Με αφορμή την συναυλία των Cure στην Αθήνα, επιστρέφουμε σε μια εποχή όπου οι οπαδοί του συγκροτήματος αποτελούσαν μια μικρή, σχεδόν μυημένη κοινότητα. Η ιστορία των Ελλήνων «Κιουράδων» αφηγείται πώς μια υποκουλτούρα πέρασε στο προσκήνιο χωρίς να χάσει τον μύθο της.
Η εξέλιξη του Έλληνα οπαδού των Cure
Η θρυλική Rebound, το κλαμπ στην πλατεία Αμερικής επί 35 χρόνια συγκέντρωνε «μοντάδες» (τους λάτρεις της βρετανικής mod κουλτούρας), «γκοθάδες» (τους οπαδούς της gothic ροκ μουσικής και αισθητικής), Κιουράδες (τους φανατικούς των Cure) και γενικότερα τις περισσότερες «φυλές» του αθηναϊκού underground. Εκεί βρισκόταν ο πρώτος βιότοπος του Έλληνα «Κιουρά», μαζί με ορισμένα συνοικιακά καφέ, όπως το «Ελλάς» στο Παγκράτι.
Στη δεκαετία του 1980 τα ντυσίματα των θαμώνων ήταν εντυπωσιακά. Άλλοι έμοιαζαν με τον Paul Weller των Jam, τους θρυλικούς «μοντάδες», με τα μαλλιά χτενισμένα προς τα κάτω, φουλάρια, σακάκια και βέσπα. Οι «Κιουράδες», όμως, κυριαρχούσαν, μαζί με τα κορίτσια που έμοιαζαν με τη Siouxsie Sioux των Siouxsie and the Banshees: με χτενίσματα σαν του Robert Smith των Cure, μαύρα σκισμένα δικτυωτά καλσόν, έντονο μακιγιάζ και συχνά, αρβύλες Doc Martens. Η πρώτη μεγάλη καμπή στην ιστορία αυτής της μικρής underground κοινότητας ήρθε το 1985, όταν οι Cure εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στο Rock in Athens, το ιστορικό διήμερο φεστιβάλ στο Καλλιμάρμαρο που έφερε για πρώτη φορά στη χώρα κορυφαία ονόματα της διεθνούς ροκ και new wave σκηνής.
Rock in Athens
Η εμφάνιση των Cure στο Rock in Athens έφερε για πρώτη φορά τη μέχρι τότε περιθωριακή αισθητική τους μπροστά σε ένα πολύ ευρύτερο ελληνικό κοινό. Έμεινε χαρακτηριστικό το στιγμιότυπο της συνάντησης του Robert Smith με την τότε υπουργό Πολιτισμού, Μελίνα Μερκούρη, μια εικόνα που συμβόλιζε τη συνάντηση του επίσημου πολιτισμού με το βρετανικό underground. Την ίδια περίοδο, ο Smith συνήθιζε να δηλώνει, με τη γνωστή του ειρωνεία, ότι η Αθήνα προσφερόταν περισσότερο για συναυλίες κλασικής μουσικής στο Ηρώδειο.
Εκείνη η συναυλία, ωστόσο, συνέβαλε καθοριστικά στη διάδοση του όρου «Κιουράς» σε ολόκληρη την Ελλάδα. Οι παλιοί θαμώνες της Rebound αντιμετώπιζαν με δυσπιστία τα νεότερα παιδιά που εγκατέλειπαν τις μουσικές τους προτιμήσεις και αντικαθιστούσαν ακόμη και τα ονόματα των αγαπημένων τους συγκροτημάτων στα σκισμένα τζιν: το «Duran Duran» έδινε πλέον τη θέση του στο «The Cure». Η αλλαγή αυτή συνέπεσε χρονικά με τη στροφή των Cure σε έναν πιο προσιτό ήχο. Τα τραγούδια «In Between Days» και «Close to Me», δύο από τις πρώτες μεγάλες εμπορικές επιτυχίες του συγκροτήματος, άνοιξαν τον δρόμο προς ένα ευρύτερο κοινό, χωρίς να αλλοιώσουν τη χαρακτηριστική ταυτότητά τους.
Ο Robert Smith είχε ήδη αρχίσει να αφήνει πίσω την παλαιότερη περσόνα του, από την οποία ουσιαστικά διατηρήθηκε μόνο το χαρακτηριστικό χτένισμα. Δεν θα έκανε ξανά δηλώσεις του τύπου «Θέλω να γράψω ένα τραγούδι που να ωθεί τους νέους στην αυτοκτονία». Είχε ήδη στραφεί σε νέα, πιο φωτεινά μονοπάτια, με μεγαλύτερη εμπορική απήχηση. Το άλμπουμ The Head on the Door λειτούργησε σαν γέφυρα ανάμεσα σε δύο κόσμους που μέχρι τότε έμοιαζαν ασύμβατοι. Οι Cure, χωρίς να προδώσουν τη σκοτεινή ταυτότητά τους, κατάφεραν να γράψουν τραγούδια με μελωδική δύναμη και ενέργεια, ανοίγοντας την πόρτα σε ένα ευρύτερο κοινό. Εκείνη την περίοδο, άρχισαν να προσελκύουν και ακροατές που μέχρι τότε παρακολουθούσαν συγκροτήματα και πιο εμπορικά ονόματα της βρετανικής new wave σκηνής. Το κοινό τους διευρυνόταν, χωρίς το συγκρότημα να απομακρύνεται από τη χαρακτηριστική του αισθητική.
