Πώς μας σαμποτάρει ο ίδιος ο εγκέφαλός μας και με ποιο τρόπο τα σχέδια για το νέο έτος θα γίνουν πραγματικότητα.
“Τη νέα χρονιά θα διαβάσω περισσότερα βιβλία, θα περιορίσω το πρόχειρο φαγητό και θα ξεκινήσω γυμναστήριο”. Πολλοί είναι οι στόχοι που θέτουμε για την καινούρια χρονιά, αφού η έλευσή της σηματοδοτεί ένα διαφορετικό ξεκίνημα, γεμάτο ελπίδα, ενέργεια και με διάθεση για αλλαγές. Πόσοι από αυτούς τους στόχους, όμως, τελικά γίνονται πραγματικότητα και πόσοι παραμένουν στο μυαλό μας για το επόμενο έτος;
Νευροεπιστήμονες υποστηρίζουν ότι σπάνια τα σχέδια αυτά οδηγούν σε ουσιαστική αλλαγή. Μάλιστα, υποστηρίζουν ότι το 88% των πρωτοχρονιάτικων αποφάσεων αποτυγχάνουν, όχι επειδή μας λείπει η θέληση ή η πειθαρχία, αλλά επειδή ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος να αντιστέκεται στις αλλαγές. Έχουμε συνηθίσει να πίνουμε τον καφέ μας το πρωί, να ελέγχουμε το κινητό μας, να ετοιμάζουμε το πρωινό μας, χωρίς προσπάθεια. Οι λειτουργίες αυτές είναι αυτόματες, αφού ο εγκέφαλος έχει δημιουργήσει «μονοπάτια» μέσα από τα οποία αυτές γίνονται χωρίς κόπο.
Αν, ωστόσο, προστεθούν ενέργειες όπως ο διαλογισμός, το τρέξιμο πριν τη δουλειά και άλλες που δεν ανήκουν στην ρουτίνα μας, τότε ο εγκέφαλος όχι μόνο δυσκολεύεται, αλλά αντιστέκεται, καθώς έρχονται σε σύγκρουση με τις καθιερωμένες συνήθειές μας.
Ρεαλιστικοί στόχοι
Σύμφωνα με ειδικούς που μίλησαν στο CNBC, οι στόχοι όπως να μην είμαστε αναβλητικοί, ή να κάνουμε περισσότερη αθλητική δραστηριότητα έχουν ένα βασικό μειονέκτημα: βασίζονται σε ένα μεγάλο, αφηρημένο όραμα για το μέλλον και σε υψηλές προσδοκίες. Μπορεί αρχικά η ιδέα να φέρνει ενθουσιασμό, αλλά δεν ενεργοποιεί τον εγκέφαλο με τέτοιον τρόπο ώστε πραγματικά να αλλάξει η συμπεριφορά μας. Έρευνες δείχνουν ότι οι περισσότεροι εγκαταλείπουν τα σχέδια μόλις «ξεθυμάνει» η χαρά της Πρωτοχρονιάς, με αποτέλεσμα το ίδιο μοτίβο να επαναλαμβάνεται χρόνο με τον χρόνο.
Υπάρχει όμως τρόπος, να εστιάσουμε σε στόχους που να είναι συγκεκριμένοι, εφικτοί και προσδιορισμένοι χρονικά. Έτσι, είναι περισσότερο πιθανό να επιτύχουν και να μη μείνουν απλώς στη λίστα με όσα θα θέλαμε να κάνουμε το νέο έτος. Οι ειδικοί εξηγούν ότι η συμπεριφορά δεν επαναπροσδιορίζεται από την πρόθεση, αλλά από την επανάληψη και τον σχεδιασμό. Ο εγκέφαλος ακολουθεί ό,τι είναι πιο εύκολο και δεν απαιτεί πολλές αποφάσεις, όχι ό,τι είναι φιλόδοξο. Λειτουργεί καλύτερα στο σήμερα και όχι στο φανταστικό μέλλον. Έτσι, αποδίδει περισσότερο με την επανάληψη και όχι με τις δηλώσεις. Επομένως, δεν έχει τόση σημασία τι δεσμευόμαστε να κάνουμε, αλλά τι εφαρμόζουμε άμεσα.
Προτείνουν απλά, μικρά βήματα που επαναλαμβάνονται ώστε να ενσωματωθούν σταδιακά στην καθημερινότητα. Στόχος είναι να δοκιμάσουμε το καινούριο με διάθεση πειραματισμού, για να διαπιστώσουμε αν λειτουργεί και αν μπορούμε να το προσαρμόσουμε στη ζωή μας, αντί να επιμείνουμε σε αυστηρούς και μακροπρόθεσμους στόχους. Για παράδειγμα, μπορούμε να ορίσουμε μια συγκεκριμένη ώρα που θα κλείνουν οι συσκευές και θα ξαπλώνουμε στο κρεβάτι μας, ακόμα και το Σαββατοκύριακο. Σταδιακά, αυτή η συμπεριφορά θα γίνει ρουτίνα, και έτσι ο καλός ύπνος και η αποφυγή υπερβολικής χρήσης κινητού τηλεφώνου ή τάμπλετ θα συμβάλλει στη συνολική ευεξία μας. Όταν η νέα συνήθεια ακολουθεί τον απλό κανόνα «κάν’ το τώρα», τότε ο εγκέφαλος την αποδέχεται ευκολότερα και πιο φυσικά. Με τη μικρή αυτή νίκη ενισχύεται η αυτοπεποίθηση και η αλλαγή τείνει να έχει μεγαλύτερη διάρκεια ζωής.
Οι επιστήμονες προτείνουν για καλύτερα αποτελέσματα τη λήψη μόνο μιας απόφασης. Επιπλέον, βοηθητικό θα είναι να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον ευνοϊκό ώστε να την εφαρμόσουμε και να τη στηρίξουμε. Για παράδειγμα, αν στόχος είναι η μείωση των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, καλό είναι να μην αγοράσουμε πατατάκια και σνακ, παρά να αντισταθούμε όταν αυτά μας… κοιτούν από το ντουλάπι. Αντί λοιπόν για πολλές και δύσκολες αποφάσεις, αρκεί να μετατρέψουμε τους στόχους σε μικρά, συγκεκριμένα βήματα για να αυξηθούν οι πιθανότητες επιτυχίας, αλλά και να ενσωματωθεί η αλλαγή στην καθημερινότητά μας σε βάθος χρόνου.
Φωτογραφίες: Getty Images / Ideal Image