Γιατί για κάποιους το γραφείο είναι σύμβολο κοινωνικής θέσης και αναγνώρισης, τι σημαίνει εργασιακός φθόνος και ποιες οι συνέπειες, αλλά και οι θετικές πτυχές του;
Επικοινωνία, αναγνώριση, σεβασμός, υποστήριξη, ευκαιρίες εξέλιξης, ισορροπία ανάμεσα σε επαγγελματική και προσωπική ζωή, πολλοί είναι οι παράγοντες που συνθέτουν θετικό εργασιακό κλίμα και ενισχύουν την ικανοποίηση, τη δέσμευση και την αποδοτικότητα. Για ακόμα καλύτερα αποτελέσματα, ωστόσο, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και το περιβάλλον στο οποίο ο εργαζόμενος περνά μεγάλο μέρος της ημέρας του. Η άνεση, το φυσικό φως, τα εργονομικά έπιπλα, η καθαριότητα, οι ζώνες διαλείμματος, η σωστή θερμοκρασία, δημιουργούν το ιδανικό πλαίσιο για μια υγιή εργασιακή ζωή. Τι συμβαίνει, όμως, όταν αυτή η ισορροπία διαταράσσεται μόλις τίθεται θέμα αναδιαμόρφωσης του χώρου, μετακόμισης, ή πρακτικής οργάνωσης και λειτουργικότητας;
Η αναδιάρθρωση των γραφείων αποκαλύπτει ότι ο χώρος εργασίας δεν είναι ουδέτερος. Αντιθέτως, πέρα από την αρχική περίοδο προσαρμογής στο καινούριο, μπορεί να πυροδοτήσει έντονες συζητήσεις και συγκρίσεις ανάμεσα στους συναδέλφους. Ορισμένοι αξιολογούν το νέο τους χώρο, όχι σύμφωνα με την εργονομία, αλλά σε σχέση με τις θέσεις που δόθηκαν σε άλλους: Είναι καλύτερες, μεγαλύτερες, με θέα, δίπλα στο παράθυρο, μακριά από τα ενοχλητικά σημεία όπως κουζίνα ή τουαλέτα. Οι «προνομιακοί» χώροι για κάποιους και όχι για άλλους, συχνά οδηγούν σε δυσαρέσκεια, ακόμα και εντάσεις. Έτσι, ένα φαινομενικά τεχνικό ζήτημα μετατρέπεται σε πεδίο σύγκρουσης, θέτοντας ερωτήματα για τον ρόλο του χώρου εργασίας στην ψυχολογία και τη συμπεριφορά των εργαζομένων.
Ζήλια, φθόνος και συνέπειες στην απόδοση
Σύμφωνα με τη θεωρία της κοινωνικής σύγκρισης που ανέπτυξε ο Αμερικανός ψυχολόγος Λεόν Φέστινγκερ, ο άνθρωπος έχει την τάση να αξιολογεί τον εαυτό του συγκρίνοντάς τον με τους άλλους. Μέσω αυτής της διαδικασίας, καθορίζουμε σημεία αναφοράς και εκτιμούμε διαφορετικά τον εαυτό μας, την αξία, τις ικανότητες και την κοινωνική μας θέση. Από τη μία η σύγκριση, σύμφωνα με τον ειδικό, μπορεί να οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα, καθώς λειτουργεί ως κίνητρο για βελτίωση. Από την άλλη, όμως, ενδέχεται να προκαλέσει εντελώς αντίθετα συναισθήματα, όπως ζήλια ή ακόμα και μίσος, ιδίως όταν κάποιος θεωρεί πως έχει τοποθετηθεί σε κατώτερη θέση.
Έρευνες δείχνουν ότι τέτοιου είδους συγκρίσεις είναι συνήθεις στο εργασιακό πλαίσιο και είναι πιθανό να προκύψουν από αυτές συμπεριφορές -τουλάχιστον- δύσκολες ή αμήχανες. «Γιατί εκείνος έχει καλύτερο γραφείο, αφού ιεραρχικά θα έπρεπε να το έχω εγώ;»: Μελέτες αποκαλύπτουν ότι όταν οι εργαζόμενοι βλέπουν άλλους να έχουν κάτι που οι ίδιοι επιθυμούν, το θεωρούν σημαντικό για την αυτοεκτίμησή τους. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, αυτή η διαπίστωση να επηρεάσει τη συνεργασία και την απόδοση του «αδικημένου» υπαλλήλου, αλλά και την ψυχολογία του με άγχος και ανασφάλεια. Ο εργασιακός φθόνος εξηγείται ως αντίδραση όταν κάποιος αντιλαμβάνεται ότι άλλοι απολαμβάνουν καλύτερες συνθήκες, πόρους ή αναγνώριση. Οι παράγοντες που τον ενισχύουν περιλαμβάνουν την αυτοεκτίμηση, την αίσθηση αδικίας και τις συνεχείς συγκρίσεις με άλλους συναδέλφους.
Open space – ιδιωτικότητα: Σημειώσατε 2
Πέρα από τη ζήλια, η ίδια η ποιότητα και ο σχεδιασμός του χώρου εργασίας επηρεάζουν σημαντικά τον εργαζόμενο και την ευημερία του. Παρατηρήθηκε ότι ιδιωτικά ή πιο ευρύχωρα γραφεία συνδέονται με υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης και άνεσης, σε σύγκριση με πιο περιορισμένους ή ανοικτούς χώρους. Σχετικά με την ευρέως διαδεδομένη ανοιχτή διάταξη του εργασιακού χώρου -τα γνωστά open space- έρευνες δείχνουν ότι η έλλειψη ιδιωτικότητας κι ο αυξημένος θόρυβος μπορούν να προκαλέσουν δυσφορία και να επιδράσουν αρνητικά στην ψυχολογία του εργαζομένου.
Αναλυτικότερα, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ στην Αυστραλία, διαπίστωσαν ότι παρότι το open space θεωρείται ότι διευκολύνει την επικοινωνία και την αλληλεπίδραση μεταξύ των συναδέλφων, καθιστώντας την ομαδική εργασία πιο αποτελεσματική, στην πράξη αποτελεί λιγότερη επιθυμητή συνθήκη εξαιτίας της έλλειψης ιδιωτικότητας και του ανεξέλεγκτου θορύβου. Τα κλειστά, ιδιωτικά γραφεία υπερίσχυσαν σαφώς σε προτίμηση της ανοιχτής διάταξης, ενώ τα οφέλη από την «ευκολία αλληλεπίδρασης» στους ανοιχτούς χώρους αποδείχθηκαν περιορισμένα.
Συνολικά, το επίπεδο ικανοποίησης με το περιβάλλον του χώρου εργασίας ήταν υψηλότερο για όσους εργάζονταν σε κλειστά ιδιωτικά γραφεία, με σημαντική απόκλιση μεταξύ όσων εργάζονταν σε ανοιχτούς χώρους. Μπορεί η ζήλια για το «καλύτερο γραφείο» να μοιάζει επιφανειακή και επουσιώδης, ωστόσο αποκαλύπτει βαθύτερες ανάγκες για αναγνώριση, δικαιοσύνη και σεβασμό στον χώρο εργασίας, με τον σχεδιασμό του να επηρεάζει τις ανθρώπινες σχέσεις, τη συνεργασία και την απόδοση.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image