Οι «Κιουράδες» στο πέρασμα των δεκαετιών
Τις επόμενες δεκαετίες το φαινόμενο συνέχισε να εξελίσσεται. Στα ’90s και στις αρχές του 2000 οι Cure είχαν πλέον πετύχει κάτι σπάνιο: παρέμειναν πιστοί στον ήχο τους, χωρίς να εγκλωβιστούν σε μια νοσταλγική φούσκα. Νέα κοινά ανακάλυπταν το συγκρότημα μέσα από την επιρροή που άσκησε σε αμέτρητες μπάντες, από το gothic ροκ μέχρι το indie και το emo. Θυμάστε τη μόδα με τους θλιμμένους «emo», που τους άρεσε να συχνάζουν ακόμη και σε νεκροταφεία; Από πού ξεκίνησε όλη αυτή η αισθητική; Από τους Cure, φυσικά.
Στην Ελλάδα, αυτό μεταφράστηκε σε γεμάτα στάδια κάθε φορά που το συγκρότημα επισκεπτόταν τη χώρα. Το κοινό περιλάμβανε πλέον τρεις γενιές: τους γονείς που θυμούνταν τις πρώτες κασέτες τους, τα παιδιά τους που ανακάλυψαν τους Cure μέσα από το Spotify και ακόμη και εγγόνια που απλώς ήθελαν να δουν από κοντά έναν ζωντανό θρύλο.
Ο Robert Smith, στο μεταξύ, έπαψε προ πολλού να είναι απλώς ο frontman ενός συγκροτήματος. Μετατράπηκε σε πολιτισμικό σύμβολο και αισθητική αναφορά που ξεπέρασε τα όρια της μουσικής. Το χαοτικό μαλλί, το μουτζουρωμένο κραγιόν και η μόνιμα μελαγχολική έκφραση ενέπνευσαν ακόμη και κινηματογραφικούς χαρακτήρες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ήρωας που υποδύεται ο Sean Penn στην ταινία This Must Be the Place (2011), σε σκηνοθεσία Πάολο Σορεντίνο. Ο ίδιος ο σκηνοθέτης έχει αναφέρει ότι η αισθητική του χαρακτήρα αντλεί άμεσα έμπνευση από τον Robert Smith, γεγονός που δείχνει πόσο μακριά έφτασε η επιρροή του -πολύ πέρα από τα στενά όρια της μουσικής σκηνής. Σήμερα, ο Έλληνας οπαδός των Cure δεν χρειάζεται πια να αποδείξει τίποτα. Δεν υπάρχουν πλέον διαχωρισμοί ανάμεσα στους πρώτους και στους νεότερους οπαδούς.
Οι Cure πέτυχαν κάτι που ελάχιστα συγκροτήματα καταφέρνουν: παρέμειναν επίκαιροι, γεμίζουν ακόμη στάδια σε ολόκληρο τον κόσμο και ταυτόχρονα, διατηρούν ανέπαφη την ουσία που έκανε κάποιους νέους, πριν από σαράντα χρόνια, να χορεύουν μόνοι τους σε ένα σκοτεινό υπόγειο, σαν να έριχναν ζάρια. Η διαδρομή από το underground στο mainstream δεν αφαίρεσε τη μαγεία. Τη μοιράστηκε απλώς με περισσότερο κόσμο. Γιατί ο ταλαντούχος κύριος Smith εξακολουθεί να γράφει τραγούδια μέσα στα οποία μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους όλο και περισσότεροι άνθρωποι. Παραμένοντας αληθινός. Και η αλήθεια είναι ανώτερη όλων.
*Οι Cure θα εμφανιστούν στο γήπεδο ΟΑΚΑ, στις 15 Ιουλίου, στο πλαίσιο του Ejekt Festival. Περισσότερες πληροφορίες: ejekt.gr
Εξωτερική φωτογραφία: Οι Cure το 1984, λίγο πριν από τη μεγάλη εμπορική τους καταξίωση, σε μια περίοδο δημιουργικής μετάβασης που οδήγησε στο άλμπουμ The Head on the Door και άνοιξε τον δρόμο για ένα πολύ ευρύτερο κοινό. @ Getty Images / Ideal Image