Μύθος ή πραγματικότητα η ριζική αλλαγή στο χαρακτήρα των νέων μετά την ολοκλήρωση ετήσιων προγραμμάτων σπουδών σε ξένες χώρες;
Σχεδόν 8 εκατομμύρια φοιτητές σπουδάζουν κάθε χρόνο μακριά από την πατρίδα τους. Στην πλειονότητά τους, παρακολουθούν πλήρες πρόγραμμα σπουδών, αν και πολλοί συμμετέχουν σε βραχύτερα προγράμματα ανταλλαγής, εκμάθησης γλωσσών ή πρακτικής άσκησης. Οι «big four», οι τέσσερις αγγλόφωνες χώρες -ΗΠΑ, Καναδάς, Μεγάλη Βρετανία, Αυστραλία- φιλοξενούν περισσότερο από το 40% των φοιτητών αυτών, με πάνω από το 1/3 του συνόλου να προέρχεται από την Κίνα και την Ινδία.
Ανάμεσα στους διεθνείς φοιτητές τουλάχιστον 400.000 είναι εκείνοι της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης που ταξιδεύουν στο εξωτερικό μέσω του προγράμματος Erasmus, το οποίο από το 1987 στηρίζει εκατομμύρια σπουδαστές και ακαδημαϊκό προσωπικό. Οι φοιτητές που ετοιμάζουν τις βαλίτσες τους για αυτή τη νέα εμπειρία, προσδοκούν όχι μόνο σε γνώσεις, αλλά και σε καινούριες φιλίες, βιώματα και μια συνολική αλλαγή στη ζωή τους. Επιστρέφουν έχοντας μάθει μια νέα γλώσσα, έχοντας γνωρίσει πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους και κουβαλώντας πολλές ιστορίες να διηγηθούν. Η εμπειρία τους, όμως, στο εξωτερικό τους άλλαξε πραγματικά; Μια νέα έρευνα δίνει μια πιο σύνθετη απάντηση σχετικά με πόσο διαμορφώνεται η προσωπικότητα του φοιτητή έπειτα από από ένα τέτοιο μεγάλο ταξίδι.
Πώς διενεργήθηκε η μελέτη
Μελέτη που διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο του Ντάραμ στη Μεγάλη Βρετανία και το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ, παρατήρησε τη συμπεριφορά 180 φοιτητών από 12 πανεπιστήμια του Ηνωμένου Βασιλείου για περίπου 14 μήνες. Οι 110 εξ αυτών διένυσαν το ακαδημαϊκό έτος ζώντας στο εξωτερικό σε 32 διαφορετικούς προορισμούς στην Ευρώπη, ενώ οι υπόλοιποι 70 παρέμειναν στην πατρίδα τους. Για 72 από εκείνους, η φοίτηση στο εξωτερικό ήταν υποχρεωτική καθώς σπούδαζαν σύγχρονες γλώσσες. Οι υπόλοιποι 38 προσφέρθηκαν εθελοντικά, από τους οποίες περισσότερες γυναίκες με μέσο όρο ηλικίας περίπου 20 ετών.
Κατά τη διάρκεια της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Research in Personality, οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν επανειλημμένα ψυχομετρικά τεστ, ενώ για ορισμένες περιόδους κατέγραφαν τέσσερις φορές την ημέρα τα συναισθήματα, τη διάθεση και τις εμπειρίες τους. Συνολικά συγκεντρώθηκαν σχεδόν 4.500 καταγραφές της καθημερινότητάς τους, παρέχοντας έτσι μια πολύ λεπτομερή εικόνα της πραγματικότητας. Σε αντίθεση με τις περισσότερες μελέτες που βασίζονται σε ένα ερωτηματολόγιο πριν και μετά την εμπειρία των σπουδών στο εξωτερικό, οι ερευνητές παρακολούθησαν τους συμμετέχοντες σε τρία διαφορετικά επίπεδα:
-Σε πραγματικό χρόνο, όπου οι φοιτητές απαντούσαν πολλές φορές μέσα στην ημέρα για το πώς ένιωθαν.
