Το ειδυλλιακό Κάντερστεγκ, από τους κορυφαίους προορισμούς στην Ευρώπη για αναρρίχηση σε παγωμένους καταρράκτες, απειλείται με κατάρρευση ενός ορεινού όγκου 15-20 εκατ. κυβικών μέτρων.
Ήταν 28 Μαΐου 2025. Το ρολόι έδειχνε 15:24 τοπική. Ένας τρομακτικός θόρυβος απλώθηκε σε όλη την περιοχή. Ακολούθησε σχεδόν στιγμιαία μια καταστροφική κατολίσθηση πάγου και βράχων που εξαφάνισε το ελβετικό χωριό Μπλάτεν σε ποσοστό 90%. Χρειάστηκαν μόλις 28 δευτερόλεπτα για να καλυφθούν περισσότερες από 300 ιστορικές κατοικίες 600 ετών και να σβήσει σχεδόν από το χάρτη ένα από τα πιο γραφικά σημεία της Ελβετίας.
Από το Μπλάτεν στο Κάντερστεγκ
Από την αποκόλληση του παγετώνα Μπιρτς, υπολογίζεται ότι κατέρρευσαν 20 εκατ. τόνοι πάγου και βράχων, οι οποίοι ταξίδεψαν με ταχύτητα που άγγιζε τα 200 χλμ. ανά ώρα. Μια καφέ επιφάνεια από λάσπη και φερτά υλικά, έθαψε ξύλινες κατασκευές από το 1516 μ.Χ. Η κατάρρευση ήταν τόσο ισχυρή που καταγράφηκε σεισμός μεγέθους 3,1 Ρίχτερ, ενώ το κόστος σε υλικές ζημιές υπολογίστηκε σε 340 εκατ. ευρώ. Οι τοπικές αρχές είχαν εκκενώσει την περιοχή εννέα ημέρες πριν, εξαιτίας ανησυχητικών γεωλογικών ενδείξεων. Οι 300 κάτοικοι του χωριού είχαν ήδη μεταφερθεί σε άλλο σημείο. Ωστόσο, ένας βοσκός που βρισκόταν στο στάβλο του, σε περιοχή που είχε κριθεί ασφαλής, φροντίζοντας τα ζώα του βρήκε τραγικό θάνατο. Έναν χρόνο μετά, η τοπική κοινότητα εργάζεται για την αποκατάσταση του χωριού και την πλήρη ανακατασκευή του χωριού έως το 2030.
Τώρα, ένα ακόμα ορεινό χωριό 1.300 κατοίκων στο καντόνι της Βέρνης της Ελβετίας κινδυνεύει να έχει την ίδια τύχη με το Μπλάτεν. Οι πολίτες του Κάντερστεγκ ενημερώνονται από τους ειδικούς, καθώς ένας βραχώδης σχηματισμός που ονομάζεται στην Σπίτσε Στάι, επηρεάζεται από το λιώσιμο των παγετώνων και συγκεκριμένα του πέρμαφροστ -το μόνιμα παγωμένο έδαφος. Το ειδυλλιακό Κάντερστεγκ, από τους κορυφαίους προορισμούς στην Ευρώπη για αναρρίχηση σε παγωμένους καταρράκτες, απειλείται με μια κατολίσθηση όπως εκείνη στο Μπλάτεν.
Η απειλή του Σπίτσε Στάι και η κλιματική αλλαγή
Παρότι αυτή τη στιγμή δεν βρίσκεται υπό άμεση απειλή και δεν έχει εκκενωθεί, έχουν εκπονηθεί σχέδια για την απομάκρυνση των κατοίκων σε περίπτωση που κριθεί απαραίτητο. Στο ενδεχόμενο κατάρρευσης του ορεινού όγκου Σπίτσε Στάι, υπολογίζεται ότι θα υποχωρήσουν περίπου 15-20 εκατ. κυβικά μέτρα βράχου, οδηγώντας σε τεράστια φυσική καταστροφή. Οι ειδικοί, ωστόσο, εκτιμούν ότι είναι πιθανότερο ο βράχος να διασπαστεί σταδιακά παρά να καταρρεύσει ως ενιαίο τμήμα. Ο Μάρκους Στόφελ, καθηγητής Κλιματικής Αλλαγής και Φυσικών Κινδύνων στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης, μιλώντας στο Associated Press, συνέδεσε την κλιματική αλλαγή με τη γεωγραφική αστάθεια. Όπως είπε, η αύξηση της θερμοκρασίας οδηγεί στο λιώσιμο τόσο των παγετώνων όσο και του μόνιμα παγωμένου εδάφους. Στα βουνά και στα μη συμπαγή υλικά, πρόσθεσε, υπάρχει σημαντική ποσότητα πάγου. Μόλις αυτός ο πάγος λιώσει, συμπεριφέρεται σαν τσιμέντο και προκαλεί μεγαλύτερη αστάθεια στις πλαγιές. Στο ίδιο πλαίσιο, ο Νάθαν Σολοτουρνμάν, ειδικός σε θέματα κλίματος και ενέργειας της Greenpeace Ελβετίας, προέβλεψε ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να προκαλέσει συχνότερες κατολισθήσεις και χιονοστιβάδες. Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι σε ορισμένες περιοχές είναι πιθανό στο μέλλον να καταστεί εξαιρετικά δύσκολη ή ακόμη και μη βιώσιμη η διαβίωση και επομένως θα χρειαστεί είτε να εγκαταλειφθούν, είτε το κόστος των υποδομών για την προστασία τους θα είναι τόσο μεγάλο που δε θα αξίζει να δαπανηθεί.
