Εδώ και οκτώ δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στην ευρωπαϊκή ήπειρο, η οποία αποτελεί βασικό πυλώνα της δυτικής αμυντικής αρχιτεκτονικής.
Από την απελευθέρωση της Ευρώπης στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, οι αμερικανικές δυνάμεις υπήρξαν βασικός παράγοντας σταθερότητας και αποτροπής στην ήπειρο. Σήμερα, ωστόσο, η ισορροπία αυτή επανεξετάζεται, καθώς η διοίκηση Τράμπ θέτει εκ νέου το ζήτημα της αμερικανικής στρατιωτικής δέσμευσης στην Ευρώπη. Την περίοδο της μεγαλύτερης έντασης του Ψυχρού Πολέμου, στις δεκαετίες του 1950 και του 1960, περισσότεροι από 300.000 Αμερικανοί στρατιωτικοί βρίσκονταν εγκατεστημένοι σε βάσεις ανά την Ευρώπη. Η παρουσία αυτή αντανακλούσε τη σημασία που απέδιδε η Ουάσινγκτον στην αποτροπή της σοβιετικής επεκτατικότητας. Μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου και τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, οι αριθμοί μειώθηκαν σημαντικά.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022, οδήγησε σε προσωρινή ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας στα ανατολικά σύνορα του ΝΑΤΟ. Υπό τη διοίκηση Μπάιντεν, οι αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη έφτασαν ξανά περίπου τις 100.000. Σήμερα, υπολογίζονται σε περίπου 65.000–70.000 στρατιωτικούς, κατανεμημένους σε δεκάδες βάσεις και εγκαταστάσεις σε ολόκληρη την ήπειρο.
Γερμανία: το βασικό κέντρο επιχειρήσεων
Η Γερμανία παραμένει η σημαντικότερη χώρα φιλοξενίας αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη, με περίπου 35.000 έως 37.000 στρατιωτικούς. Η αεροπορική βάση του Ράμσταϊν θεωρείται μία από τις σημαντικότερες αμερικανικές βάσεις, εκτός Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς λειτουργεί ως βασικός κόμβος μεταφοράς προσωπικού, εξοπλισμού και εφοδιαστικής υποστήριξης για επιχειρήσεις στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική.
Στη Στουτγάρδη εδρεύει επίσης η Ευρωπαϊκή Διοίκηση των ΗΠΑ (EUCOM), που συντονίζει μεγάλο μέρος των αμερικανικών στρατιωτικών δραστηριοτήτων στην ήπειρο. Το τελευταίο διάστημα, πάντως, στην Ουάσινγκτον επανέρχεται η συζήτηση για πιθανή αναδιάταξη ή και μείωση μέρους των αμερικανικών δυνάμεων στη Γερμανία, στο πλαίσιο της πίεσης προς τους Ευρωπαίους συμμάχους για μεγαλύτερη συμμετοχή στις αμυντικές δαπάνες του ΝΑΤΟ.
Βρετανία, Ιταλία και Ισπανία και το ανατολικό σκέλος του ΝΑΤΟ
Το Ηνωμένο Βασίλειο φιλοξενεί περίπου 10.000 Αμερικανούς στρατιωτικούς σε βάσεις που διατηρούν ιδιαίτερη σημασία για τις αμερικανικές αεροπορικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Από εγκαταστάσεις όπως το Μίλντενχολ, το Λέικενχιθ και το Φέρφορντ επιχειρούν συστηματικά αμερικανικά αεροσκάφη και βομβαρδιστικά.
Η Ιταλία, με περισσότερους από 12.000 Αμερικανούς στρατιωτικούς, αποτελεί επίσης κομβικό σημείο για τις αμερικανικές επιχειρήσεις στη Μεσόγειο. Η αεροπορική βάση του Αβιάνο έχει στρατηγικό ρόλο για τη Νότια και Ανατολική Ευρώπη, ενώ στη Νάπολη εδρεύουν σημαντικές διοικητικές δομές του αμερικανικού ναυτικού και του 6ου στόλου.
Στην Ισπανία, η ναυτική βάση της Ρότα παραμένει κρίσιμη λόγω της θέσης της κοντά στο Στενό του Γιβραλτάρ. Ωστόσο, η χώρα έχει βρεθεί στο στόχαστρο της Ουάσινγκτον, με την κυβέρνηση Τράμπ να απειλεί με πιθανή μείωση της αμερικανικής παρουσίας, μετά την άρνηση της Μαδρίτης να διευκολύνει επιχειρήσεις που συνδέονται με το μέτωπο του Ιράν. Σε αντίθεση με τη Δυτική Ευρώπη, οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης επιδιώκουν ενίσχυση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας, κυρίως μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η Πολωνία έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στον αμερικανικό σχεδιασμό ασφαλείας, φιλοξενώντας χιλιάδες Αμερικανούς στρατιωτικούς σε μόνιμη ή περιστροφική βάση, καθώς και κρίσιμες στρατιωτικές υποδομές για το ΝΑΤΟ.
Ελλάδα: αναβαθμισμένος στρατηγικός ρόλος
Η Ελλάδα διατηρεί ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για τις Ηνωμένες Πολιτείες λόγω της γεωγραφικής της θέσης στην Ανατολική Μεσόγειο και στα Βαλκάνια. Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας Ελλάδας–ΗΠΑ (MDCA) έχει επεκταθεί τα τελευταία χρόνια, επιτρέποντας αυξημένη χρήση ελληνικών εγκαταστάσεων από αμερικανικές δυνάμεις. Κεντρικό ρόλο εξακολουθεί να διαδραματίζει η Ναυτική Βάση της Σούδας, στην Κρήτη, η οποία χρησιμοποιείται για ανεφοδιασμό, τεχνική υποστήριξη και επιχειρησιακές αποστολές στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, εγκαταστάσεις στη Λάρισα, στο Στεφανοβίκειο και στην Αλεξανδρούπολη έχουν αποκτήσει αυξημένη σημασία τα τελευταία χρόνια, ενώ το Άκτιο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στο πλαίσιο νατοϊκών επιχειρήσεων επιτήρησης και έγκαιρης προειδοποίησης. Η Αλεξανδρούπολη ειδικότερα χρησιμοποιείται ως σημαντικός διαμετακομιστικός κόμβος για τη μεταφορά στρατιωτικού εξοπλισμού προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και το ανατολικό σκέλος του ΝΑΤΟ. Μέσα στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, η Ελλάδα παραμένει ένας από τους σταθερούς συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, σε μια περίοδο κατά την οποία η συνοχή της ατλαντικής συμμαχίας δοκιμάζεται από νέες διεθνείς ισορροπίες.
Εξωτερική φωτογραφία: Το USS Gerald R. Ford, το μεγαλύτερο αεροπλανοφόρο στον κόσμο, στη Ναυτική Βάση της Σούδας στην Κρήτη, τον Μάρτιο του 2026. Η Σούδα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους επιχειρησιακούς κόμβους των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο. @ AFP Forum