-Κάθε μήνα, όταν κατέγραφαν διάφορα συναισθήματα και
-Σε κάθε ακαδημαϊκή περίοδο, όπου αξιολογούσαν πέντε βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους. Με αυτόν τον τρόπο, οι ερευνητές είχαν τη δυνατότητα να μελετήσουν όχι μόνο αν αλλάζει η προσωπικότητα, αλλά και πώς οι μικρές καθημερινές εμπειρίες μπορούν σταδιακά να οδηγήσουν σε πιο μόνιμες αλλαγές.
Τι άλλαξε και τι όχι
Οι φοιτητές που έζησαν στο εξωτερικό παρουσίασαν σημαντικές αλλαγές σε σχέση με όσους παρέμειναν στη χώρα τους. Έγιναν πιο δεκτικοί, πιο ανοιχτοί, πιο συνεργάσιμοι και πιο πρόθυμοι να αναπτύξουν σχέσεις. Επιπλέον, έδειξαν μεγαλύτερη περιέργεια χάρη στη συνεχή έκθεση στη νέα κουλτούρα, τις διαφορετικές συνήθειες και τις νέες εμπειρίες. Την ίδια στιγμή, δήλωσαν χαμηλότερα επίπεδα άγχους. Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι όσοι επέλεξαν να σπουδάσουν στο εξωτερικό είχαν εξαρχής χαμηλότερο άγχος, πριν ακόμη αναχωρήσουν. Επομένως δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι η εμπειρία σχετίζεται με το λιγότερο στρες.
Ωστόσο, η μελέτη δεν επιβεβαίωσε ότι οι φοιτητές άλλαξαν συνολικά ως προσωπικότητες. Σε τέσσερα από τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας -νευρωτισμός, εξωστρέφεια, δεκτικότητα στις εμπειρίες, προσήνεια, ευσυνειδησία- δεν υπήρξαν ουσιαστικές διαφορές ανάμεσα σε όσους έζησαν στο εξωτερικό και σε όσους παρέμειναν στη χώρα τους, ενώ η ψυχική ανθεκτικότητα δεν παρουσίασε σημαντική μεταβολή κατά τη διάρκεια της έρευνας. Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι οι αλλαγές στην προσωπικότητα δεν φαίνεται να προέρχονται από κάποια εντυπωσιακή εμπειρία, αλλά από μικρές καθημερινές στιγμές. Οι φοιτητές που σε καθημερινή βάση ένιωθαν πιο ήρεμοι, πιο περίεργοι ή ήταν πιο φιλικοί, ήταν εκείνοι που εμφάνισαν σταδιακά τις μεγαλύτερες αλλαγές στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους. Συνοπτικά, αποδεικνύεται ότι τον άνθρωπο δεν τον αλλάζει μόνο μια εμπειρία, αλλά εκατοντάδες μικρές αλληλεπιδράσεις που επαναλαμβάνονται για μήνες.
Οι περιορισμοί της έρευνας
Επισημαίνεται πως οι φοιτητές δεν επιλέχθηκαν τυχαία για να ταξιδέψουν στο εξωτερικό. Αντίθετα, πολλοί είχαν ήδη χαρακτηριστικά, όπως χαμηλότερα επίπεδα άγχους, που πιθανόν τους ώθησαν να πάρουν αυτή την απόφαση. Επιπλέον, το μεγαλύτερο μέρος του δείγματος αποτελούνταν από φοιτητές ξένων γλωσσών, επομένως οι ερευνητές τονίζουν πως τα αποτελέσματα δεν μπορούν να γενικευθούν σε όλους τους νέους που συμμετέχουν σε τέτοιου είδους προγράμματα. Εντούτοις, σε αυτό που καταλήγουν οι ειδικοί είναι ότι η εικόνα που σχηματίζεται συνήθως πριν την έναρξή τους, αγγίζει την υπερβολή.
Στην πραγματικότητα, η προσωπικότητα μπορεί να αλλάζει σταδιακά μέσα από τη συνεχή προσαρμογή στις νέες συνθήκες, εμπειρίες και σχέσεις. Το εξωτερικό δεν αλλάζει απαραίτητα αυτό που είμαστε, μπορεί όμως να ενισχύσει ορισμένες πλευρές του χαρακτήρα μας, ιδίως όταν η εμπειρία συνδέεται με ανθρώπους που είναι πιο δεκτικοί στο καινούριο.
Φωτογραφίες: Pexels