Ένα σύστημα σε διαρκή κίνηση
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό για τη διαχείριση φυσικών κινδύνων στην Ελβετία, Fachleute Naturgefahren, ανέλυσε τους κινδύνους από την πιθανή κατολίσθηση του Σπίτσε Στάι στην περιοχή του Κάντερστεγκ πάνω από τη λίμνη Όεσινεν. Η αστάθεια του όγκου ήταν ιδιαίτερα εμφανής ήδη από το 2018, όταν αυξήθηκε η συχνότητα της αποκοπής βράχων και η εμφάνιση ρωγμών. Όπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, η συρρίκνωση του πέρμαφροστ και η ιδιαίτερη γεωλογική δομή της περιοχής ευνοεί την ευπάθεια του συστήματος και την απώλεια πάγου. Στην περίπτωση πάντως του Σπίτσε Στάι, οι ειδικοί δεν τον μελετούν ως έναν ενιαίο όγκο που κινείται με τον ίδιο ρυθμό, αλλά τον διακρίνουν σε διαφορετικές ζώνες σύμφωνα με την αστάθειά τους. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, το συνολικό ασταθές πλαίσιο διαμορφώνεται στα 20 εκατ. κυβικά μέτρα και προειδοποιούν για πιθανές επιπτώσεις στο Κάντερστεγκ. Για αυτό το λόγο, έχει αναπτυχθεί ένα σύστημα παρατήρησης, με δείκτες GNSS, μετρήσεις, ραντάρ, κάμερες και αισθητήρες, ενώ πραγματοποιούνται και δορυφορικές μετρήσεις ραντάρ, έρευνες με drones, επίγειες σαρώσεις laser και επιτόπιες επισκέψεις. Στόχος είναι να μπορεί να εντοπιστεί εγκαίρως πιθανή ανησυχητική δραστηριότητα που θα μπορούσε να πλήξει τις παρακείμενες περιοχές.
Ψύχραιμοι οι κάτοικοι
Ενδεχομένως για αυτό το λόγο οι κάτοικοι του Κάντερστεγκ, να μην κυριεύονται από πανικό. Υποστηρίζουν ότι η πολυετής παρακολούθηση της περιοχής και οι μελέτες των ειδικών, τους επιτρέπουν να συνεχίζουν την καθημερινότητά τους χωρίς φόβο. Οι ντόπιοι δείχνουν να προβληματίζονται περισσότερο από την υπερθέρμανση του πλανήτη και την συνεχιζόμενη άνοδο της θερμοκρασίας, παρά για τις πτώσεις βράχων από το Σπίτσε Στάι. Εξάλλου, Ελβετοί επιστήμονες επανειλημμένα επισημαίνουν ότι η τήξη των παγετώνων αποδίδοντας το φαινόμενο στην περιβαλλοντική κρίση. Συνολικά, οι παγετώνες στην Ελβετία έχουν χάσει το ένα τέταρτο του όγκου τους από το 2015, με τουλάχιστον 1.000 μικρούς παγετώνες να έχουν εξαφανιστεί! Σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα από το Ελβετικό Ομοσπονδιακό Τεχνολογικό Ινστιτούτο Ζυρίχης ETH Zurich, η απώλεια αυτή σημειώθηκε ραγδαία, με τον ρυθμό τήξης να επιταχύνεται δραματικά και να εντείνει την αποσταθεροποίηση των βουνών.
Εξωτερική φωτογραφία: Commons.wikimedia/ Chmee2