Η ιστορία του Μάλκολμ Μακλίν, ενός οδηγού φορτηγού που βαριόταν να περιμένει στα λιμάνια.
Τον Απρίλιο του 1956, ένα πλοίο με το όνομα «Ideal X» έφυγε από το λιμάνι του Νιούαρκ, στην πολιτεία της Νέας Υόρκης, με προορισμό το Χιούστον του Τέξας. Στο κατάστρωμά του υπήρχαν 58 μεταλλικά κουτιά, που στο εξής έγιναν γνωστά στη διεθνή εμπορική αργκό με την αγγλική τους ονομασία: containers. Το πλοίο δεν μετέφερε ούτε πετρέλαιο, ούτε χρυσάφι, ούτε κάποιο άλλο πολύτιμο φορτίο, αλλά το ταξίδι αυτό έμεινε στην ιστορία. Κανείς τότε δεν μπορούσε να φανταστεί ότι αυτά τα κουτιά θα άλλαζαν περισσότερο την οικονομία του πλανήτη από όλες τις εμπορικές συμφωνίες.
Τα containers, μια εικόνα πολύ γνώριμη σήμερα σε οποιοδήποτε εμπορικό λιμάνι, είναι πολύ πρόσφατη ανακάλυψη. Πίσω απ΄ αυτήν βρίσκεται ο Μάλκολμ Μακλίν, ένας από τους πιο επιδραστικούς «εφευρέτες» στην παγκόσμια ιστορία, ο οποίος όμως παραμένει στη σκιά. Ίσως διότι ο Μακλίν δεν ήταν οικονομολόγος ή μηχανικός, αλλά ένας ταπεινός οδηγός φορτηγού από τη Βόρεια Καρολίνα που αργότερα δημιούργησε μια μικρή εταιρεία μεταφορών.
Ένας οδηγός που είχε κουραστεί να περιμένει ώρες στα λιμάνια
Η ιστορία του ξεκινά τη δεκαετία του 1930. Από έφηβος ακόμη (είχε γεννηθεί το 1913) οδηγούσε φορτηγά μεταφέροντας καπνό και άλλα προϊόντα στις ανατολικές ακτές των ΗΠΑ. Εκεί ερχόταν αντιμέτωπος με το χάος της παλιάς ναυτιλίας. Τα φορτία μεταφέρονταν κομμάτι-κομμάτι. Σάκοι, κιβώτια, βαρέλια και ξύλινα κουτιά φορτώνονταν χειρωνακτικά από στρατιές λιμενεργατών. Ένα πλοίο μπορούσε να παραμένει στο λιμάνι ακόμη και μία εβδομάδα μέχρι να ολοκληρωθεί η φόρτωση. Με τεράστιο κόστος.
Στα μέσα του 20ού αιώνα, η μεταφορά ενός τόνου φορτίου κόστιζε περίπου 5,80 δολάρια μόνο για τη διαδικασία φόρτωσης και εκφόρτωσης. Με το container, δηλαδή το μεταλλικό κουτί που «περιέχει» μικρότερες συσκευασίες, το κόστος έπεσε κοντά στα 15-20 σεντς ανά τόνο. Ο χρόνος φόρτωσης και εκφόρτωσης μειώθηκε δραματικά. Εκεί που χρειάζονταν ημέρες, πλέον απαιτούνταν ώρες. Ο Μακλίν κατάλαβε κάτι που οι περισσότεροι δεν μπορούσαν να συνειδητοποιήσουν. Ενώ όλος ο εμπορικός κόσμος ασχολούνταν εκείνη την εποχή με το πώς θα αυξήσει την ταχύτητα των πλοίων στο ταξίδι τους, για τον Μακλίν το πρόβλημα ήταν ο υπερβολικός χρόνος που αυτά έμεναν ακίνητα.
Η ιδέα του container
H σκέψη ήταν ένα τυποποιημένο μεταλλικό κουτί που θα μπορούσε να μεταφέρεται αυτούσιο από φορτηγό σε πλοίο και από πλοίο σε τρένο χωρίς να ανοίγει ποτέ στη διαδρομή. Σήμερα η ιδέα μοιάζει αυτονόητη, αλλά δεν ήταν. Για να την υλοποιήσει, ο Μακλίν πήρε ένα μεγάλο προσωπικό ρίσκο. Πούλησε την επιτυχημένη μεταφορική του εταιρεία και αγόρασε μια μικρή ναυτιλιακή, τη Pan-Atlantic Steamship. Το 1956 το «Ideal X» πραγματοποίησε το πρώτο ταξίδι μεταφοράς containers στην ιστορία. Η ναυτιλιακή βιομηχανία αρχικά αντιμετώπισε την ιδέα με δυσπιστία. Τα λιμάνια θα έπρεπε να αλλάξουν ολοκληρωτικά. Οι γερανογέφυρες, οι αποθήκες, ακόμη και ο τρόπος κατασκευής των πλοίων έπρεπε να επανασχεδιαστούν. Οι αντιδράσεις ήταν τεράστιες, ειδικά από τα συνδικάτα λιμενεργατών που έβλεπαν ότι η αυτοματοποίηση θα εξαφάνιζε χιλιάδες θέσεις εργασίας. Κάτι που, φυσικά, έγινε.
