαντικό. Τα καλώδια που έχουν αναπτυχθεί κατά μήκος των θαλασσών θυμίζουν κάτι από το δίκτυο των φλεβών του σώματός μας. Το Ίντερνετ δεν είναι ένα ενιαίο δίκτυο, αλλά ένα πλέγμα από διαδρομές. Κάθε καλώδιο έχει αφετηρία και προορισμό, και κάθε διαδρομή έχει σημασία. Αν μια από αυτές διακοπεί, οι συνέπειες είναι άμεσες.
Το 2008, βλάβες σε υποθαλάσσια καλώδια στη Μεσόγειο προκάλεσαν προβλήματα στη σύνδεση μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ασίας. Οι ταχύτητες μειώθηκαν αισθητά και μεγάλο μέρος της κίνησης αναγκάστηκε να μεταφερθεί σε εναλλακτικές διαδρομές. Σήμερα, το δίκτυο είναι πιο ανθεκτικό, όμως η βασική αρχή παραμένει ίδια: αν κοπεί ένα καλώδιο, το Ίντερνετ δεν εξαφανίζεται, γίνεται όμως πιο αργό και πιο ευάλωτο.
Αυτός είναι και ο λόγος που οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες δεν αρκούνται πλέον στις πλατφόρμες και τα data centers. Επενδύουν απευθείας στα καλώδια. Η Google έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο δίκτυο ιδιόκτητων υποθαλάσσιων καλωδίων, ενώ η Meta συμμετέχει σε έργα τεράστιας κλίμακας, όπως το 2Africa, ένα σύστημα πόντισης καλωδίων μήκους περίπου 45.000 χιλιομέτρων που περιβάλλει την αφρικανική ήπειρο και συνδέει δεκάδες χώρες. Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα και φιλόδοξα τεχνολογικά έργα που έγιναν ποτέ.
Ένα υποθαλάσσιο καλώδιο έχει διάμετρο όσο ένα λάστιχο κήπου. Στο εσωτερικό του βρίσκονται ίνες γυαλιού, λεπτότερες από μια ανθρώπινη τρίχα, μέσα από τις οποίες μεταδίδεται φως. Γύρω τους υπάρχει μεταλλική θωράκιση για να αντέχουν την πίεση και τις συνθήκες του βυθού. Μέσα από αυτή τη μικρή δομή περνά καθημερινά ένα τεράστιο μέρος της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας.
Οι περισσότερες ζημιές που προκύπτουν στο Ίντερνετ δεν προέρχονται από κυβερνοεπιθέσεις, αλλά από άγκυρες πλοίων και αλιευτικά εργαλεία που μπλέκονται στα καλώδια. Αυτό κάνει ακόμη πιο εμφανές το παράδοξο: το πιο εξελιγμένο ψηφιακό σύστημα στον κόσμο εξαρτάται από υποδομές που μπορούν να επηρεαστούν από κάτι τόσο απλό όσο μια άγκυρα στον βυθό.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα υποθαλάσσια καλώδια αποκτούν και γεωπολιτική διάσταση. Δεν είναι απλώς τεχνικές υποδομές, αλλά κρίσιμα σημεία ελέγχου. Το πού περνά ένα καλώδιο, ποια χώρα φιλοξενεί τους σταθμούς κοντά στην ακτή και ποια εταιρεία το διαχειρίζεται επηρεάζει άμεσα την οικονομική και ψηφιακή ισχύ.
Η Ανατολική Μεσόγειος εξελίσσεται σε έναν από αυτούς τους κόμβους. Συνδέει τρεις ηπείρους. Σε αυτό το δίκτυο, χώρες όπως η δική μας μπορούν να λειτουργήσουν ως πύλες δεδομένων, φιλοξενώντας τέτοιους σταθμούς κοντά στην ακτή και προσελκύοντας επενδύσεις σε data centers.
Τι μένει; Ίσως ότι τελικά το Ίντερνετ δεν είναι τόσο άυλο όσο δείχνει. Δεν βρίσκεται σε αυτό που ονομάσαμε «cloud», αλλά σε πολύ συγκεκριμένα σημεία του πλανήτη, σε καλώδια με πραγματικές διαστάσεις που ξεκινούν από ένα κτίριο στην ακτή για να καταλήξουν σε ένα άλλο, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Λίγο παλιομοδίτικο δεν ακούγεται αυτό;
Και κάπου εδώ προκύπτει το πιο κρίσιμο ερώτημα της ψηφιακής εποχής. Αν η δύναμη είναι το ζητούμενο στο μοίρασμα των πληροφοριών, το θέμα δεν είναι το πώς λειτουργεί το Ίντερνετ αλλά το ποιος ελέγχει τις διαδρομές των δεδομένων του.
Eισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image