Στη Νέα Υόρκη, τη δεκαετία του 1950, χρειάζονταν περισσότεροι από 35.000 λιμενεργάτες για τη λειτουργία του λιμανιού. Μέσα σε λίγες δεκαετίες ο αριθμός μειώθηκε δραματικά. Το παλιό λιμάνι του Μανχάταν άρχισε να παρακμάζει, ενώ νέοι τερματικοί σταθμοί δημιουργήθηκαν στο Νιούαρκ και το Νιου Τζέρσεϊ, σχεδιασμένοι αποκλειστικά για containers. Η χρήση του μεταλλικού κουτιού δεν άλλαξε μόνο τα λιμάνια, αλλά και ολόκληρη τη γεωγραφία της οικονομίας. Πριν από τα containers, οι βιομηχανίες έπρεπε να βρίσκονται κοντά στα σημεία κατανάλωσης. Το μεταφορικό κόστος ήταν πολύ υψηλό για να συμβεί διαφορετικά. Μετά το container, μια εταιρεία μπορούσε να παράγει προϊόντα χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά και να τα στέλνει σχεδόν παντού με σχετικά χαμηλό κόστος. Αυτή ήταν η πρώτη σπίθα για την οικονομική παγκοσμιοποίηση, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.
Η άνοδος της Κίνας συνδέθηκε άμεσα με το container. Από τη δεκαετία του 1980 και μετά, τα τεράστια εργοστάσια της Ασίας μπόρεσαν να τροφοδοτήσουν τις αγορές της Ευρώπης και των ΗΠΑ με προϊόντα που ταξίδευαν μαζικά μέσα σε μεταλλικά κουτιά ίδιων διαστάσεων. Το ίδιο το container έγινε μια κοινή γλώσσα του εμπορίου. Ένα τυποποιημένο αντικείμενο που μπορούσε να λειτουργήσει σε κάθε χώρα, σε κάθε λιμάνι και σε κάθε μέσο μεταφοράς. Σήμερα υπολογίζεται ότι μεταφέρονται περισσότερα από 850 εκατομμύρια containers ετησίως σε όλο τον κόσμο, αν μετρηθούν σε μονάδες TEU, δηλαδή το ισοδύναμο ενός container μήκους 20 ποδών. Περισσότερο από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου αγαθών ταξιδεύει δια θαλάσσης, ενώ χιλιάδες πλοία containers κινούνται καθημερινά ανάμεσα σε ηπείρους και ωκεανούς.
Containerships, oι πλωτές πολυκατοικίες
Πλοία όπως τα γιγαντιαία της Maersk ή της MSC μπορούν να μεταφέρουν πάνω από 24.000 containers σε ένα μόνο ταξίδι. Αν τα τοποθετούσε κανείς το ένα πίσω από το άλλο, η συνολική γραμμή θα εκτεινόταν σε δεκάδες χιλιόμετρα. Ταυτόχρονα, περισσότερα από 900 μεγάλα εμπορικά λιμάνια στον κόσμο έχουν πλέον υποδομές για containers. Ολόκληρες πόλεις αναπτύχθηκαν γύρω από αυτά. Η Σαγκάη, η Σιγκαπούρη, το Ρότερνταμ, το Ντουμπάι, το Σενζέν, ακόμα και ο Πειραιάς, μετατράπηκαν σε κομβικά σημεία ενός πλανητικού δικτύου που λειτουργεί σχεδόν αδιάκοπα.
Το εντυπωσιακό είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι σπάνια σκέφτονται το container, παρότι σχεδόν κάθε αντικείμενο γύρω τους έχει ταξιδέψει μέσα σε ένα. Από κινητά τηλέφωνα και παπούτσια μέχρι παιχνίδια, ανταλλακτικά αυτοκινήτων και έπιπλα, ο σύγχρονος καταναλωτισμός στηρίζεται σ’ αυτό το μεταλλικό κουτί, το οποίο γρήγορα απέκτησε και συγκεκριμένες διαστάσεις, ώστε να είναι συμβατό με όλων των ειδών τις μεταφορές, από φορτηγά μέχρι πλοία και εμπορικούς σιδηρόδρομους.
Η πραγματική δύναμη του container δεν ήταν μόνο η μεταφορά. Ήταν η προβλεψιμότητα. Οι εταιρείες μπορούσαν πλέον να γνωρίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια χρόνους, κόστη και αλυσίδες εφοδιασμού. Το εμπόριο έγινε πιο γρήγορο, πιο ασφαλές και πολύ πιο παγκόσμιο. Όταν ο Μακλίν έφυγε από τη ζωή το 2001, αρκετοί οικονομολόγοι και ιστορικοί συμφώνησαν σε κάτι σπάνιο: ότι ήταν ο άνθρωπος που επιτάχυνε περισσότερο την παγκοσμιοποίηση. Ένας πρώην οδηγός φορτηγού που βαρέθηκε να περιμένει σε ένα λιμάνι.
Εισαγωγική φωτογραφία: Getty Images/Ideal Image